Volksgezondheidenzorg.info

Zoekveld

Preventie in Volksgezondheidenzorg.info

Wat verstaan we onder preventie?

Doel is gezond blijven en gezondheid te bevorderen en te beschermen

Het doel van preventie is te zorgen dat mensen gezond blijven door hun gezondheid te bevorderen en te beschermen. Ook heeft preventie tot doel ziekten en complicaties van ziekten te voorkomen of in een zo vroeg mogelijk stadium op te sporen. Er zijn grofweg vier indelingen van preventie in gebruik, namelijk naar: (1) doelgroep, (2) fase van de ziekte, (3) type maatregel en (4) methode van uitvoering. Deze zijn hieronder achtereenvolgens beschreven. Preventieve maatregelen worden op verschillende locaties (settings) uitgevoerd, vooral in de zorg, op school, in de wijk en op de werkplek. Bij een integrale benadering richten preventiemaatregelen zich zowel op het gedrag van de personen als op de fysieke en sociale omgeving.

Preventie op Volksgezondheidenzorg.info

In Volksgezondheidenzorg.info beschrijven we preventie alleen op hoofdlijnen. Dat wil zeggen dat het gaat om het type interventies en maatregelen in plaats van specifieke interventies. Daarnaast proberen we zoveel mogelijk kwantitatieve informatie aan te bieden over bereik en (kosten)effectiviteit van preventie. Preventie is voor veel onderwerpen opgenomen bij het onderdeel Preventie & Zorg. In het Dossier Preventie is de informatie over preventie gebundeld.

Doelgroepen van preventie

Doelgroep varieert van gezonde bevolking tot chronisch zieke mensen

Preventie is vaak gericht op een specifieke doelgroep van mensen die extra bescherming nodig hebben, of meer risico lopen ziek te worden. Een doelgroep kan ook bestaan uit mensen die tot eenzelfde leeftijdsgroep horen (ouderen, jongeren), of op een andere manier een groep vormen (zwangere vrouwen, mensen met een lage sociaaleconomische status). De doelgroepen worden vaak onderscheiden naar het ziektestadium: van de gezonde bevolking tot mensen met een ziekte.

  • Universele preventie richt zich op de gezonde bevolking (of delen daarvan) en bevordert en beschermt actief de gezondheid van de bevolking;
  • Selectieve preventie richt zich op bevolkingsgroepen met een verhoogd risico en voorkomt dat personen met één of meerdere risicofactoren (determinanten) voor een bepaalde aandoening daadwerkelijk ziek worden;
  • Geïndiceerde preventie richt zich op mensen met beginnende klachten en voorkomt dat beginnende klachten verergeren tot een aandoening;
  • Zorggerelateerde preventie richt zich op mensen met een ziekte of aandoening en voorkomt dat een bestaande aandoening leidt tot complicaties, beperkingen, een lagere kwaliteit van leven of sterfte.

Experts en redactie

Preventie naar fase van ziekte

Primaire, secundaire en tertiaire preventie

Preventie naar fase waarin de ziekte zich bevindt is ingedeeld in primaire, secundaire en tertiaire preventie. Deze indeling is afkomstig uit de gezondheidszorg.

  • Primaire preventie: activiteiten die voorkomen dat gezonde mensen een bepaald gezondheidsprobleem, ziekte of ongeval krijgen.
  • Secundaire preventie: vroege opsporing van ziekten of afwijkingen bij personen die ziek zijn, een verhoogd risico lopen of een bepaalde genetische aanleg hebben. De ziekte kan daardoor eerder worden behandeld, zodat deze eerder geneest of niet erger wordt.
  • Tertiaire preventie: voorkomen van complicaties en ziekteverergering bij patiënten. Ook het bevorderen van de zelfredzaamheid van patiënten valt hieronder. 

Preventie naar type maatregel

Preventieve maatregelen ingedeeld naar het type maatregel

Preventieve maatregelen worden ingedeeld naar het type maatregel: ziektepreventie, gezondheidsbevordering en gezondheidsbescherming.

  • Ziektepreventie: voorkomt specifieke ziekten of signaleert deze vroegtijdig. Voorbeelden: screening, vaccinaties en preventieve medicatie.
  • Gezondheidsbevordering: bevordert een gezonde leefstijl en een gezonde sociale en fysieke omgeving.
  • Gezondheidsbescherming: beschermt de bevolking tegen gezondheidsbedreigende factoren. Voorbeelden: kwaliteitsbewaking van drink- en zwemwater, afvalverwijdering en verkeersveiligheid.

Preventie naar interventiemethode

Handreiking Gezonde Gemeente deelt in op basis van interventiemethode

Preventiemaatregelen kunnen ingedeeld worden naar de methode die gebruikt wordt. Een indeling die in Nederland veel gebruikt wordt, is de indeling die de Handreiking Gezonde Gemeente hanteert. Deze onderscheidt vijf methoden: 

  1. Inrichten van de fysieke en sociale omgeving, zoals: rookvrije schoolpleinen, aanpassingen met behulp van nudging, het creëren van meer speelruimte in de wijk, aanpassingen in de infrastructuur van aandachtswijken, het stimuleren van onderlinge betrokkenheid en sociale steun van buurtbewoners.
  2. Regelgeving en handhaving, zoals: wetten, vergunningen, leeftijdsgrenzen, reclamebeleid, handhaven van regels of prijsmaatregelen (accijnzen of subsidies).
  3. Voorlichting en educatie aan groepen, zoals: groepsvoorlichting, lesprogramma’s over een gezonde leefstijl op school en landelijke publiekscampagnes.
  4. Signaleren en individueel advies geven, zoals: het preventieconsult, signalering overgewicht op school, landelijke screeningsprogramma’s, screening van soa bij risicogroepen of gerichte voorlichting aan ouders op het consultatiebureau. Richtlijnen standaardiseren het proces van signalering en advies.
  5. Ondersteunen, zoals: kortdurende adviesgesprekken door de huisarts, preventieve groepscursussen in de ggz of beweegprogramma’s.

Zie Handreiking Gezonde Gemeente