Volksgezondheidenzorg.info

Zoekveld

SlapenCijfers & ContextOorzaken en gevolgen

Cijfers & Context

Slaapduur hangt samen met gezondheid

Regionaal & Internationaal

Vaak problemen met inslapen bij Nederlandse jeugd

Kosten

Preventie & Zorg

Samenhang gezondheid en te kort of te lang slapen

Ziekten en aandoeningen die samenhangen met slaapduur

Ziekten en aandoeningen

Korte slaapduur:
RR en 95% bi

Lange slaapduur:
RR en 95% bi

Studie1

Beroerte

 

1,07 (1,02-1,12)

per uur korter slapen t.o.v. 7 uur

 

1,17 (1,14-1,20)

per uur langer slapen t.o.v. 7 uur

 

Li et al., 2016

Depressie

 

1,31 (1,04-1,64)

bij < 5, 6 of 7 uur slapen

1,42 (1,04-1,92)

 bij > 7 of 8 uur slapen

Zhai et al., 2015

Diabetes type II

 

1,09 (1,04-1,15)

per uur korter slapen t.o.v. 7 uur

1,14 (1,03-1,26)

per uur langer slapen t.o.v. 7 uur

Shan et al., 2015

Obesitas

1,452 (1,25-1,67)

bij < 5, 6 of 7 uur slapen

Geen relatie

Wu et al., 2014

Coronaire hartziekte

1,11 (1,05-1,16)

per uur korter slapen t.o.v. 7 uur

1,07 (1,00-1,15)

per uur langer slapen t.o.v. 7 uur

Wang et al., 2016

Darmkanker

Geen relatie

1,29 (1,09-1,52)

bij ≥ 9 uur slapen

Lu et al., 2013

Prostaatkanker

Geen relatie

0,36 (0,18-0,72)

bij ≥ 9 uur slapen

Lu et al., 2013

Eierstokkanker Geen relatie

0,80 (0,65-0,99)

bij ≥ 8 uur slapen

Lu et al., 2013

 

  • bi = betrouwbaarheidsinterval
  • 1 Bovenstaande gezondheidsgevolgen van kort en lang slapen zijn aangetoond in overzichtsstudies van verschillende prospectieve onderzoeken met correcties voor mogelijke vertekeningen. Alleen bij prostaatkanker en eierstokkanker is maar één studie opgenomen.  
  • odds-ratio

Korte en lange slaapduur hangt samen met ontstaan ziekten

Zowel een korte als een lange slaapduur verhoogt het risico op het krijgen van een beroerte, depressie, diabetes type II en coronaire hartziekten. Elk uur dat je minder slaapt dan 7 uur verhoogt de kans op een beroerte bijvoorbeeld met 7%. Lang slapen (≥ 8 of 9 uur) verhoogt ook het risico op darmkanker, maar het verlaagt juist de kans op prostaatkanker en eierstokkanker (Lu et al., 2013). Het lagere risico op prostaatkanker en eierstokkanker kan te maken hebben met hormonale veranderingen bij lang slapen (Zhao et al., 2013). Bovenstaande gezondheidsgevolgen van kort en lang slapen zijn aangetoond in prospectieve onderzoeken met correcties voor mogelijke vertekeningen. 

Meer informatie

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Lu Y, Tian N, Yin J, Shi Y, Huang Z. Association between Sleep Duration and Cancer Risk: A Meta-Analysis of Prospective Cohort Studies. PLoS ONE. 2013;8(9):e74723. Bron | DOI
  2. Zhao H, Yin J, Yang W-S, Qin Q, Li T-T, Shi Y, et al. Sleep Duration and Cancer Risk: a Systematic Review and Meta-analysis of Prospective Studies. Asian Pacific Journal of Cancer Prevention. 2013;14(12):7509-7515. Bron | DOI
  3. Li W, Wang D, Cao S, Yin X, Gong Y, Gan Y, et al. Sleep duration and risk of stroke events and stroke mortality: A systematic review and meta-analysis of prospective cohort studies. International Journal of Cardiology. 2016;223:870-876. Bron | DOI
  4. Zhai L, Zhang H, Zhang D. Sleep duration and depression among adults: A meta-analysis of prospective studies. Depression and Anxiety. 2015;3(9):664-670. Bron | DOI
  5. Shan Z, Ma H, Xie M, Yan P, Guo Y, Bao W, et al. Sleep duration and risk of type 2 diabetes: a meta-analysis of prospective studies. Diabetes Care. 2015;38(3):529-37. Pubmed | DOI
  6. Wu Y, Zhai L, Zhang D. Sleep duration and obesity among adults: a meta-analysis of prospective studies. Sleep Medicine. 2014;15(12):1456-1462. Bron | DOI
  7. Wang D, Li W, Cui X, Meng Y, Zhou M, Xiao L, et al. Sleep duration and risk of coronary heart disease: A systematic review and meta-analysis of prospective cohort studies. International Journal of Cardiology. 2016;219:231-239. Bron | DOI

Samenhang sterfte en te kort of te lang slapen

Samenhang sterfte en slaapduur

Sterfte

Korte slaapduur:
RR en 95% bi

Lange slaapduur:
RR en 95% bi

Studie1)

Beroerte

Geen relatie

1,17 ( 1,13-1,20) per uur langer slapen t.o.v. 7 uur

Li et al., 2016

Hart- en vaatziekte

Geen relatie

1,43 (1,15-1,78)

bij ≥ 9-10 uur slapen

Alves da Silva et al., 2016

Kanker

Geen relatie

1,10 (1,02-1,18)

bij ≥ 9-10 uur slapen

Ma et al., 2016

  • bi = betrouwbaarheidsinterval; RR =  relatief risico
  • 1 Bovenstaande gevolgen van kort en lang slapen zijn aangetoond in overzichtsstudies van verschillende prospectieve onderzoeken met correcties voor mogelijke vertekeningen.

Lange slaapduur hangt samen met sterfte

Een lange slaapduur verhoogt de kans om te overlijden aan een beroerte met 17% bij elk uur dat je langer slaapt dan 7 uur (Li et al., 2016). Ook verhoogt een lange slaapduur (≥ 9-10 uur) de kans op overlijden aan hart- en vaatziekten met 43% (Alves da Silva et al., 2016). Lang slapen vergroot daarnaast het risico om aan kanker te overlijden; mensen die langer dan 9 tot 10 uur per nacht slapen, hebben 10% meer kans om te overlijden aan kanker dan mensen die 6 tot 8 uur per nacht slapen (Ma et al., 2016). Bovenstaande gevolgen van kort en lang slapen zijn aangetoond in prospectieve onderzoeken met correcties voor mogelijke vertekeningen.

Meer informatie

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Li W, Wang D, Cao S, Yin X, Gong Y, Gan Y, et al. Sleep duration and risk of stroke events and stroke mortality: A systematic review and meta-analysis of prospective cohort studies. International Journal of Cardiology. 2016;223:870-876. Bron | DOI
  2. Alves da Silva A, Band-de Mello R-G, Schaan CWohlg, Fuchs ávioD, Redline S, Fuchs SC. Sleep duration and mortality in the elderly: a systematic review with meta-analysis. BMJ Open. 2016;(2(Suppl 1)(Suppl 1)(Suppl)):e008119. Bron | DOI
  3. Ma Q-Q, Yao Q, Lin L, Chen G-C, Yu J-B. Sleep duration and total cancer mortality: a meta-analysis of prospective studies. Sleep Medicine. 2016;27-28:39-44. Bron | DOI

Samenhang slapen en schermgebruik

Effectschatting en relatieve kans op korte slaapduur

Gebruik per week in het uur voor het slapen gaan

Verschil slaapduur (minuten), 95% bi

Odds ratio slaapduur < 7 uur, 95% bi

Tablet/PC/smartphone

 

 

Nooit

Referentie

Referentie

< 1 keer

-3,67 (-6,96-0,38)

1,00 (0,89-1,12)

Een paar avonden

-5,78 (-8,81-2,74)

1,01 (0,91-1,12)

Elke avond

-9,09 (-12,23-5,95)

1,17 (1,05-1,30)

Bewerkte gegevens uit van Kerkhof et al., 2017

  • bi = betrouwbaarheidsinterval
  • Voor dikgedrukte schattingen is het effect significant (α=5%)

Schermgebruik hangt samen met slaapduur en slaapkwaliteit

Veelvuldig gebruik van smartphones, tablets, en/of pc’s in het uur voor het slapen hangt samen met minder slaap en een slechtere kwaliteit van slaap bij volwassenen.  Dit blijkt uit onderzoek onder ongeveer 16.000 Nederlandse volwassenen (van Kerkhof et al., 2017).  Deze apparaten worden veelvuldig voor het slapen gaan gebruikt: 58 % gebruikt meerdere dagen per week smartphones, tablets, en/of pc’s in het uur voor het slapen. 
Televisie kijken in het uur voor het slapen hangt niet samen met veranderingen in slaapduur of slaapkwaliteit (van Kerkhof et al., 2017). Ook jongeren (13-18 jaar) die dagelijks een scherm gebruiken in het uur voor het slapen, hebben meer slaapklachten (van Kerkhof et al., 2019). 

Mechanisme verstoring van slaap door lichtgevende schermen

Het verstorende effect van schermgebruik op slaap wordt mogelijk veroorzaakt door het (blauwe) licht dat door dergelijke schermen wordt uitgezonden. Licht is een belangrijke regelaar van de biologische klok. De biologische klok speelt een belangrijke rol in allerlei processen in ons lichaam, waaronder het slaap/waak ritme. Vooral licht tijdens de avond en nacht kan deze klok verstoren (van Kerkhof et al., 2014). Het blauwe licht dat wordt uitgezonden door lichtgevende schermen kan leiden tot remming van de afgifte van het hormoon melatonine (Cajochen et al., 2011, Sroykham & Wongsawat, 2013, Wood et al., 2013, Chang et al., 2015). Deze studies wijzen op een oorzakelijk verband tussen eenmalig schermgebruik en een verschuiving van de biologische klok. Het is nog onbekend wat de effecten zijn van langdurig schermgebruik op de biologische klok en slaap.

Meer informatie

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. van Kerkhof LWM, Vlaanderen JJ, Berkhout AJC, Dollé MET, Vermeulen RCH, van Steeg H. Schermgebruik en blauw licht : Omvang van blootstelling en relatie met slaap. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu; 2017. Bron
  2. van Kerkhof LWM, van der Maaden T, van der Meijden W, van Elk M, van Nierop LE, Dollé MET, et al. Schermgebruik, blauwlicht en slaap. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu; 2019. Bron
  3. van Kerkhof LWM, Lolkema DE, van Steeg H, Rodenburg GCH. Verkenning: Gezondheidseffecten van nieuwe lichtbronnen. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu; 2014. Bron
  4. Cajochen C, Frey S, Anders D, Späti J, Bues M, Pross A, et al. Evening exposure to a light-emitting diodes (LED)-backlit computer screen affects circadian physiology and cognitive performance. J Appl Physiol (1985). 2011;110(5):1432-8. Pubmed | DOI
  5. Sroykham W, Wongsawat Y. Effects of LED-backlit computer screen and emotional selfregulation on human melatonin production. In: 2013 35th Annual International Conference of the IEEE Engineering in Medicine and Biology Society (EMBC)2013 35th Annual International Conference of the IEEE Engineering in Medicine and Biology Society (EMBC). Osaka: IEEE; 2013. Bron | DOI
  6. Wood B, Rea MS, Plitnick B, Figueiro MG. Light level and duration of exposure determine the impact of self-luminous tablets on melatonin suppression. Applied Ergonomics. 2013;44(2):237-240. Bron | DOI
  7. Chang A-M, Aeschbach D, Duffy JF, Czeisler CA. Evening use of light-emitting eReaders negatively affects sleep, circadian timing, and next-morning alertness. Proceedings of the National Academy of Sciences. 2015;1121567362629212991417(45 Pt 128631621243):1232-1237. Bron | DOI

Samenhang slapen met bewegen en overgewicht

Samenhang slaapduur en slaapproblemen met overige leefstijlfactoren

Bij 40-81-jarigen

 

Slaapduur

Slaapkwaliteit

Leefstijl

Kort (≤ 6 uur per nacht)

Lang (≥ 9 uur per nacht)

Moeite met in slaap komen

Moeite met doorslapen

Vroeger wakker worden dan gewenst

Overgewicht

+

o

o

o

o

Obesitas

+

o

o

o

o

Onvoldoende actief

+

+

+

+

o

Veel zitten

o

o

o

o

o

Overmatige alcohol consumptie

o

o

o

o

o

Roken

o

o

o

-

o

Bron: Doetinchem Cohort Studie, vijfde meetronde (2008-2012)

  • + significante positieve samenhang. Bijvoorbeeld: Volwassenen met overgewicht rapporteren vaak een korte slaapduur.
  • - significante negatieve samenhang. Bijvoorbeeld: Rokers hebben minder moeite met doorslapen.
  • o geen significante samenhang.
  • Bij deze analyses is rekening gehouden met geslacht, leeftijd, opleidingsniveau, burgerlijke staat, werkstatus en alle overige leefstijlfactoren. Odds ratio's en betrouwbaarheidsintervallen staan bij Methoden.

Bewegen hangt samen met slaapduur en slaapkwaliteit

Voldoende bewegen hangt samen met een normale slaapduur en een goede slaapkwaliteit. Dit blijkt uit internationale studies (Youngstedt & Kline, 2006; Driver & Taylor, 2000). Recent onderzoek onder ruim vierduizend Nederlandse volwassenen tussen 40 en 81 jaar laat dit ook zien (zie tabel). Onvoldoende bewegen op basis van de Nederlandse Norm Gezond Bewegen hangt samen met een korte slaapduur, een lange slaapduur, moeite met in slaap komen en moeite met doorslapen. Van de lange slapers voldoet 32% niet aan de norm voor gezond bewegen, in vergelijking met 21% van de volwassenen met een normale slaapduur (7 of 8 uur per nacht). Voor vroeger wakker worden dan gewenst is die samenhang met bewegen er niet. Tevens zijn er aanwijzingen dat interventies die gericht zijn op het bevorderen van fysieke activiteit bijdragen aan het verbeteren van de slaapduur en slaapkwaliteit van volwassenen (Dolezal et al., 2017; Kelley & Sharpe-Kelley, 2017; Kredlow et al., 2015). Veel zitten (onafhankelijk van de hoeveelheid beweging) lijkt niet geassocieerd met slaapduur of symptomen van slapeloosheid. Dat is in lijn met enkele Amerikaanse studies (McClain et al., 2014, Vallance et al., 2015).

Korte slaapduur hangt samen met overgewicht en obesitas

Een (te) korte slaapduur kan leiden tot overgewicht en obesitas (Wu et al., 2014). De cijfers in de tabel tonen een samenhang tussen kort slapen en overgewicht en obesitas. Dit geldt niet voor een lange slaapduur en symptomen van slapeloosheid. Eén van de mogelijke mechanismen is dat kort slapen kan leiden tot veranderingen in de hormoonspiegels van onder andere leptine en ghreline met meer honger of trek als gevolg (Spiegel et al., 2004; Ogilvie & Patel, 2017). Ook kunnen de hersenen door te weinig slaap gevoeliger worden voor ongezonde verleidingen (Chaput & St-Onge, 2014). Beide mechanismen kunnen uiteindelijk via een verhoogde voedselconsumptie tot overgewicht leiden (Ogilvie & Patel, 2017). Ook bij kinderen en adolescenten is er sterk bewijs voor een causale relatie tussen een korte slaapduur en het ontstaan van overgewicht en obesitas (Chen et al., 2008; Patel & Hu, 2008; Wu et al., 2017). 

Meer informatie

Bronnen en literatuur

Bronnen

  1. Doetinchem Cohort Studie, DCS. zorggegevens.nl

Literatuur

  1. Youngstedt SD, Kline CE. Epidemiology of exercise and sleep. Sleep and Biological Rhythms. 2006;(3):215-221. Bron | DOI
  2. Driver HS, Taylor SR. Exercise and sleep. Sleep Medicine Reviews. 2000;4(4):387-402. Bron | DOI
  3. Dolezal BA, Neufeld EV, Boland DM, Martin JL, Cooper CB. Interrelationship between Sleep and Exercise: A Systematic Review. Advances in Preventive Medicine. 2017;20176143031812(43461):1-14. DOI
  4. Kelley GA, Sharpe-Kelley K. Exercise and sleep: a systematic review of previous meta-analyses. Journal of Evidence-Based Medicine. 2017;10(1):26-36. Bron | DOI
  5. M. Kredlow A, Capozzoli MC, Hearon BA, Calkins AW, Otto MW. The effects of physical activity on sleep: a meta-analytic review. Journal of Behavioral Medicine. 2015;38(3):427-449. Bron | DOI
  6. McClain JJ, Lewin DS, Laposky AD, Kahle L, Berrigan D. Associations between physical activity, sedentary time, sleep duration and daytime sleepiness in US adults. Preventive Medicine. 2014;66:68-73. Bron | DOI
  7. Vallance JK, Buman MP, Stevinson C, Lynch BM. Associations of Overall Sedentary Time and Screen Time with Sleep Outcomes. American Journal of Health Behavior. 2015;39(1):62-67. Bron | DOI
  8. Wu Y, Zhai L, Zhang D. Sleep duration and obesity among adults: a meta-analysis of prospective studies. Sleep Medicine. 2014;15(12):1456-1462. Bron | DOI
  9. Spiegel K, Tasali E, Penev P, van Cauter E. Brief communication: Sleep curtailment in healthy young men is associated with decreased leptin levels, elevated ghrelin levels, and increased hunger and appetite. Ann Intern Med. 2004;141(11):846-50. Pubmed
  10. Ogilvie RP, Patel SR. The epidemiology of sleep and obesity. Sleep Health. 2017;3(5):383-388. Bron | DOI
  11. Chaput J-P, St-Onge M-P. Increased Food Intake by Insufficient Sleep in Humans: Are We Jumping the Gun on the Hormonal Explanation? Frontiers in Endocrinology. 2014;514(Suppl 2). Bron | DOI
  12. Chen X, Beydoun MA, Wang Y. Is Sleep Duration Associated With Childhood Obesity? A Systematic Review and Meta-analysis. Obesity. 2008;6(2):265-274. Bron | DOI
  13. Patel SR, Hu FB. Short Sleep Duration and Weight Gain: A Systematic Review. Obesity. 2008;16(3):643-653. Bron | DOI
  14. Wu Y, Gong Q, Zou Z, Li H, Zhang X. Short sleep duration and obesity among children: A systematic review and meta-analysis of prospective studies. Obesity Research & Clinical Practice. 2017;11(2):140-150. Bron | DOI

Samenhang slapen met roken en alcoholgebruik

Samenhang slaapduur en slaapproblemen met overige leefstijlfactoren

40-81-jarigen

 

Slaapduur

Slaapkwaliteit

Leefstijl
 

Kort (≤ 6 uur per nacht)

Lang (≥ 9 uur per nacht)

Moeite met in slaap komen

Moeite met doorslapen

Vroeger wakker worden dan gewenst

Overmatige alcohol consumptie

o

o

o

o

o

Roken

o

o

o

-

o

Overgewicht

+

o

o

o

o

Obesitas

+

o

o

o

o

Onvoldoende actief

+

+

+

+

o

Veel zitten

o

o

o

o

o

Bron: Doetinchem Cohort Studie, vijfde meetronde (2008-2012)

  • + significante positieve samenhang. Bijvoorbeeld: Volwassenen met overgewicht rapporteren vaak een korte slaapduur.
  • - significante negatieve samenhang. Bijvoorbeeld: Rokers hebben minder moeite met doorslapen.
  • o geen significante samenhang. 
  • Bij deze analyses is rekening gehouden met geslacht, leeftijd, opleidingsniveau, burgerlijke staat, werkstatus en alle overige leefstijlfactoren. Odds ratio's en betrouwbaarheidsintervallen staan bij Methoden.

Samenhang tussen slaap en roken of alcoholgebruik niet consistent

Voor zowel roken als overmatige alcoholconsumptie is het verband met slaapduur of (symptomen van) slapeloosheid niet consistent. Roken en overmatig alcoholgebruik hangen niet samen met slaapduur en/of slaapkwaliteit van Nederlandse volwassenen en ouderen (zie tabel). De enige uitzondering is dat rokers minder moeite hebben met doorslapen ’s nachts dan niet-rokers. Deze bevinding wordt niet ondersteund door een Amerikaanse studie, waaruit juist blijkt dat rokers korter slapen en meer slaapproblemen hebben (McNamara et al., 2014).
De bevinding dat slaap en alcoholconsumptie niet samenhangen is opmerkelijk maar is nog weinig op vergelijkbare wijze bestudeerd. Canadees onderzoek suggereert dat volwassenen die kort slapen meer alcohol consumeren (Chaput et al., 2012). Internationale studies beschrijven ook dat alcoholafhankelijkheid en slaapproblemen samenhangen (Chakravorty et al., 2016) en experimenteel onderzoek suggereert een direct effect van alcohol consumptie op slaapkwaliteit (Lydon et al., 2016). 

Meer informatie

Bronnen en literatuur

Bronnen

  1. Doetinchem Cohort Studie, DCS. zorggegevens.nl

Literatuur

  1. McNamara JPH, Wang J, Holiday DB, Warren JYoung, Paradoa M, Balkhi AM, et al. Sleep disturbances associated with cigarette smoking. Psychology, Health & Medicine. 2014;1935758263031(4):410-419. Bron | DOI
  2. Chaput J-P, McNeil J, Després J-P, Bouchard C, Tremblay A. Short sleep duration is associated with greater alcohol consumption in adults. Appetite. 2012;59(3):650-655. Bron | DOI
  3. Chakravorty S, Chaudhary NS, Brower KJ. Alcohol Dependence and Its Relationship With Insomnia and Other Sleep Disorders. Alcoholism: Clinical and Experimental Research. 2016;40(11Suppl 2):2271-2282. Bron | DOI
  4. Lydon DM, Ram N, Conroy DE, Pincus AL, Geier CF, Maggs JL. The within-person association between alcohol use and sleep duration and quality in situ: An experience sampling study. Addictive Behaviors. 2016;61:68-73. Bron | DOI

Verantwoording

Definities
  • Slaapduur en slaapkwaliteit

    In het onderwerp Slapen in Volksgezondheidenzorg komen twee aspecten van slapen aan de orde.

    1. Slaapduur is het zelf-gerapporteerde aantal uur dat iemand (gemiddeld) slaapt.
    2. Slaapkwaliteit geeft aan hoe goed iemand naar eigen oordeel slaapt. Hier zijn verschillende indicatoren voor. In Volksgezondheidenzorg.info is dit uitgewerkt door drie symptomen van slapeloosheid te belichten:
    • Moeite met inslapen
    • Moeite met doorslapen
    • Ongewenst vroeg wakker worden

    Daarnaast is de slaapprobleemindex gebruikt als indicator voor slaapkwaliteit (zie: Bronverantwoording).

  • Zelf-gerapporteerde leefstijl

    • Overgewicht: een Body Mass Index (BMI) ≥ 25 kg/m2
    • Obesitas: een Body Mass Index (BMI) ≥ 30 kg/m2
    • Onvoldoende bewegen: Niet voldoen aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen. Hierbij is uitgegaan van de norm voor volwassenen (18 t/m 54 jaar). Het afkappunt is 3,5 uur per week voor gemiddeld tot zware activiteiten van 4.0 MET en hoger.
    • Veel zitten: >55 uur per week (bovenste kwartiel). Aantal uren zitten per week is bepaald door vragen over tijd die besteed wordt aan zitten met reizen, op werk of school, met lezen of studeren, televisie kijken, computeren, en andere zittende activiteiten bij elkaar op te tellen.
    • Roken: Roken van sigaretten
    • Overmatige alcoholconsumptie: ≥3 glazen per dag voor mannen; ≥2 glazen per dag voor vrouwen.
Bronverantwoording
  • Tabel: Bronnen bij cijfers over slapen

    Bron Indicator op VZinfo Gepresenteerde populatie in VZinfo Meer informatie
    Doetinchem Cohort Studie (DCS) Slaapduur, slaapkwaliteit Volwassenen van 40 tot 81 jaar DCS op Zorggegevens en website DCS, Methoden bij DCS
    Health Behaviour in School-Aged Children (HBSC) Study Vaker dan één keer per week problemen met in slaap vallen Europese scholieren van 15 jaar HBSC NederlandHBSC internationaalInchley et al., 2016

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. Inchley J, Currie D, Young T, Samdal O, Torsheim T, Augustson L, et al. Growing up unequal: gender and socioeconomic differences in young people’s health and well-being. Denemarken: World Health Organization; 2016. Bron
  • Meta-analyse slaap Hersenstichting

    De cijfers over de slaapduur en slaapkwaliteit van Nederlanders komen uit een grootschalige meta-analyse in opdracht van de Hersenstichting, waarin de slaapgewoontes en slaapproblemen van de Nederlandse bevolking in kaart zijn gebracht. In deze meta-analyse hebben onderzoekers van Erasmus MC en het Nederlands Herseninstituut slaapdata van 135.519 Nederlanders uit 34 Nederlandse bevolkingsonderzoeken van de afgelopen 25 jaar in een gezamenlijke database opgenomen en bestudeerd. Meer informatie over de dataverzameling en deelnemende studies is beschreven in een factsheet.

  • Rapport ‘Schermgebruik en blauwlicht’

    Informatie over de relatie tussen schermgebruik en slaap is afkomstig uit RIVM rapport ‘Schermgebruik en blauwlicht. Omvang van blootstelling en relatie met slaap’ (van Kerkhof et al., 2017). Voor de analyses over schermgebruik en slaap zijn gegevens uit twee Nederlandse cohorten gebruikt: EPIC-NL en AMIGO.

    Slaapduur is de gemiddelde zelf-gerapporteerde duur van de slaap in de afgelopen vier weken.
    Slaapkwaliteit is gemeten met de slaapprobleemindex (Sleep problem index II), die is samengesteld uit negen vragen die onderdeel zijn van een gestandaardiseerde vragenlijst (Smith & Wegener, 2003). Hierin worden verschillende domeinen van slaapkwaliteit bevraagd: verstoring, adequaatheid, ademhalingsproblemen en slaperigheid overdag.

    Effecten van het gebruik van lichtgevende schermen op slaapduur en slaapkwaliteit zijn geanalyseerd met lineaire – en logistische regressiemodellen.

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. van Kerkhof LWM, Vlaanderen JJ, Berkhout AJC, Dollé MET, Vermeulen RCH, van Steeg H. Schermgebruik en blauw licht : Omvang van blootstelling en relatie met slaap. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu; 2017. Bron
    2. Smith MT, Wegener ST. The Insomnia Severity Index, Medical Outcomes Study (MOS) Sleep Scale, Pittsburgh Sleep Diary (PSD), and Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI). Arthritis Rheum. 2003;15. Bron
Methoden
  • Samenhang slaapduur en slaapproblemen met overige leefstijlfactoren

    Tabel: Samenhang slaapduur en slaapproblemen met overige leefstijlfactoren
    Bij 40-81-jarigen

     

    Slaapduur (OR en bi)

    Slaapkwaliteit (OR en bi)

    Leefstijl

    Kort
    ≤ 6 uur per nacht)

    Lang
    (
    ≥ 9 uur per nacht)

    Moeite met in slaap komen

    Moeite met doorslapen

    Vroeger wakker worden dan gewenst

    Overgewicht

    1,26
    (1,05-1,51)

    0,86
    (0,62-1,18)

    1,04
    0,82-1,32)

    1,04
    0,84-1,28)

    0,94
    0,77-1,14)

    Obesitas

    1,33
    (1,05-1,67)

    1,10
    (0,76-1,61)

    1,12
    0,85-1,49)

    1,10
    0,85-1,42)

    1,08
    0,85-1,38)

    Onvoldoende actief

    1,21
    (1,01-1,46)

    1,85
    (1,36-2,50)

    1,53
    1,22-1,93)

    1,30
    1,05-1,60)

    1,19
    0,97-1,45)

    Veel zitten

    1,15
    (0,95-1,38)

    0,87
    (0,60-1,27)

    1,15
    0,88-1,49)

    0,96
    0,76-1,21)

    0,94
    0,75-1,17)

    Roken

    1,01
    (0,82-1,24)

    1,37
    (0,96-1,95)

    1,10
    0,84-1,44)

    0,66
    0,50-0,87)

    0,91
    0,72-1,16)

    Overmatige alcohol consumptie

    1,02
    (0,79-1,32)

    1,18
    (0,78-1,32)

    0,84
    0,58-1,19)

    1,19
    0,89-1,59)

    0,97
    0,73-1,29)

     

    Bron: Doetinchem Cohort Studie, vijfde meetronde (2008-2012)

    Toelichting

    • OR = odds-ratio; bi =  betrouwbaarheidsinterval. 
    • Voor dikgedrukte schattingen is het effect significant (α=5%).
    • OR’s zijn gecorrigeerd voor geslacht, leeftijd, opleidingsniveau, burgerlijke staat, werkstatus en alle overige leefstijlfactoren.

    Bronnen en literatuur

    Bronnen

    1. Doetinchem Cohort Studie, DCS. zorggegevens.nl
  • Methoden bij Doetinchem Cohort Studie

    Voor de samenhang tussen slaap en andere leefstijlfactoren zijn gegevens van 3984 volwassenen tussen de 40 en 81 jaar uit de periode 2008-2012 geanalyseerd. Zie hier voor meer informatie over de Doetinchem Cohort Studie.

    Slaapduur is nagevraagd als ‘hoeveel uren slaapt u gemiddeld per etmaal (5 uur of minder, 6, 7, 8, 9 uur of meer)’. Een korte slaapduur is gedefinieerd als 6 uur of minder, een normale slaapduur is 7 of 8 uur en een lange slaapduur is 9 uur of langer. Dit is in overeenstemming met de richtlijnen van de American Academy of Sleep Medicine (Watson et al., 2015).

    Slaapkwaliteit is nagevraagd met de volgende items en antwoord categorieën:

    • Lang wakker liggen voor in slaap vallen (zelden of nooit/af en toe/ vaak/altijd)
    • Niet goed in kunnen slapen na 's nachts wakker worden (zelden of nooit/af en toe/ vaak/altijd)
    • 's Morgens erg vroeg wakker worden en niet meer kunnen slapen (zelden of nooit/af en toe/ vaak/altijd)

    Antwoordopties 'vaak' en 'altijd' zijn gedefinieerd als slechte slaapkwaliteit voor dat item. Voor slaapduur zijn multinomiale regressiemodellen gebruikt en voor de drie items van slaapkwaliteit logistische regressiemodellen.

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. Watson NF, Badr MS, Belenky G, Bliwise DL, Buxton OM, Buysse D, et al. Recommended Amount of Sleep for a Healthy Adult: A Joint Consensus Statement of the American Academy of Sleep Medicine and Sleep Research Society. Journal of Clinical Sleep Medicine. 2015. Bron | DOI