Volksgezondheidenzorg.info

Zoekveld

SoaCijfers & ContextGevolgen

Cijfers & Context

Chlamydia is de meest voorkomende soa

Regionaal & Internationaal

Centrum seksuele gezondheid bij vrijwel elke GGD

Kosten

Zorguitgaven soa 73 miljoen euro in 2017

Preventie & Zorg

Aantal ziekenhuisopnamen voor soa afgenomen

Gevolgen van soa

Gevolgen veel voorkomende soa

Soa

Behandeling

Gevolgen

Hiv-infecties

Behandeling met hiv-remmers.

Zonder behandeling met hiv-remmers veroorzaakt hiv aids.

Chlamydia

Geen gevolgen als op tijd behandeld.

Een onbehandelde chlamydia kan ontstekingen veroorzaken. Uiteindelijk kan een vrouw onvruchtbaar worden door deze ontstekingen.

Genitale wratten

Behandeling alleen bij veel last. 

Onschuldig

Gonorroe

Behandelbaar met antibioticum.

Bij geen behandeling kunnen ontstekingen ontstaan. Uiteindelijk kan een vrouw onvruchtbaar worden door deze ontstekingen.

Herpes

Behandeling is alleen nodig wanneer er klachten zijn.

Het virus blijft altijd in het lichaam. Echter niet iedereen met genitale herpes heeft klachten.

Hepatitis B

Meeste gevallen genezen door het lichaam.

Zonder behandeling kan Hepatitis B blijvende schade aan de lever veroorzaken.

Syfilis

Behandelbaar met antibioticum.

Zonder behandeling kan syfillis ontstekingen in de huid, botten en organen veroorzaken.

Bron: Soaaids.nl

Onbehandelde soa kunnen ernstige gevolgen hebben

De meeste soa kunnen goed worden behandeld. Sommige soa hoeven geen klachten te veroorzaken; de drager merkt dan niet dat hij of zij een soa heeft. Enkele soa kunnen ernstige gevolgen hebben als ze niet of niet op tijd worden behandeld. Zo kan een onbehandelde syfilis-infectie schade toebrengen aan de organen. Vrouwen met chlamydia of gonorroe lopen een verhoogd risico op verminderde vruchtbaarheid, onvruchtbaarheid en op een buitenbaarmoederlijke zwangerschap.

Ernstige gevolgen bij infectie tijdens zwangerschap en geboorte

Bij kinderen die tijdens de zwangerschap of geboorte worden blootgesteld aan een soa bij de moeder, kunnen ernstige complicaties ontstaan. Zo kan syfilis leiden tot een spontane abortus, het vroegtijdig breken van de vliezen, een voortijdige geboorte, sterfte tijdens de geboorte of een aangeboren (congenitale) syfilis bij het kind. Ook bij een herpesinfectie kunnen levensbedreigende complicaties optreden als de ziekte zich uitbreidt naar het centrale zenuwstelsel (waardoor het hersenweefsel kan ontsteken) of naar meerdere weefsels (gegeneraliseerde infectie).

Meer informatie

Gevolgen van hiv-infectie

Hiv breekt het immuunsysteem af

Hiv breekt het immuunsysteem af; dat leidt tot een breed scala van aandoeningen. Een hiv-infectie kan via verschillende ziektestadia leiden tot aids. Hiv kan jarenlang voor de lichaamsafweer verborgen blijven. Ook verandert hiv steeds van uiterlijk, wat zowel de bestrijding door het lichaam als het ontwikkelen van een vaccin bemoeilijkt. Hiv verhoogt de vatbaarheid voor andere soa en de frequentie van complicaties (Fleming & Wasserheit, 1999).

Levenslang medicatie en gezondheidscontroles

Patiënten met hiv moeten de rest van hun leven medicijnen slikken. Dit heeft soms vervelende bijwerkingen, zoals misselijkheid en veranderingen in de vetverdeling over het lichaam. Ook is regelmatige controle van lever en nieren nodig. Dit kan gevolgen hebben voor de gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven (de Boer-van der Kolk et al., 2010).

Behandeling van hiv kan aidsverschijnselen jaren uitstellen

Bij veel hiv-geïnfecteerden kan behandeling (combinatietherapie) het moment van aids met jaren uitstellen. Daarom wordt een hiv-infectie in westerse landen nu beschouwd als een chronische ziekte. Tegenwoordig worden hiv-patiënten tegenwoordig steeds sneller behandeld worden. Hoe eerder de behandeling start hoe beter de prognose.
 

Meer informatie

Experts en redactie

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Fleming DT, Wasserheit JN. From epidemiological synergy to public health policy and practice: the contribution of other sexually transmitted diseases to sexual transmission of HIV infection. Sex Transm Infect. 1999;75(1):3-17. Pubmed
  2. de Boer-van der Kolk IM, Sprangers A, Prins JM, Smit C, de Wolf F, Nieuwkerk PT. Health-related quality of life and survival among HIV-infected patients receiving highly active antiretroviral therapy: a study of patients in the AIDS Therapy Evaluation in the Netherlands (ATHENA) Cohort. Clin Infect Dis. 2010;50(2):255-63. Pubmed | DOI

Gevolgen van aids

Ziekteverschijnselen treden pas laat op

Vaak treden ziekteverschijnselen van aids pas meerdere jaren, gemiddeld negen jaren, na de hiv-infectie op wanneer deze het afweersysteem grotendeels al heeft afgebroken.

Aids leidt zonder behandeling tot de dood

Als de diagnose aids eenmaal is gesteld, leidt dit (zonder specifieke behandeling) gemiddeld binnen drie jaar tot de dood.

Experts en redactie

Gevolgen van chlamydia

Chlamydia verloopt vaak zonder klachten

Chlamydia verloopt vaak zonder klachten. Bij ongeveer de helft van de mannen en bij 70-90% van de vrouwen treden niet of nauwelijks symptomen op. Zij kunnen echter wel anderen besmetten; dit gebeurt vaak onopgemerkt.

Bij urogenitale chlamydia kunnen ontstekingen optreden

Bij circa 50% van de geïnfecteerde mannen en bij 10-30% van de geïnfecteerde vrouwen leidt urogenitale chlamydia tot ontstekingen van urinebuis, bijballen, baarmoederhals en/of eileiders. Een kind dat tijdens de geboorte besmet wordt met chlamydia kan last krijgen van oogbindvlies-, keel- of longontsteking. Dit geneest meestal zonder restverschijnselen (van de Laar et al., 2000). De andere vormen van chlamydia geven minder vaak tot zelden klachten (van de Laar et al., 2000; Peipert, 2003).

Onbehandelde chlamydia kan leiden tot infecties in bekkengebied

Wanneer vrouwen met chlamydia niet of niet tijdig een behandeling ondergaan, kan de infectie opstijgen in het bekkengebied. De infectie veroorzaakt bij 1 tot 30% van de geïnfecteerde vrouwen pelvic inflammatory disease (PID) (Risser & Risser, 2007). PID vermindert de vruchtbaarheid en vergroot het risico op onvruchtbaarheid of op een buitenbaarmoederlijke zwangerschap. De kans op onvruchtbaarheid bij een eerste PID is 10%, wordt per doorgemaakte PID hoger en is bij een derde keer al bijna 40% (Paavonen & Eggert-Kruse, 1999).

Experts en redactie

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. van de Laar MJW, van Duynhoven YTHP, Beuker RJ, Rijlaarsdam J. SOA en AIDS in Nederland. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu RIVM; 2000. Bron
  2. Peipert JF. Clinical practice. Genital chlamydial infections. N Engl J Med. 2003;349(25):2424-30. Pubmed | DOI
  3. Risser WL, Risser JMH. The incidence of pelvic inflammatory disease in untreated women infected with Chlamydia trachomatis: a structured review. Int J STD AIDS. 2007;18(11):727-31. Pubmed | DOI
  4. Paavonen J, Eggert-Kruse W. Chlamydia trachomatis: impact on human reproduction. Hum Reprod Update. 1999;5(5):433-47. Pubmed

Gevolgen genitale wratten

Jeuk en irritatie bij geslachtsorganen eerste symptoom

De schatting is dat slechts 1% van de mensen die met HPV geïnfecteerd is genitale wratten ontwikkelt (LCI protocol). De eerste verschijnselen kunnen jeuk en irritatie bij de geslachtsorganen zijn. Soms ontstaat er maar één wratje, maar ook kunnen in korte tijd veel wratten ontstaan. Bij vrouwen kunnen de wratten zich op of rond de schaamlippen, in de vagina en/of op de baarmoedermond voordoen. Bij mannen zitten de wratten vooral op en rond de penis. Zowel bij mannen als vrouwen kunnen de wratten ook in of rond de anus zitten. De infectie verdwijnt meestal vanzelf, dit kan vaak jaren duren. Bij behandeling (bevriezen, wegbranden of snijden) verdwijnt de infectie niet uit het lichaam en kunnen de wratten weer terugkeren.

Genitale wratten bij pasgeborenen kunnen luchtwegklachten veroorzaken 

Kinderen die tijdens de geboorte door hun HPV-geïnfecteerde moeder besmet worden, kunnen in de maanden tot enkele jaren na de geboorte luchtwegklachten krijgen. Bij zo’n perinatale infectie kunnen zich namelijk wratten ontwikkelen in en rond de luchtwegen van pasgeborenen (respiratoire papillomatose).

Gevolgen van gonorroe

Ongeveer 9 op de 10 mannen met urogenitale gonorroe krijgt symptomen

Circa 90% van de mannen met urogenitale gonorroe krijgt ontstekingen van urinebuis en bijballen (respectievelijk urethritis en epididymitis). De belangrijkste symptomen van een urogenitale gonorroe zijn pijn of een branderig gevoel bij het plassen, moeizaam plassen en/of afscheiding van pus uit de urinebuis (druiper). Anorectale gonorroe geeft minder vaak klachten (zoals proctitis), orale gonorroe geeft zelden klachten. Ook iemand die geen klachten heeft kan anderen besmetten.

Tussen de 30 en 60% van de vrouwen met urogenitale gonorroe krijgt symptomen

Zo’n 30 tot 60% van vrouwen met urogenitale gonorroe krijgt ontstekingen van urinebuis, baarmoederhals en eileiders (respectievelijk urethritis, cervicitis en pelvic inflammatory disease (PID)). Symptomen zijn pijn of een branderig gevoel bij het plassen, verhoogde vaginale afscheiding en bloedverlies tussen twee menstruaties in. Anorectale gonorroe veroorzaakt minder vaak klachten, orale gonorroe geeft zelden klachten. Ook iemand die geen klachten heeft kan anderen besmetten.

Onbehandelde gonorroe kan leiden tot infecties in bekkengebied

Als de gonorroe niet (tijdig) behandeld wordt, veroorzaakt de infectie bij 1-30% van de vrouwen PID (Risser & Risser, 2007). PID is een verzamelnaam voor infecties van het kleine bekken (baarmoederslijmvlies, eileiders en buikholte) en abcessen in de eierstokken of eileider. PID verhoogt het risico op verminderde- of onvruchtbaarheid en buitenbaarmoederlijke zwangerschap. De kans op onvruchtbaarheid bij een eerste PID is 10%, wordt per doorgemaakte PID hoger en is bij een derde PID 40% (Paavonen & Eggert-Kruse, 1999).

Gonorroe kan bij baby’s diverse ontstekingen veroorzaken

Een baby kan tijdens de geboorte door de moeder worden besmet met gonorroe. Het kind kan hierdoor last krijgen van oogbindvliesontsteking (conjunctivitis), keelontsteking (faryngitis) of longontsteking (pneumonie). Conjunctivitis kan leiden tot blindheid als het niet wordt behandeld.

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Risser WL, Risser JMH. The incidence of pelvic inflammatory disease in untreated women infected with Chlamydia trachomatis: a structured review. Int J STD AIDS. 2007;18(11):727-31. Pubmed | DOI
  2. Paavonen J, Eggert-Kruse W. Chlamydia trachomatis: impact on human reproduction. Hum Reprod Update. 1999;5(5):433-47. Pubmed

Gevolgen van hepatitis B

Meeste volwassenen met acute hepatitis B genezen spontaan

De meeste (>95%) volwassenen met hepatitis B genezen spontaan binnen drie tot zestien weken en worden immuun. Bij de overige personen wordt de ziekte chronisch (Maddrey, 2001).

Aantal klachten bij acute vorm neemt toe met de leeftijd

Bij de acute vorm van hepatitis B neemt het aantal mensen met ziekteverschijnselen toe met de leeftijd. Van de geïnfecteerde kinderen tot zes jaar heeft 5 tot 15% ziekteverschijnselen; bij oudere kinderen en volwassenen is dat 33 tot 50% (Shepard et al., 2006).

Mensen met chronische hepatitis B blijven besmettelijk

Mensen met chronische hepatitis B blijven besmettelijk, maar hebben meestal geen klachten. Bij sommige mensen kan er hoge bloeddruk en chronische vermoeidheid optreden. Bij enkele chronische dragers raken de leverfuncties verstoord; bij 25 tot 35% leidt de infectie tot levercirrose of leverkanker. Daarvan overlijdt 15 tot 25% vroegtijdig (Maddrey, 2001).

Meer informatie

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Maddrey WC. Hepatitis B--an important public health issue. Clin Lab. 2001;47(1-2):51-5. Pubmed
  2. Shepard CW, Simard EP, Finelli L, Fiore AE, Bell BP. Hepatitis B virus infection: epidemiology and vaccination. Epidemiol Rev. 2006;28:112-25. Pubmed | DOI

Gevolgen syfilis voor ongeboren kind

Syfilis kan fataal zijn voor ongeboren kind

Tijdens de zwangerschap kan syfilis fatale gevolgen hebben voor het ongeboren kind. Het kan leiden tot een spontane abortus, vroegtijdig breken van de vliezen, vroeggeboorte, sterfte tijdens de geboorte of een aangeboren (congenitale) syfilis bij het kind. Congenitale syfilis kan leiden tot huidafwijkingen, lever- of miltvergroting, botontstekingen, longontsteking, en hersenvliesontsteking. Mogelijke gevolgen daarvan zijn onder andere onvolledige groei, verhoogde vatbaarheid voor allerlei infecties of een verstandelijke beperking.

Meer informatie

Verantwoording

Definities
  • Seksueel overdraagbare aandoeningen zijn bacteriële of virale infectieziekten

    Seksueel overdraagbare aandoeningen (soa's) zijn infectieziekten die meestal worden veroorzaakt door een bacterie of virus.
    •    Bacteriële soa's zijn Chlamydia, gonorroe en syfilis;
    •    Virale soa's zijn genitale wratten, hepatitis B, herpes genitalis en hiv.
    Soa's worden overgedragen via sperma, bloed, vaginaal vocht en bij contact van de slijmvliezen.

  • Chlamydia is bacteriële seksueel overdraagbare aandoening

    Chlamydia is een seksueel overdraagbare aandoening (soa) die veroorzaakt wordt door de bacterie Chlamydia trachomatis. Chlamydia kan behalve door onbeschermd seksueel contact (urogenitale, anorectale en orale chlamydia) ook worden overgedragen van moeder op kind tijdens de geboorte (perinatale chlamydia).

  • LGV is een ernstig type chlamydia bij mannen

    Een specifiek type chlamydia-infectie bij mannen is Lymphogranuloma venereum (LGV). LGV heeft een ernstig ziekteverloop. Het veroorzaakt een ontsteking van de lymfeklieren, met als mogelijk gevolg genitale en anale zweren. LGV-patiënten met dergelijke zweren zijn vatbaarder voor hiv en andere soa. Bovendien kunnen zij als gevolg van de zweren eerder anderen besmetten (Bron: LCI protocol chlamydia en LGV).

  • Genitale wratten

    Genitale wratten, ook wel condylomata acuminata genoemd, is een virale seksueel overdraagbare aandoening (soa) die wordt veroorzaakt door het humaan papilloma virus (HPV), type 6 en 11. De HPV-typen 6 en 11 behoren tot de laagrisicotypen van het HPV-virus en zijn niet kankerverwekkend. De hoogrisicotypen van het HPV-virus (met name typen 16 en 18) spelen een rol bij het ontstaan van  baarmoederhalskanker (Zur Hausen, 2002). De eerste verschijnselen van genitale wratten zijn jeuk en irritatie bij de geslachtsorganen. Soms ontstaat er maar één wratje, maar bij andere personen ontstaan er veel wratten in een kort tijdsbestek. De meeste geïnfecteerden hebben geen klachten, maar ze kunnen wel hun seksuele partners besmetten. De infectie heeft een chronisch karakter en de kans is groot dat genitale wratten na een behandeling terugkomen.

  • Gonorroe

    Gonorroe, ook wel druiper genoemd, is een seksueel overdraagbare aandoening (soa) die wordt veroorzaakt door de bacterie Neisseria gonorrhoeae. Gonorroe kan behalve door onbeschermd seksueel contact (urogenitale, anorectale en orale gonorroe) ook worden overgedragen van moeder op kind tijdens de geboorte (perinatale gonorroe). 

  • Hepatitis B is een zeer besmettelijke virusinfectie

    Hepatitis B is een zeer besmettelijke infectie die wordt veroorzaakt door het hepatitis B-virus (HBV). Het virus nestelt zich in de levercellen van het lichaam. De immunologische reactie van de geïnfecteerde persoon bepaalt het klinisch beeld dat ontstaat. Er zijn twee vormen: acute en chronische hepatitis B. De meeste (>95%) volwassenen met hepatitis B genezen spontaan binnen drie tot zestien weken en worden immuun. Bij de overige personen wordt de ziekte chronisch (Maddrey, 2001). Chronische dragers blijven besmettelijk.

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. Maddrey WC. Hepatitis B--an important public health issue. Clin Lab. 2001;47(1-2):51-5. Pubmed
  • Acute hepatitis B-infectie kan op verschillende manieren verlopen

    Na besmetting met het hepatitis B-virus is er een incubatietijd van 6 tot 26 weken. Vervolgens kan hepatitis B zich in de acute fase op twee manieren manifesteren:

    • Als een acute infectie met milde of geen ziekteverschijnselen.
    • Als een heftig ziektebeeld met vermoeidheid, koorts, gewrichtsklachten en geelzucht.
  • Herpes genitalis

    Herpes genitalis (ICD-9-code 054.1 en ICD-10-code A60) is een virale seksueel overdraagbare aandoening (soa) die wordt veroorzaakt door het herpes simplex virus (HSV), type 1 of type 2. Bij ongeveer de helft van de gevallen van herpes genitalis is HSV-1 de oorzaak en bij de andere helft HSV-2. Het virus dringt de slijmvliezen van de mond, keel, ogen of geslachtsorganen binnen en verspreidt zich van hieruit tot in de gevoelszenuwen en blijft daar sluimerend aanwezig. Een HSV-infectie heeft dus een chronisch karakter.

    Aard en ernst ziekteverschijnselen vooral bepaald door type virus en geslacht geïnfecteerde

    De aard en ernst van de ziekteverschijnselen worden in belangrijke mate bepaald door het type virus, het geslacht van de geïnfecteerde en een eventuele eerdere niet-genitale infectie met HSV, en of er sprake is van een nieuwe (primaire) infectie of een recidief. Er is geen verschil in ziekteverschijnselen tussen HSV-1 en HSV-2-infecties (Holmes et al., 2008). 

  • Syfilis is een bacteriële soa

    Syfilis is een bacteriële soa die wordt veroorzaakt door de bacterie Treponema pallidum. Via de lymfebanen wordt de bacterie naar de lymfeklieren geleid en uiteindelijk vindt ook verspreiding via het bloed naar de verschillende organen plaats. Syfilis heeft een zeer wisselend klinisch beloop, wat er toe kan leiden dat de verschijnselen van syfilis niet of pas laat herkend worden.

  • Syfilis kent een besmettelijke en een niet-besmettelijke fase

    Syfilis kent een besmettelijk en een niet-besmettelijke fase. Bij de besmettelijke fase spreekt men van infectieuze syfilis; deze bestaat uit primaire, secundaire en latente syfilis. De niet-besmettelijke fase wordt ook wel tertiaire syfilis genoemd. In de tekst spreken we in principe van syfilis; als het om tertiaire syfilis gaat is dat expliciet vermeld.

  • Beloop en belangrijkste ziekteverschijnselen van syfilis

    • Primaire syfilis heeft een incubatietijd die varieert van tien tot negentig dagen (gemiddeld drie weken). Belangrijkste ziekteverschijnsel is een zweer op de plaats van de infectie (meestal rond de penis of vagina, maar soms ook bij de anus of in de mond); deze geneest vaak spontaan binnen drie tot zes weken.
    • Van de onbehandelde patiënten ontstaat bij 60-90% na drie tot zes weken secundaire syfilis. Ziekteverschijnselen zijn onder andere huiduitslag, misselijkheid, koorts en spier- en gewrichtspijnen. De klachten herstellen meestal spontaan.
    • Daarna kan bij een deel van de patiënten latente syfilis ontstaan. De vroege variant (de infectie bestaat minder dan een jaar) is besmettelijk, de late variant is niet besmettelijk. Meestal zijn er geen ziekteverschijnselen, maar sommige patiënten krijgen in deze fase opnieuw zweren. Twee derde van de onbehandelde patiënten houdt levenslang latente syfilis.
    • Bij ongeveer een derde van de onbehandelde patiënten met latente syfilis ontstaat tertiaire syfilis. In deze fase is de syfilis niet meer besmettelijk. Bij deze groep kunnen twee tot vier jaar na de infectie de inwendige organen worden aangetast, zoals hart en bloedvaten of het zenuwstelsel. In dit stadium kan ook neurosyfilis ontstaan; dit kan gepaard gaan met hoofdpijn, verwardheid, persoonlijkheidsverandering, uitval van hersenzenuwen en dementie.
Bronverantwoording
  • Tabel: Bronnen bij de cijfers over soa

    Bron Indicator in VZinfo Gepresenteerde populatie VZinfo Meer informatie
    Osiris Incidentie van hepatitis B Nederlandse bevolking  Osiris

    Nivel Zorgregistraties eerste lijn

    Incidentie en prevalentie van soa Nederlandse bevolking NZR
    Seksueel Overdraagbare Aandoeningen Peilstation

    Positieve testuitslagen: bij chlamydia, gonorroe, syfilis en hiv; aantal gediagnosticeerde gevallen ten opzichte van het aantal consulten: herpes genitalis en genitale wratten

    Nederlandse bevolking

    Seksueel Overdraagbare Aandoeningen Peilstation

    Landelijke database Stichting HIV Monitoring

    Incidentie en prevalentieprevalentie van hiv en aids.

    Nederlandse bevolking

    Landelijke database Stichting HIV Monitoring
    CBS Doodsoorzakenstatistiek Aantal sterfgevallen Nederlandse bevolking

    CBS Doodsoorzakenstatistiek

    Landelijke Medische Registratie (LMR)

    Klinische opnamedagen, klinische opnamen, gemiddelde opnameduur, dagopnamen
     

    Nederlandse bevolking LMR
    Kosten van Ziektenstudie Kosten van zorg voor soa Nederlandse bevolking Kosten van Ziekten database
Methoden
  • AVG

    In mei 2018 ging de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) van kracht. Hierdoor is voor 17.188 consulten geen informatie beschikbaar in de nationale database omdat de cliënt bezwaar maakte tegen het delen van consultgegevens met het RIVM voor surveillancedoeleinden. De figuren en tabellen gebruikmakende van Centra Seksuele Gezondheid (CSG) data zijn daarom gebaseerd op de 135.029 geregistreerde consulten.