Volksgezondheidenzorg.info

Zoekveld

Overspannenheid en burn-outRegionaal & InternationaalRegionaal

Cijfers & Context

Ruim 17% van werknemers ervaart burn-outklachten

Regionaal & Internationaal

Nederlanders relatief vaak werkgerelateerde stress

Kosten

Zorguitgaven voor burn-out 34 miljoen

Preventie & Zorg

Niet beschikbaar

Stress per GGD-regio

Stress 2020

Per GGD-regio, 18 jaar en ouder
Stress 2020
NaamPercentageBetrouwbaarheidsinterval (95%)
GGD Amsterdam21,420,2 - 22,7
GGD Brabant-Zuidoost15,715,0 - 16,4
GGD Drenthe12,311,2 - 13,5
GGD Flevoland19,217,4 - 21,2
GGD Fryslân13,612,9 - 14,4
GGD Gelderland-Midden18,317,2 - 19,3
GGD Gelderland-Zuid18,918,1 - 19,8
GGD Gooi en Vechtstreek18,016,9 - 19,2
GGD Groningen18,116,9 - 19,3
GGD Haaglanden21,420,6 - 22,2
GGD Hart voor Brabant16,916,2 - 17,6
GGD Hollands Midden18,517,8 - 19,2
GGD Hollands Noorden15,414,6 - 16,1
GGD IJsselland16,015,0 - 17,1
GGD Kennemerland19,819,0 - 20,6
GGD Limburg-Noord16,215,6 - 16,9
GGD Noord- en Oost-Gelderland15,414,6 - 16,2
GGD regio Utrecht18,518,0 - 19,0
GGD Rotterdam-Rijnmond19,318,6 - 20,0
GGD Twente15,614,6 - 16,6
GGD West-Brabant16,415,6 - 17,2
GGD Zaanstreek-Waterland17,916,9 - 19,0
GGD Zeeland14,814,0 - 15,6
GGD Zuid-Holland Zuid17,016,0 - 18,0
GGD Zuid-Limburg20,019,4 - 20,6
  • De COVID-19 pandemie en de bijbehorende maatregelen hebben mogelijk de gezondheid, leefstijl en het welzijn van de respondenten beïnvloed.
View all detail data

Meeste stress in het westen en midden van het land

In het westen en midden van het land en in de regio Zuid-Limburg is het percentage mensen dat aangeeft in de afgelopen 4 weken (heel) veel stress te ervaren hoog. Het percentage mensen dat (heel) veel stress ervaart is het hoogst in de GGD-regio's Haaglanden en Amsterdam (beide 20,4%). In 2020 ervaart gemiddeld 17,7% van de volwassenen van 18 jaar en ouder in Nederland (heel) veel stress. Meer gegevens over dit onderwerp zijn te vinden door op de kaart te klikken.

Cijfers per gemeente

Meer informatie

Datum publicatie

09-09-2021

Stress per gemeente

Stress per gemeente

Per gemeente, 18 jaar en ouder
Stress per gemeente
NaamPercentage
's-Gravenhage25
's-Hertogenbosch20
Aa en Hunze12
Aalsmeer16
Aalten15
Achtkarspelen12
Alblasserdam15
Albrandswaard16
Alkmaar17
Almelo18
Almere22
Alphen-Chaam12
Alphen aan den Rijn20
Altena15
Amersfoort18
Amstelveen16
Amsterdam22
Apeldoorn17
Appingedam17
Arnhem24
Assen11
Asten15
Baarle-Nassau13
Baarn16
Barendrecht16
Barneveld14
Beek15
Beekdaelen17
Beemster13
Beesel14
Berg en Dal18
Bergeijk11
Bergen (L.)16
Bergen (NH.)13
Bergen op Zoom14
Berkelland12
Bernheze12
Best17
Beuningen19
Beverwijk21
Bladel13
Blaricum17
Bloemendaal14
Bodegraven-Reeuwijk17
Boekel13
Borger-Odoorn13
Borne15
Borsele14
Boxmeer12
Boxtel15
Breda18
Brielle13
Bronckhorst14
Brummen17
Brunssum21
Bunnik16
Bunschoten12
Buren13
Capelle aan den IJssel15
Castricum14
Coevorden14
Cranendonck17
Cuijk17
Culemborg19
Dalfsen13
Dantumadiel16
De Bilt17
De Fryske Marren14
De Ronde Venen15
De Wolden10
Delft25
Delfzijl18
Den Helder18
Deurne14
Deventer21
Diemen22
Dinkelland13
Doesburg18
Doetinchem17
Dongen14
Dordrecht19
Drechterland16
Drimmelen17
Dronten16
Druten18
Duiven17
Echt-Susteren19
Edam-Volendam16
Ede17
Eemnes15
Eersel13
Eijsden-Margraten15
Eindhoven19
Elburg13
Emmen12
Enkhuizen15
Enschede18
Epe14
Ermelo16
Etten-Leur16
Friese Waddeneilanden12
Geertruidenberg16
Geldrop-Mierlo19
Gemert-Bakel13
Gennep17
Gilze en Rijen15
Goeree-Overflakkee14
Goes17
Goirle15
Gooise Meren19
Gorinchem16
Gouda18
Grave15
Groningen23
Gulpen-Wittem16
Haaksbergen12
Haaren12
Haarlem22
Haarlemmermeer20
Halderberge16
Hardenberg12
Harderwijk16
Hardinxveld-Giessendam15
Harlingen13
Hattem14
Heemskerk17
Heemstede20
Heerde14
Heerenveen13
Heerhugowaard18
Heerlen21
Heeze-Leende12
Heiloo15
Hellendoorn16
Hellevoetsluis19
Helmond16
Hendrik-Ido-Ambacht18
Hengelo18
Het Hogeland14
Heumen15
Heusden18
Hillegom15
Hilvarenbeek12
Hilversum20
Hoeksche Waard17
Hof van Twente12
Hollands Kroon12
Hoogeveen12
Hoorn17
Horst aan de Maas13
Houten17
Huizen18
Hulst15
IJsselstein18
Kaag en Braassem13
Kampen17
Kapelle14
Katwijk17
Kerkrade21
Koggenland13
Krimpen aan den IJssel16
Krimpenerwaard15
Laarbeek14
Landerd14
Landgraaf20
Landsmeer19
Langedijk15
Lansingerland16
Laren16
Leeuwarden17
Leiden25
Leiderdorp18
Leidschendam-Voorburg18
Lelystad19
Leudal14
Leusden15
Lingewaard14
Lisse14
Lochem14
Loon op Zand15
Lopik14
Loppersum14
Losser10
Maasdriel13
Maasgouw14
Maassluis16
Maastricht24
Medemblik13
Meerssen17
Meierijstad16
Meppel17
Middelburg16
Midden-Delfland14
Midden-Drenthe13
Midden-Groningen16
Mill en Sint Hubert13
Moerdijk16
Molenlanden14
Montferland17
Montfoort15
Mook en Middelaar14
Neder-Betuwe15
Nederweert16
Nieuwegein18
Nieuwkoop15
Nijkerk16
Nijmegen25
Nissewaard21
Noardeast-Fryslân11
Noord-Beveland13
Noordenveld12
Noordoostpolder13
Noordwijk16
Nuenen, Gerwen en Nederwetten13
Nunspeet14
Oegstgeest22
Oirschot12
Oisterwijk16
Oldambt17
Oldebroek18
Oldenzaal13
Olst-Wijhe14
Ommen15
Oost Gelre12
Oosterhout16
Ooststellingwerf11
Oostzaan15
Opmeer12
Opsterland13
Oss17
Oude IJsselstreek15
Ouder-Amstel17
Oudewater14
Overbetuwe17
Papendrecht13
Peel en Maas14
Pekela17
Pijnacker-Nootdorp18
Purmerend20
Putten18
Raalte11
Reimerswaal14
Renkum15
Renswoude13
Reusel-De Mierden8
Rheden18
Rhenen16
Ridderkerk16
Rijssen-Holten13
Rijswijk21
Roerdalen15
Roermond20
Roosendaal18
Rotterdam22
Rozendaal14
Rucphen16
Schagen13
Scherpenzeel17
Schiedam19
Schouwen-Duiveland13
Simpelveld16
Sint-Michielsgestel13
Sint Anthonis13
Sittard-Geleen19
Sliedrecht18
Sluis16
Smallingerland15
Soest17
Someren11
Son en Breugel19
Stadskanaal14
Staphorst11
Stede Broec14
Steenbergen16
Steenwijkerland13
Stein18
Stichtse Vecht17
Súdwest-Fryslân13
Terneuzen16
Texel16
Teylingen17
Tholen13
Tiel17
Tilburg20
Tubbergen10
Twenterand14
Tynaarlo12
Tytsjerksteradiel11
Uden17
Uitgeest20
Uithoorn15
Urk12
Utrecht23
Utrechtse Heuvelrug16
Vaals23
Valkenburg aan de Geul17
Valkenswaard15
Veendam13
Veenendaal17
Veere10
Veldhoven12
Velsen19
Venlo18
Venray15
Vijfheerenlanden19
Vlaardingen14
Vlissingen15
Voerendaal16
Voorschoten18
Voorst14
Vught15
Waadhoeke10
Waalre15
Waalwijk16
Waddinxveen18
Wageningen26
Wassenaar15
Waterland13
Weert18
Weesp17
West Betuwe17
West Maas en Waal14
Westerkwartier15
Westerveld12
Westervoort19
Westerwolde12
Westland14
Weststellingwerf15
Westvoorne15
Wierden13
Wijchen16
Wijdemeren13
Wijk bij Duurstede16
Winterswijk15
Woensdrecht15
Woerden15
Wormerland16
Woudenberg16
Zaanstad19
Zaltbommel15
Zandvoort17
Zeewolde17
Zeist19
Zevenaar13
Zoetermeer18
Zoeterwoude14
Zuidplas18
Zundert14
Zutphen17
Zwartewaterland15
Zwijndrecht16
Zwolle18
  • De COVID-19 pandemie en de bijbehorende maatregelen hebben mogelijk de gezondheid, leefstijl en het welzijn van de respondenten beïnvloed.
View all detail data

Stress per gemeente

In 2020 ervaart gemiddeld 17,7% van de volwassenen van 18 jaar en ouder in Nederland (heel) veel stress in de afgelopen 4 weken. Per gemeente varieert het percentage van 8 tot 26%. Meer gegevens over dit onderwerp zijn te vinden door op de kaart te klikken.

Cijfers per regio

Meer informatie

Datum publicatie

09-09-2021

Verantwoording

Definities
  • Definities van burn-out en overspannenheid

    Burn-out en overspannenheid zijn stress-gerelateerde ziekten

    Burn-out en overspannenheid zijn stress-gerelateerde aandoeningen waarbij verschillende klachten optreden zoals vermoeidheid, prikkelbaarheid en emotionele labiliteit. Meestal wordt burn-out opgevat als een vorm van overspannenheid waarbij het chronische karakter en vermoeidheid meer centraal staan. Zowel stressoren uit de omgeving als persoonlijke eigenschappen spelen een rol bij het ontstaan van overspannenheid en burn-out. Een omgevingsstressor is bijvoorbeeld de combinatie privé en werk. Copingvaardigheden zijn van belang om stress goed te kunnen hanteren: een falende coping verhoogt het risico op het ontstaan van burn-out.

    Verschillende termen voor overspannenheid en burn-out

    Beroepsgroepen in de zorg gebruiken verschillende benamingen voor stress-gerelateerde ziekten en spanningsklachten, zoals overspannenheid, chronische stress, aanpassingstoornis, surmenage, neurasthenie en burn-out. Overspannenheid en burn-out zijn geen bestaande diagnostische categorieën in de DSM-IV en ICD-10. Wel zijn het veel gebruikte diagnosen in de eerstelijnszorg. Huisartsen gebruiken de ICPC-code P78: neurasthenie/surmenage. Andere eerstelijnsdisciplines gebruiken vaak de definitie uit de ‘Multidisciplinaire richtlijn overspanning en burn-out voor eerstelijnsprofessionals’ (Verschuren et al., 2011). Bedrijfsartsen gebruiken deze richtlijn ook bij het registreren van beroepsziekten.

    Definities overspannenheid en burn-out in multidisciplinaire richtlijn

    Uit: Verschuren et al., 2011

    Er is sprake van overspannenheid als voldaan is aan alle vier onderstaande criteria:

    A. Ten minste drie van de volgende klachten zijn aanwezig:

    • moeheid
    • gestoorde of onrustige slaap
    • prikkelbaarheid
    • niet tegen drukte/herrie kunnen
    • emotionele labiliteit
    • piekeren
    • zich gejaagd voelen
    • concentratieproblemen en/of vergeetachtigheid

    B. Gevoelens van controleverlies en/of machteloosheid treden op als reactie op het niet meer kunnen hanteren van stressoren in het dagelijks functioneren. De stresshantering schiet tekort; de persoon kan het niet meer aan en heeft het gevoel de grip te verliezen.

    C. Er bestaan significante beperkingen in het beroepsmatig en/of sociaal functioneren.

    D. De distress, controleverlies en disfunctioneren zijn niet uitsluitend het directe gevolg van een psychiatrische stoornis.

    Er is sprake van burn-out als voldaan is aan alle drie onderstaande criteria:

    a. Er is sprake van overspannenheid.

    b. De klachten zijn meer dan 6 maanden geleden begonnen.

    c. Gevoelens van moeheid en uitputting staan sterk op de voorgrond.

    Burn-out als vorm van overspannenheid

    In de definitie uit de multidisciplinaire richtlijn is burn-out een vorm van overspannenheid (Verschuren et al., 2011). Bij burn-out staan het chronische karakter en de vermoeidheid meer op de voorgrond dan bij overspannenheid. Mensen met burn-out volgens deze definitie moeten vaak één of meerdere rollen (gedeeltelijk) neerleggen. De acht klachten in de definitie van overspannenheid worden gezien als kernsymptomen van overspannenheid en burn-out. Stressoren kunnen afkomstig zijn uit zowel de werk- als privé-situatie. 

    Zelfrapportage van burn-out gerelateerde klachten

    Naast diagnosen door zorgverleners, wordt burn-out vaak vastgesteld met behulp van zelfrapportage in vragenlijsten. In deze opvatting bestaat burn-out uit drie dimensies: emotionele uitputting, distantie ten opzichte van het werk en een verminderd gevoel van competentie. Deze definitie zien we ook terug in VZinfo.nl.

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. Verschuren CM, Terluin B, Loo MAJM, Vendrig AA, Bastiaanssen MHH, Vriezen JA. Eén lijn in de eerste lijn bij overspanning en burnout. Multidisciplinaire richtlijn overspanning en burnout voor eerstelijns professionals. Amsterdam, Utrecht: LVE, NHG, NVAB; 2011. Bron
Bronverantwoording
  • Tabel: Bronnen bij de cijfers over overspannenheid en burn-out

    Bron

    Indicator in VZinfo

    Gepresenteerde populatie VZinfo

    Meer informatie

    NIVEL Zorgregistraties eerste lijn

    Jaarprevalentie, aantal nieuwe gevallen

    Nederlandse bevolking

    NZR

    Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA)

    Prevalentie (zelfgerapporteerd)

    Nederlandse werknemers tussen de 15 en 75 jaar

    NEA, Hooftman et al., 2019

    Nationale Registratie Beroepsziekten (van het NCvB)

    Jaarprevalentie, aantal nieuwe gevallen beroepsziekten

    Nederlandse beroepsbevolking

    NCvB, 2020

    Peilstation Intensief Melden (PIM)

    Incidentie (geregistreerd door >150 bedrijfsartsen)

    Nederlandse beroepsbevolking

    PIM

    European Agency for Safety & Health at Work (EU-OSHA)

    Prevalentie (zelfgerapporteerd)

    Europese bevolking

    EU-OSHA

     

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. Hooftman W.E., Mars G.M.J., Janssen B., de Vroome E.M.M., Janssen B.J.M., Pleijers A.J.S., et al. Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2018: Methodologie en globale resultaten. Leiden / Heerlen: TNO / CBS; 2019. Bron
    2. NCvB. Beroepsziekten in Cijfers 2020. Amsterdam: Nederlands Centrum voor Beroepsziekten; 2020. Bron
  • Aanvragen data voor wetenschappelijk onderzoek

    De Gezondheidsmonitor (doelgroep Volwassenen en Ouderen) is voor het eerst uitgevoerd in 2012 en opnieuw uitgevoerd in 2016 en 2020. De Gezondheidsmonitor Volwassenen 2012 en Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2016 bevatten informatie over de gezondheid, sociale situatie en leefstijl van de Nederlandse bevolking van negentien jaar en ouder. De Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 bevat informatie over de Nederlandse bevolking van achttien jaar en ouder. De Gezondheidsmonitor Volwassenen 2012 en de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2016 en 2020 zijn uitgevoerd door de GGD’en, CBS en RIVM. In 2012, 2016 en 2020 deden respectievelijk ruim 387.000 personen, 457.000 personen en 539.900 personen mee aan het grootschalige vragenlijstonderzoek. De Gezondheidsmonitor Jeugd 2015 en Gezondheidsmonitor Jeugd 2019 bevatten informatie over de gezondheid, sociale situatie en leefstijl van leerlingen in klas 2 en klas 4 van het voortgezet onderwijs. De Gezondheidsmonitor Jeugd 2015 en 2019 zijn uitgevoerd door de GGD’en en RIVM. In 2015 hebben bijna 97.000 leerlingen en 377 scholen deelgenomen aan deze monitor. In 2019 waren dit 171.192 leerlingen en 707 scholen.

    Meer informatie over de Gezondheidsmonitors vind u hier en hier en voor Gezondheidsmonitors Jeugd vindt u hier. Gewoonlijk kunt u bij het digitale loket Gezondheidsmonitors data of cijfers aanvragen uit de Gezondheidsmonitors voor onderzoek en beleid op zowel lokaal als landelijk niveau. Omdat het digitale loket tijdelijk niet bereikbaar is, kunt u een aanvraag indienen via monitorgezondheid.nl. Momenteel zijn de data en cijfers beschikbaar uit de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2012, Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2016 en uit de Gezondheidsmonitor Jeugd 2015, Gezondheidsmonitor Jeugd 2019. Data en cijfers uit de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020 zijn beschikbaar vanaf najaar 2021. Heeft u vragen of wilt u graag meer informatie over de aanvraag van cijfers of data uit de Gezondheidsmonitors? Stuur dan een e-mail.

Methoden
  • Methoden en technieken

    Standaardisatie

    De omvang en de leeftijdsverdeling van de bevolking verschillen per regio en land. Daarnaast treden in de loop van de tijd veranderingen op in de omvang en leeftijdsverdeling. Om ziekte- en sterftecijfers van verschillende regio’s en landen, of van opeenvolgende jaren met elkaar te kunnen vergelijken, wordt hier rekening mee gehouden. Daarbij worden de cijfers gecorrigeerd voor deze verschillen of veranderingen in de bevolking. Hierbij wordt uitgegaan van de omvang en de leeftijdsverdeling van een gekozen standaardpopulatie. Dit wordt standaardisatie genoemd.

    Indexatie

    Vooral bij de weergave van trends in de tijd zijn de trendcijfers vaak geïndexeerd. Een geïndexeerde trend laat ontwikkelingen in de tijd zien ten opzichte van een gekozen basisjaar. Dit gebeurt door de cijfers van alle jaren weer te geven als percentage van het cijfer in een gekozen basisjaar. Het cijfer in het basisjaar is gelijk gesteld aan 100(%). Indexatie maakt zichtbaar hoe groot de percentuele toe- of afname is ten opzichte van dat basisjaar. Door als basisjaar het eerste jaar in de grafiek te kiezen, kun je snel zien wat de verandering over de hele weergegeven periode is en ook of er grote verschillen zijn voor de onderscheiden groepen (mannen en vrouwen bijvoorbeeld).

    Indexatie kan ook gebruikt worden voor het weergeven van regionale verschillen. Hierbij wordt het landelijke cijfer bijvoorbeeld gelijk gesteld aan 100(%). Een regionaal cijfer boven of onder de 100 duidt erop dat het respectievelijk hoger of lager is dan het landelijke cijfer. Voorafgaand aan indexatie worden de cijfers vaak gecorrigeerd voor verschillen in samenstelling van de populaties.

    Toetsing trends

    Toetsing van de trend heeft plaatsgevonden op ongestandaardiseerde data door middel van een logistische regressie, waarbij is gecorrigeerd is voor leeftijd en geslacht. Daarbij wordt getoetst of er een statistisch significante toe- of afname is met een significantieniveau (p-waarde) van 0,05. Vaak is onderscheid gemaakt naar trends in verschillende subpopulaties: mannen, vrouwen en leeftijdsgroepen. Daarnaast is getoetst of de trend voor mannen en vrouwen statistisch significant verschilt.
    De kans op het vinden van een toevallige significante uitkomst neemt toe met het aantal uitgevoerde toetsen. Om hiervoor te corrigeren is een Benjamini‐Hochberg‐correctie op de p‐waardes uitgevoerd.

  • Stress

    In de Gezondheidsmonitor Volwassen en Ouderen is het percentage personen met (heel) veel stress in de afgelopen 4 weken gemeten met de volgende vraag: Heeft u in de afgelopen 4 weken last gehad van stress? Bijvoorbeeld door werk/studie, opvoeding, gezondheid, mantelzorg, geldzaken, social media?
    Er zijn vier antwoordmogelijkheden:

    • Nee, (bijna) niet
    • Ja, een beetje stress
    • Ja, veel stress
    • Ja, heel veel stress

    Voor deze indicator zijn de antwoordcategorieën “Ja, veel stress” en “Ja, heel veel stress” samengevoegd. Deze vraag richt zich op zelfrapportage. Dit wil zeggen dat deelnemers een antwoord geven op basis van hun eigen gevoelens.