Volksgezondheidenzorg.info

Zoekveld

Ziektelastberekeningen

Definitie wegingsfactor

Wegingsfactor is maat voor ernst van gevolgen van een ziekte 

Een wegingsfactor voor een ziekte is een maat voor de ernst van de gevolgen van ziekte voor het fysiek, psychisch en sociaal functioneren van patiënten. Op een schaal van 0 ('helemaal geen nadelige gevolgen') tot 1 ('zeer ernstige nadelige gevolgen') krijgt eczeem bijvoorbeeld een wegingsfactor van 0,06 en dementie een wegingsfactor van 0,5. Met behulp van wegingsfactoren kan de tijd doorgebracht met de ziekte gewogen worden voor de ernst van de gevolgen van de ziekte. Een jaar ziekte met een wegingsfactor van 0,5 komt overeen met 0,5 'ziektejaarequivalenten'. Een jaar in volledige gezondheid (wegingsfactor 0) komt overeen met 0 'ziektejaarequivalenten': er wordt immers geen gezondheid verloren. 

Koppeling wegingsfactor aan epidemiologische data

Ziektelastberekening: rekenvoorbeeld voor twee ziekten

Ziektestadium

Gemiddelde duur (in jaren)

Fractie van de prevalentie

Wegingsfactor

Ziekte A

Lichte beperkingen

blijvend

0,4

0,36

Matige beperkingen

blijvend

0,3

0,63

Ernstige beperkingen

blijvend

0,3

0,92

Ziekte B

Preklinische fase

onbekend

   

Klinische voorfase

2

2/11 = 0,182

0,26

Klinische manifeste fase

9

9/11 = 0,818

0,55

Berekening ziektelast door koppeling wegingsfactoren aan epidemiologische gegevens

Om met behulp van de wegingsfactoren DALY 's te berekenen is koppeling aan epidemiologische gegevens noodzakelijk. Deze epidemiologische gegevens zijn in de meeste gevallen wel voor ziekten, maar niet voor ziektestadia beschikbaar. Daarom zijn de gewichten per ziektestadium gecombineerd tot een gewicht per ziekte. Hiervoor is informatie nodig over de verdeling van de ziektestadia. Welk percentage van de ziektegevallen geeft bijvoorbeeld lichte, matige en ernstige blijvende beperkingen? Het gewicht van de ziekte is het gewogen gemiddelde van de gewichten per ziektestadium. Rekenvoorbeelden voor ziekte A (een ziekte waarbij de gevolgen verschillen in ernst) en de ziekte B (een ziekte met een wisselend beloop door de tijd) zijn weergegeven in bovenstaande tabel.

Met behulp van de gegevens in de tabel kan de wegingsfactor voor ziekte A als volgt worden berekend:

0,40*0,360 + 0,30*0,630 + 0,30*0,920 = 0,609

Met behulp van de gegevens in de tabel kan de wegingsfactor voor ziekte B als volgt worden berekend:

0182*0,260 + 0,818*0,550 = 0,497.

Verdeling prevalentie over ziektestadia geschat

Schattingen over de verdeling van de prevalentie over ziektestadia in de DDW-studie zijn gebaseerd op een uitgebreide consultatie van medische experts, aangevuld met een beperkte literatuurstudie. Voor een aantal ziekten is additioneel gebruikgemaakt van modellen (Melse & Kramers, 1998). De verdeling van de prevalentie over ziektestadia is niet stabiel over de tijd. Verbeteringen in diagnostiek en behandeling kunnen er voor zorgen dat minder mensen een ernstige vorm van een ziekte krijgen of kunnen beperkende gevolgen van een ziekte voorkomen. Daarom is het noodzakelijk om de verdeling van de prevalentie over ziektestadia van tijd tot tijd te herzien. Hetzelfde geldt voor de wegingsfactoren (Salomon et al., 2012). Sinds het verschijnen van de ziektelastberekeningen voor een selectie van ziekten in 1997 (Ruwaard & Kramers, 1997) zijn voor diverse ziekten nieuwe wegingsfactoren vastgesteld.

Aanpassingen voor VTV-2018

Voor de VTV-2018 is voor een deel van de ziekten een ander prevalentiecijfer gebruikt dan in de VTV-2014. Dit heeft te maken met het feit dat het NIVEL in de NIVEL Zorgregistraties eerste lijn een andere methodiek heeft ontwikkeld voor de beschrijving van het voorkomen van een ziekte (Zie Gebruik van huisartsenregistraties voor schattingen morbiditeit). Hierbij zijn twee belangrijke aanpassingen gedaan in vergelijking met de eerder gebruikte methode. Ten eerste includeert het NIVEL voor een schatting van het voorkomen van chronische aandoeningen niet meer alleen personen die onder behandeling staan van een huisarts, maar ook personen die bij de huisarts bekend zijn met een bepaalde ziekte. Ten tweede heeft het NIVEL voor niet chronische ziekten een algoritme ontwikkeld om te bepalen wanneer een persoon als genezen wordt gezien van een ziekte. Door deze wijziging in methodiek zijn voor veel chronische ziekten de prevalentiecijfers gestegen. Voor personen die in de nieuwe methodiek wel meegeteld worden en in de eerder gebruikte methodiek niet, is de ernst van de ziekte waarschijnlijk minder groot. Daarom zijn de wegingsfactoren die gebruikt zijn voor de VTV-2014 niet goed meer bruikbaar. 
De wegingsfactoren zijn daarom aangepast, waarbij als uitgangspunt is genomen dat de schatting van de YLD’s zo veel mogelijk aansluit bij de VTV-2014. De met de nieuwe methodiek berekende prevalentie per ziekte in 2015 is op basis van demografie teruggerekend naar 2011 door gebruik te maken van de bevolkingscijfers van 2011 en 2015. Vervolgens zijn de wegingsfactoren zodanig aangepast dat vermenigvuldiging met de teruggerekende prevalentie resulteert in hetzelfde aantal YLD’s voor een ziekte in 2011 als gepresenteerd in de VTV-2014. Deze correctie procedure is ook gevolgd voor ziekten waar de nieuwe methodiek van het NIVEL geen effect had op de schatting van het voorkomen (de prevalentie).

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Melse JM, Kramers PGN. Een eerste berekening van de ziektelast in Nederland. Achtergronddocument bij VTV-1997; deel III, hoofdstuk 7. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM); 1998. Bron
  2. Salomon JA, Vos T, Hogan DR, Gagnon M, Naghavi M, Mokdad A, et al. Common values in assessing health outcomes from disease and injury: disability weights measurement study for the Global Burden of Disease Study 2010. Lancet. 2012;380(9859):2129-43. Pubmed | DOI
  3. Ruwaard D, Kramers PGN. Volksgezondheid Toekomst Verkenning 1997. De som der delen. Maarssen: Elsevier / De Tijdstroom; 1997. Bron

Dutch Disability Weights studie

Voorbeeld ziektestadium ter weging aangeboden in de Dutch Disability Weights studie (1997)

Dementie

Dementie is onderverdeeld in de volgende drie stadia:

  1. milde dementie
  2. matige dementie
  3. ernstige dementie

Wij vragen u nu te beoordelen:

Patiënten met ernstige dementie; permanent toezicht is noodzakelijk

Omschrijving:

  • Enige problemen met lopen (50%) of bedlegerig (50%)
  • Niet in staat zichzelf te wassen of aan te kleden
  • Niet in staat om dagelijkse bezigheden uit te voeren (werk, studie, gezins- en vrijetijdsactiviteiten)
  • Geen pijn of andere klachten
  • Matig (50%) of erg (50%) angstig of somber
  • Ernstige beperkingen in denkvermogens (herinneren, leren, begrijpen, concentreren)

Wegingsfactoren van ziekten bepaald in 'Dutch Disability Weights'-studie

In de studie 'Dutch Disability Weights' (DDW) zijn in 1997 wegingsfactoren bepaald voor ziekten in Nederland. Uitgangspunt in de DDW-studie waren 52 aandoeningen die geselecteerd waren voor de Volksgezondheid Toekomst Verkenning van 1997 (VTV-1997). In de studie werkten het AMC, Erasmus Universiteit Rotterdam, RIVM en TNO-PG samen. Voor het bepalen van de wegingsfactoren is gebruikgemaakt van oordelen van medische experts, vanwege hun kennis en inzicht in de gevolgen van een zo groot mogelijk aantal ziekten (Stouthard et al., 1997; Stouthard et al., 1997; Stouthard et al., 2000). 

Ziekten onderverdeeld in ziektestadia

In de DDW-studie zijn ziekten onderverdeeld in ziektestadia die kunnen worden opgevat als fasen in het ziekteproces in de tijd (zoals bijvoorbeeld bij de ziekte van Parkinson) of vormen van ernst (zoals bijvoorbeeld blijvende gevolgen na een beroerte) die min of meer homogeen zijn (naar gezondheidstoestand, behandeling en prognose). Deze onderverdeling in ziektestadia is gemaakt omdat ziekten vaak heterogene diagnosegroepen zijn. Bovendien kennen de meeste ziekten een beloop met sterk wisselende gevolgen voor het functioneren. Om deze redenen is het niet wenselijk om een ziekte van één wegingsfactor te voorzien.

Weging op basis van diagnostische en generieke beschrijving van ziektestadia 

In de DDW-studie beoordeelden de medische experts de ziektestadia aan de hand van een combinatie van een diagnostische (ziektelabel) en een generieke omschrijving (zie nevenstaande tabel). Door de generieke omschrijving wordt het beeld dat beoordelaars voor ogen hebben bij een bepaald ziektestadium eenduidiger. De generieke beschrijving van de gezondheidstoestand sluit aan bij de beschrijving volgens het EuroQol-systeem (Brooks, 1996; EuroQol Group, 1990). In de DDW-studie zijn de oorspronkelijke vijf dimensies mobiliteit, zelfzorg, dagelijkse activiteiten, pijn/andere klachten, angst/depressie uitgebreid met een zesde dimensie: cognitie.

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Stouthard MAE, Essink-Bot ML, Bonsel GJ, Barendregt J, Kramers PGN, van de Water HPA. Wegingsfactoren voor ziekten in Nederland en in Europa. Amsterdam: AMC, afdeling Sociale Geneeskunde ; 1997. Bron
  2. Stouthard MAE, Essink-Bot ML, Bonsel GJ. Disability Weights for Diseases in The Netherlands. Rotterdam: Erasmus University; 1997. Bron
  3. Stouthard MAE, Essink-Bot ML, Bonsel GJ. Methodology. Disability weights for diseases: a modified protocol and results for a Western European region. The European Journal of Public Health. 2000;10(1):24-30. Bron | DOI
  4. Brooks R. EuroQol: the current state of play. Health Policy. 1996;37(1):53-72. Pubmed
  5. EuroQol Group. EuroQol--a new facility for the measurement of health-related quality of life. Health Policy. 1990;16(3):199-208. Pubmed

Global Burden of Disease study 2010

Wegingsfactoren vastgesteld in GBD-2010 studie

In het kader van de Global Burden of Disease Study 2010 (GBD-2010) zijn in een grootschalig onderzoek wegingsfactoren vastgesteld voor een groot aantal ziekten en letsels. Gezondheidsverlies als gevolg van ziekten en letsels zijn beoordeeld door het grote publiek (personen van 18 jaar en ouder) in verschillende landen (Salomon et al., 2012). Hierbij is onder meer gebruikgemaakt van:

  • persoonlijke interviews (CAPI; computer-assisted personal interviews) onder 13.092 personen in Bangladesh, Indonesië, Peru en Tanzania;
  • telefonische interviews (CATI; computer-assisted telephone interviews) onder 3.323 personen in de Verenigde Staten (3.323 personen);
  • het invullen van een online vragenlijst door 16.328 personen.

Voor een aantal ziekten opgenomen in de selectie van ziekten voor de VTV-2014 zijn de wegingsfactoren overgenomen van de GBD-2010 studie of daarvan afgeleid. 

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Salomon JA, Vos T, Hogan DR, Gagnon M, Naghavi M, Mokdad A, et al. Common values in assessing health outcomes from disease and injury: disability weights measurement study for the Global Burden of Disease Study 2010. Lancet. 2012;380(9859):2129-43. Pubmed | DOI