Volksgezondheidenzorg.info

Zoekveld

Overspannenheid en burn-outCijfers & ContextTrends

Cijfers & Context

13% van de werknemers ervaart burn-outklachten

Regionaal & Internationaal

Nederlanders relatief vaak werkgerelateerde stress

Kosten

Niet beschikbaar

Preventie & Zorg

Niet beschikbaar

Trend in overspannenheid in de huisartsenpraktijk

Jaarprevalentie van overspannenheid, 1991-2014

MannenVrouwen
1991100100
19929890
19939286
19948983
19958781
19968778
19978674
19988673
19998472
20008574
20018574
20028573
20038373
20048174
20058074
20067873
20077871
20087670
20097668
20107667
20117867
20128166
20138169
20148373

Bron: RNH-Limburg

  • De indexcijfers zijn gebaseerd op 3-jaars voortschrijdende gemiddelden.
  • ​Gestandaardiseerd naar de bevolking van Nederland in 2010.
  • Geïndexeerd (1991 = 100)
  • ICPC-code P78 (neurasthenie/surmenage)

Aantal mensen met overspannenheid gedaald

In de periode 1991-2014 is het aantal personen met neurasthenie/surmenage in de huisartsenpraktijk gedaald. De veranderingen in jaarprevalenties van overspannenheid door de tijd verlopen voor mannen en vrouwen vergelijkbaar (RNH-Limburg). Over de gehele periode is de jaarprevalentie voor vrouwen iets verder gedaald dan voor mannen. De weergegeven trend is gecorrigeerd voor veranderingen in de omvang en leeftijdssamenstelling van de bevolking (standaardisatie).

Meer informatie

Bronnen en literatuur

Bronnen

  1. RNH, Registratienet Huisartspraktijken Limburg. zorggegevens.nl

Trend in zelfgerapporteerde burn-out bij werknemers

Burn-outklachten, 2007-2015

MannenVrouwen
2007100100
2008111109
2009115108
2010118114
2011116110
2012114119
2013112106
2014124131
2015112128

Bron: NEA, 2015

  • Geïndexeerd (2007 = 100)
  • Door wijziging in methodologie tussen 2013 en 2014 kan er mogelijk sprake zijn van een trendbreuk.

Minimale toename burn-outklachten onder werknemers

In de periode 2007-2015 is het percentage werknemers dat aangeeft burn-outklachten te hebben licht gestegen. Tot 2013 verliep de trend voor mannen en vrouwen vrijwel gelijk. Vanaf 2013 is er een iets sterkere stijging te zien onder vrouwelijke werknemers dan onder mannelijke werknemers die aangeven burn-outklachten te hebben. Dit blijkt uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) onder werknemers (Hooftman et al., 2016).

Meer informatie

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Hooftman WE, Mars GMJ, Janssen B, de Vroome EMM, Janssen BJM, Michiels JEM, et al. Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2015: Methodologie en globale resultaten. Leiden / Heerlen: TNO / CBS; 2016. Bron

Trend in meldingen burn-out bij werknemers

Burn-out vaker geregistreerd als beroepsziekte

Het aantal meldingen van overspannenheid en burn-out als beroepsziekte is sinds 2012 flink gestegen. In 2015 werden er 1.989 meldingen gedaan door bedrijfsartsen van overspannenheid en burn-out (Hooftman et al., 2016). Dit is bijna een kwart van het totaal aantal meldingen dat dat jaar bij het NCvB binnenkwam. Dit blijkt uit het rapport 'Beroepsziekten in Cijfers' van het NCvB en de registratie van het Peilstation Intensief Melden (PIM). Een mogelijke verklaring voor de stijging kan bewustwording zijn. In 2013 is de campagne 'Check je werkstress' van SZW gestart (SZW, 2017). Of dit daadwerkelijk de reden is voor de stijging van het aantal meldingen, is echter uit onderzoek niet te achterhalen.  

Meer informatie

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Hooftman WE, Mars GMJ, Janssen B, de Vroome EMM, Janssen BJM, Michiels JEM, et al. Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2015: Methodologie en globale resultaten. Leiden / Heerlen: TNO / CBS; 2016. Bron

Toekomstige trend overspannenheid en burn-out door demografische ontwikkelingen

Kleine afname aantal mensen met overspannenheid en burn-out verwacht door alleen demografie

Op basis van uitsluitend demografisch ontwikkelingen zal het absoluut aantal mensen met overspannenheid en burn-out (jaarprevalentie) in de periode 2015-2040 naar verwachting met 3% dalen. De verwachte daling bedraagt 4% voor mannen en 1% voor vrouwen. De afname zal groter of kleiner kunnen zijn door veranderingen in factoren die de kans op het ontstaan van overspannenheid en burn-out beïnvloeden (epidemiologische ontwikkelingen). De toekomstige trend op basis van epidemiologische ontwikkelingen is niet gekwantificeerd.

Meer informatie

Verantwoording

Definities
  • Definities van burn-out en overspannenheid

    Burn-out en overspannenheid zijn stress-gerelateerde ziekten

    Burn-out en overspannenheid zijn stress-gerelateerde aandoeningen waarbij verschillende klachten optreden zoals vermoeidheid, prikkelbaarheid en emotionele labiliteit. Meestal wordt burn-out opgevat als een vorm van overspannenheid waarbij het chronische karakter en vermoeidheid meer centraal staan. Zowel stressoren uit de omgeving als persoonlijke eigenschappen spelen een rol bij het ontstaan van overspannenheid en burn-out. Een omgevingsstressor is bijvoorbeeld de combinatie privé en werk. Copingvaardigheden zijn van belang om stress goed te kunnen hanteren: een falende coping verhoogt het risico op het ontstaan van burn-out.

    Verschillende termen voor overspannenheid en burn-out

    Beroepsgroepen in de zorg gebruiken verschillende benamingen voor stress-gerelateerde ziekten en spanningsklachten, zoals overspannenheid, chronische stress, aanpassingstoornis, surmenage, neurasthenie en burn-out. Overspannenheid en burn-out zijn geen bestaande diagnostische categorieën in de DSM-IV en ICD-10. Wel zijn het veel gebruikte diagnosen in de eerstelijnszorg. Huisartsen gebruiken de ICPC-code P78: neurasthenie/surmenage. Andere eerstelijnsdisciplines gebruiken vaak de definitie uit de ‘Multidisciplinaire richtlijn overspanning en burn-out voor eerstelijnsprofessionals’ (Verschuren et al., 2011). Bedrijfsartsen gebruiken deze richtlijn ook bij het registreren van beroepsziekten.

    Definities overspannenheid en burn-out in multidisciplinaire richtlijn

    Uit: Verschuren et al., 2011

    Er is sprake van overspannenheid als voldaan is aan alle vier onderstaande criteria:

    A. Ten minste drie van de volgende klachten zijn aanwezig:

    • moeheid
    • gestoorde of onrustige slaap
    • prikkelbaarheid
    • niet tegen drukte/herrie kunnen
    • emotionele labiliteit
    • piekeren
    • zich gejaagd voelen
    • concentratieproblemen en/of vergeetachtigheid

    B. Gevoelens van controleverlies en/of machteloosheid treden op als reactie op het niet meer kunnen hanteren van stressoren in het dagelijks functioneren. De stresshantering schiet tekort; de persoon kan het niet meer aan en heeft het gevoel de grip te verliezen.

    C. Er bestaan significante beperkingen in het beroepsmatig en/of sociaal functioneren.

    D. De distress, controleverlies en disfunctioneren zijn niet uitsluitend het directe gevolg van een psychiatrische stoornis.

    Er is sprake van burn-out als voldaan is aan alle drie onderstaande criteria:

    a. Er is sprake van overspannenheid.

    b. De klachten zijn meer dan 6 maanden geleden begonnen.

    c. Gevoelens van moeheid en uitputting staan sterk op de voorgrond.

    Burn-out als vorm van overspannenheid

    In de definitie uit de multidisciplinaire richtlijn is burn-out een vorm van overspannenheid (Verschuren et al., 2011). Bij burn-out staan het chronische karakter en de vermoeidheid meer op de voorgrond dan bij overspannenheid. Mensen met burn-out volgens deze definitie moeten vaak één of meerdere rollen (gedeeltelijk) neerleggen. De acht klachten in de definitie van overspannenheid worden gezien als kernsymptomen van overspannenheid en burn-out. Stressoren kunnen afkomstig zijn uit zowel de werk- als privé-situatie. 

    Zelfrapportage van burn-out gerelateerde klachten

    Naast diagnosen door zorgverleners, wordt burn-out vaak vastgesteld met behulp van zelfrapportage in vragenlijsten. In deze opvatting bestaat burn-out uit drie dimensies: emotionele uitputting, distantie ten opzichte van het werk en een verminderd gevoel van competentie. Deze definitie zien we ook terug in VZinfo.nl.

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. Verschuren CM, Terluin B, Loo MAJM, Vendrig AA, Bastiaanssen MHH, Vriezen JA. Eén lijn in de eerste lijn bij overspanning en burnout. Multidisciplinaire richtlijn overspanning en burnout voor eerstelijns professionals. Amsterdam, Utrecht: LVE, NHG, NVAB; 2011. Bron
Bronverantwoording
  • Tabel: Bronnen bij de cijfers over overspannenheid en burn-out

    Bron

    Indicator in VZinfo

    Doelgroep in VZinfo

    Meer informatie

    NIVEL Zorgregistraties eerste lijn

    Jaarprevalentie, aantal nieuwe gevallen

    Nederlandse bevolking

    NZR

    Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA)

    Prevalentie (zelfgerapporteerd)

    Nederlandse werknemers tussen de 15 en 75 jaar

    Hooftman et al., 2017

    Nationale Registratie Beroepsziekten (van het NCvB)

    Jaarprevalentie, aantal nieuwe gevallen beroepsziekten

    Nederlandse beroepsbevolking

    NCvB, 2016

    Registratienet Huisartspraktijken Limburg (RNH-Limburg)

    Jaarprevalentie, aantal nieuwe gevallen

    Nederlandse bevolking

    RNH-Limburg

    Peilstation Intensief Melden (PIM)

    Incidentie (geregistreerd door >150 bedrijfsartsen)

    Nederlandse beroepsbevolking

    PIM

    European Agency for Safety & Health at Work (EU-OSHA)

    Prevalentie (zelfgerapporteerd)

    Europese bevolking

    EU-OSHA

    Gezondheidsenquête, voorheen POLS, gezondheid en welzijn

    Prevalentie (zelfgerapporteerd)

    Nederlandse bevolking vanaf 25 jaar

    Gezondheidsenquête

     

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. Hooftman WE, Mars GMJ, Janssen B, de Vroome EMM, Pleijers AJSF, Michiels JJM, et al. Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2016: Methodologie en globale resultaten. Leiden / Heerlen: TNO / CBS; 2017. Bron
    2. NCvB. Beroepsziekten in Cijfers 2016. Amsterdam: Nederlands Centrum voor Beroepsziekten (NCvB); 2016. Bron