Volksgezondheidenzorg.info

Zoekveld

Vroeggeboorte en laag geboortegewichtPreventie & ZorgPreventie

Cijfers & Context

7% van de baby's te vroeg geboren

Regionaal & Internationaal

Grote variatie aantal vroeggeboorten in EU-landen

Kosten

Uitgaven aan zorg 160 miljoen euro in 2017

Preventie & Zorg

Gezondheid vóór zwangerschap belangrijk

Aanbod

Leefstijl en gezondheid vóór zwangerschap belangrijk voor preventie vroeggeboorte

Preventie in de periode vóór en vanaf het begin van de zwangerschap is belangrijk voor de gezondheid van de toekomstige baby, zowel direct vanaf de geboorte als in de rest van z’n leven (Steegers et al., 2016Bonsel et al., 2010). Een aantal factoren kan namelijk al voorafgaand aan en/of in het begin van de zwangerschap de kans op vroeggeboorte en laag geboortegewicht beïnvloeden. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om roken, alcohol, drugs, geneesmiddelen (zoals middelen tegen depressie en epilepsie), overgewicht, diabetes, hoge bloeddruk, congenitale infecties (zoals toxoplasmose en cytomegalovirus), stress en arbeidsomstandigheden. Het vóór of tijdens de zwangerschap aanpassen van de leefstijl (zoals gewichtsverlies, stoppen met roken) of het inzetten van op de risicofactor of ziekte toegesneden zorg is een belangrijke preventieve maatregel. Dit kan aan bod komen in een preconceptieconsult (CPZ/ACK-ZIN, 2016) (zie Aanbod preconceptieconsult). Bij preventie is het verder van belang dat de verschillende doelgroepen (zoals vrouwen in achterstandswijken) optimaal bereikt worden (Steegers et al., 2016; Bonsel et al., 2010).

Minder vroeggeboorte door stoppen met roken

Stoppen met roken is één van de belangrijkste preventieve maatregelen. Een Cochrane review (72 studies) liet zien dat programma's om roken te ontmoedigen een significant effect hebben op roken tijdens de zwangerschap (risk ratio (RR) 0,94, 95% betrouwbaarheidsinterval (BI) 0,93 tot 0,96), op laag geboortegewicht (RR 0,83, 95% BI 0,73 tot 0,95) en vroeggeboorte (RR 0,86, 95% BI 0,74 tot 0,98) (Lumley et al., 2009). Ook wetgeving voor een rookvrije omgeving blijkt geassocieerd met een daling in vroeggeboorten (Faber et al., 2017; Wagijo et al., 2017; Been et al., 2014). 

Aangepaste zorg voor vrouwen met eerdere vroeggeboorte

Vrouwen met een eerdere vroeggeboorte hebben een 2,5 keer hogere kans op (opnieuw) een vroeggeboorte. De NVOG-richtlijn adviseert deze groep tijdig te informeren over de (beperkte) mogelijkheden om herhaling te voorkomen. Voorbeelden daarvan zijn het aanleggen van een bandje rondom de baarmoedermond (cerclage) of behandeling met progesteron, wat alleen op indicatie wordt toegepast (NVOG, 2007).

Meer informatie

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Steegers EAP, Barker ME, Steegers-Theunissen RPM, Williams MA. Societal Valorisation of New Knowledge to Improve Perinatal Health: Time to Act. Paediatric and Perinatal Epidemiology. 2016;30(2):201-204. Bron
  2. Bonsel GJ, Birnie E, Denktaş S, Poeran JJ, Steegers EAP. Lijnen in perinatale sterfte. Signalementstudie Zwangerschap en Geboorte 2010. Rotterdam: Erasmus MC ; 2010. Bron
  3. CPZ/ACK-ZIN. Zorgstandaard Integrale Geboortezorg Versie 1.1. Utrecht/Diemen: Expertgroep Zorgstandaard Integrale Geboortezorg, College Perinatale Zorg / Adviescommissie Kwaliteit Zorginstituut Nederland ; 2016. Bron
  4. Lumley J, Chamberlain C, Dowswell T, Oliver S, Oakley L, Watson L. Interventions for promoting smoking cessation during pregnancy. Cochrane Database Syst Rev. 2009;Jul 8(3). Bron
  5. Faber T, Kumar A, Mackenbach JP, Millett C, Basu S, Sheikh A, et al. Effect of tobacco control policies on perinatal and child health: a systematic review and meta-analysis. Lancet Public Health. 2017;2(9):e420-e437. Pubmed | DOI
  6. Wagijo M-ann, Sheikh A, Duijts L, Been JV. Reducing tobacco smoking and smoke exposure to prevent preterm birth and its complications. Paediatric Respiratory Reviews. 2017;22:3-10. Bron | DOI
  7. Been JV, Nurmatov UB, Cox B, Nawrot TS, van Schayck CP, Sheikh A. Effect of smoke-free legislation on perinatal and child health: a systematic review and meta-analysis. The Lancet. 2014;383(9928):1549-1560. Bron | DOI
  8. NVOG. Richtlijn preventie recidief spontane vroeggeboorte. Versie 1.0. Utrecht: Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG); 2007. Bron

Verantwoording

Definities
  • Vroeggeboorte

    In VZinfo definiëren we een vroeggeboorte of prematuriteit als een geboorte (inclusief doodgeboorte) tussen de 22ste en 37ste complete zwangerschapsweek (259 dagen zwangerschapsduur). Van extreme vroeggeboorte is sprake bij een geboorte vóór de 26ste zwangerschapsweek (NVK/NVOG, 2010).

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. NVK/NVOG. Richtlijn Perinataal beleid bij extreme vroeggeboorte. Utrecht: Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG); 2010. Bron
  • Laag geboortegewicht

    In internationale vergelijkingen wordt de grens van 2500 gram beschouwd als maat voor een te laag geboortegewicht en 1500 gram voor een veel te laag geboortegewicht. Vroeggeboorte gaat vaak samen met een laag geboortegewicht, maar ook op tijd (vanaf 37 weken) geboren kinderen kunnen een laag geboortegewicht hebben. Een geboortegewicht van minder dan 2500 gram valt vanaf ongeveer 37 weken onder het tiende percentiel (P10) op de geboortegewichtcurven (Hoftiezer et al., 2018; Perined, 2017).

     

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. Hoftiezer L, Hof MHP, Dijs-Elsinga J, Hogeveen M, Hukkelhoven CWPM, van Lingen RA. From population reference to national standard: new and improved birthweight charts. American Journal of Obstetrics and Gynecology. 2018;220(4):383.e1-383.e17. Bron | DOI
    2. Perined. Perined (Hoftiezer) geboortegewichtcurven. Perined; 2017. Bron
  • Laag geboortegewicht voor zwangerschapsduur

    Een laag gewicht voor de zwangerschapsduur is gedefinieerd als een geboortegewicht onder het 10de percentiel op de geboortegewichtcurven (Hoftiezer-gewichtspercentielen). Deze curven geven weer wat het optimale geboortegewicht is van kinderen geboren bij de betreffende zwangerschapsduur. Hierbij wordt een onderscheid gemaakt naar geslacht (Hoftiezer et al., 2018; Perined, 2017). De curven zijn gebaseerd op de verdeling van kinderen zonder (verhoogd risico op) morbiditeit bij henzelf of hun moeder. Alle pasgeborenen met risicofactoren voor afwijkende foetale groei zijn uitgesloten. Hierbij gaat het om kinderen van moeders met hypertensie, diabetes of overige gezondheidsproblemen, moeders met middelengebruik, zwangerschappen gecompliceerd door placenta-afwijkingen of intra-uteriene infecties, meerlingzwangerschappen en pasgeborenen met congenitale afwijkingen. Ook kinderen geboren na een inleiding of met behulp van een primaire keizersneden zijn uitgesloten. Een laag gewicht voor de zwangerschapsduur wordt in het Engels 'small for gestational age' (SGA) genoemd.

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. Hoftiezer L, Hof MHP, Dijs-Elsinga J, Hogeveen M, Hukkelhoven CWPM, van Lingen RA. From population reference to national standard: new and improved birthweight charts. American Journal of Obstetrics and Gynecology. 2018;220(4):383.e1-383.e17. Bron | DOI
    2. Perined. Perined (Hoftiezer) geboortegewichtcurven. Perined; 2017. Bron
  • Groeivertraging

    Van foetale groeivertraging is sprake als een kind zijn eigen optimale geboortegewicht, zijn individuele groeipotentieel, niet heeft kunnen bereiken. Bij dit groeipotentieel speelt ook de aanleg van het kind een rol (Beentjes et al., 2013). Een laag gewicht voor zwangerschapsduur (small for gestational age (SGA)) en foetale groeivertraging (Intra-Uteriene Groei Retardatie (IUGR)) worden vaak als synoniem gebruikt, maar niet elk kind dat groeivertraagd is, is ook SGA en niet elk SGA-kind is groeivertraagd. Van een laag gewicht voor zwangerschapsduur is sprake als een kindje in verhouding tot de zwangerschapsduur te klein is. Dit is gedefinieerd als een geboortegewicht onder het 10de percentiel op de geboortegewichtcurven (Hoftiezer-gewichtspercentielen). Deze curven geven weer wat het optimale geboortegewicht is van kinderen geboren bij de betreffende zwangerschapsduur (Hoftiezer et al., 2018; Perined, 2017).

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. Beentjes M, de Roon-Immerzeel A, Zeeman K. KNOV-standaard Opsporing van foetale groeivertraging. Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen (KNOV); 2013. Bron
    2. Hoftiezer L, Hof MHP, Dijs-Elsinga J, Hogeveen M, Hukkelhoven CWPM, van Lingen RA. From population reference to national standard: new and improved birthweight charts. American Journal of Obstetrics and Gynecology. 2018;220(4):383.e1-383.e17. Bron | DOI
    3. Perined. Perined (Hoftiezer) geboortegewichtcurven. Perined; 2017. Bron
Bronverantwoording
  • Tabel: Bronnen bij de cijfers over vroeggeboorte en een laag geboortegewicht

    Bron

    Indicator in VZinfo

    Gepresenteerde populatie VZinfo

    Meer informatie

    Perinatale registratie

    Vroeggeboorte, geboortegewicht, laag geboortegewicht voor duur van de zwangerschap, foetale sterfte naar zwangerschapsduur of geboortegewicht, neonatale sterfte naar zwangerschapsduur of geboortegewicht, NICU opnamen naar zwangerschapsduur of geboortegewicht

     

    Combinatie van vroeggeboorte en/of laag geboortegewicht voor de duur van de zwangerschap (= Big 2)

    Levend- en doodgeboren kinderen vanaf 22 weken zwangerschap

     

     

     

    Levendgeboren kinderen vanaf 22 weken zwangerschap

    Euro-Peristat

    Vroeggeboorte, geboortegewicht onder de 2500 gram

    Levendgeboren kinderen vanaf 22 weken zwangerschap

    Landelijke Medische Registratie

    Ziekenhuisopname bij vroeggeboorte en laag geboortegewicht

     

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. Perined. Perinatale Zorg in Nederland 2017. Utrecht: Perined; 2019. Bron
    2. Euro-Peristat. European Perinatal Health Report. Core indicators of the health and care of pregnant women and babies in Europe in 2015. .; 2018. Bron