Volksgezondheidenzorg.info

Zoekveld

Overspannenheid en burn-outCijfers & ContextHuidige situatie

Cijfers & Context

13% van de werknemers ervaart burn-outklachten

Regionaal & Internationaal

Nederlanders relatief vaak werkgerelateerde stress

Kosten

Niet beschikbaar

Preventie & Zorg

Niet beschikbaar

Prevalentie overspannenheid in de huisartsenpraktijk

Jaarprevalentie van overspannenheid 2016

MannenVrouwen
0-40,10,0
5-90,30,4
10-140,80,8
15-191,64,6
20-245,312,2
25-297,924,1
30-3412,329,5
35-3916,434,2
40-4418,233,1
45-4918,331,9
50-5416,730,1
55-5916,527,2
60-6415,221,0
65-695,410,2
70-743,57,9
75-794,28,0
80-843,96,2
85+3,24,3
  • ICPC-code P78 (neurasthenie/surmenage)

Bijna twee keer zoveel vrouwen als mannen met overspannenheid

In 2016 waren er naar schatting 229.800 personen met de diagnose neurasthenie/surmenage (overspannenheid) in de huisartsenpraktijk: 78.800 mannen en 151.000 vrouwen. Dit komt overeen met 9,3 per 1.000 mannen en 17,6 per 1.000 vrouwen. De diagnose komt bij mannen het meest voor in de leeftijdsgroep 45 tot en met 49 jaar en bij vrouwen in de leeftijdsgroep 35 tot en met 39 jaar (NIVEL Zorgregistraties eerste lijn). Deze cijfers geven een onderschatting van het vóórkomen van overspannenheid in de bevolking, doordat niet iedereen met deze problemen zich bij de huisarts meldt. Een deel van de mensen meldt zich bijvoorbeeld alleen bij de bedrijfsarts. De jaarprevalentie betreft alle mensen die ergens in het jaar 2016 bekend waren bij de huisarts met overspannenheid. Deze mensen hoeven niet allemaal in 2016 contact te hebben gehad met de huisarts voor overspannenheid. Van de 229.800 personen met overspannenheid in 2016 was ongeveer 45% op 1 januari 2016 bekend bij de huisarts (puntprevalentie). Gedurende het jaar is daar ongeveer 55% bij gekomen. De som van de puntprevalentie en het aantal nieuwe gevallen benadert de jaarprevalentie.

Meer informatie

Aantal nieuwe gevallen van overspannenheid in de huisartsenpraktijk

In 2015 naar schatting 124.000 nieuwe patiënten met overspannenheid

In 2015 kregen naar schatting 124.000 nieuwe patiënten de diagnose neurasthenie/surmenage (overspannenheid) bij de huisarts: 41.900 mannen en 82.100 vrouwen. Dit komt overeen met 5,0 nieuwe patiënten per 1.000 mannen en 9,6 per 1.000 vrouwen (NIVEL Zorgregistraties eerste lijn).

Meer informatie

Prevalentie zelfgerapporteerde burn-out bij werknemers

Burn-outklachten bij werknemers, 2015

MannenVrouwen
15 tot 257,58
25 tot 3513,416,6
35 tot 4513,514,5
45 tot 5513,813,9
55 tot 6516,516,3
65 tot 752,3

Bron: NEA, 2015

  • Voor vrouwen is het percentage in de categorie 65 tot 75 jaar niet bekend.

Ruim 13% van de werknemers ervaart burn-outklachten

In 2015 bleek 13% van de mannelijke werknemers en 13,9% van de vrouwelijke werknemers enkele keren per maand of vaker burn-outklachten te ervaren. Slechts een fractie van de werknemers met burn-outklachten ontwikkelt ook daadwerkelijk een burn-out. De gevoelens van vermoeidheid en uitputting zijn gemeten aan de hand van vijf items waaronder emotionele uitputting, leeg voelen en vermoeidheid. Dit blijkt uit zelfrapportage van werknemers in de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) onder werknemers. Meer vrouwelijke werknemers ervaren burn-outklachten. Dit geldt voor alle leeftijdscategorieën, met uitzondering van de categorie 55 tot 65 jaar. Burn-outklachten komen het meest voor in het onderwijs (18,3%) en in de ICT (16,4%) en het minst in de delfstoffenwinning (6%) en recreatie (9%) (Hooftman et al., 2016). 

Werkstress bij ruim 35% van de werknemers oorzaak van verzuim

In 2015 gaf ruim 35% van de werknemers aan dat werkstress de belangrijkste oorzaak is het werkgerelateerde verzuim. Dit blijkt uit zelfrapportage van werknemers in de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (Hooftman et al., 2016). Werkstress is uiteraard niet hetzelfde als burn-out of overspannenheid, maar er zijn wel overeenkomsten. Verschijnselen van werkstress zijn bijvoorbeeld ernstige vermoeidheid, gespannenheid of nervositeit.

Meer informatie

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Hooftman WE, Mars GMJ, Janssen B, de Vroome EMM, Janssen BJM, Michiels JEM, et al. Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2015: Methodologie en globale resultaten. Leiden / Heerlen: TNO / CBS; 2016. Bron

Prevalentie en incidentie meldingen burn-out bij werknemers

Meldingen van burn-out als beroepsziekte, 2015

 

 

Aantal meldingen

%

Totaal meldingen beroepsziekte

8.073

100

Psychische aandoeningen

2.631

32,6

Overspannenheid en burn-out

1.989

24,6

Bron: NCvB, 2016

Bijna kwart van meldingen beroepsziekten betreffen burn-out

In 2015 werden bijna 2.000 meldingen van overspannenheid en burn-out geregistreerd bij de Nationale Registratie van het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten (NCvB). Dit is bijna 25% van het totaal aantal meldingen van beroepsziekten. Van de ruim 2.600 meldingen van psychische aandoeningen, betroffen 1.989 meldingen overspannenheid en burn-out (75,6%) (NCvB, 2016). Ongeveer 19% van de meldingen kwam van bedrijfsartsen die deelnemen aan het Peilstation Intensief Melden (PIM). Dit is een verdiepende registratie door een selectieve groep bedrijfsartsen waarmee incidenties geschat kunnen worden. De incidentie van overspannenheid en burn-out op basis van de PIM-meldingen werd geschat op 75 per 100.000 werknemersjaren (NCvB, 2016). 

Meer informatie

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. NCvB. Beroepsziekten in Cijfers 2016. Amsterdam: Nederlands Centrum voor Beroepsziekten (NCvB); 2016. Bron

Verantwoording

Definities
  • Definities van burn-out en overspannenheid

    Burn-out en overspannenheid zijn stress-gerelateerde ziekten

    Burn-out en overspannenheid zijn stress-gerelateerde aandoeningen waarbij verschillende klachten optreden zoals vermoeidheid, prikkelbaarheid en emotionele labiliteit. Meestal wordt burn-out opgevat als een vorm van overspannenheid waarbij het chronische karakter en vermoeidheid meer centraal staan. Zowel stressoren uit de omgeving als persoonlijke eigenschappen spelen een rol bij het ontstaan van overspannenheid en burn-out. Een omgevingsstressor is bijvoorbeeld de combinatie privé en werk. Copingvaardigheden zijn van belang om stress goed te kunnen hanteren: een falende coping verhoogt het risico op het ontstaan van burn-out.

    Verschillende termen voor overspannenheid en burn-out

    Beroepsgroepen in de zorg gebruiken verschillende benamingen voor stress-gerelateerde ziekten en spanningsklachten, zoals overspannenheid, chronische stress, aanpassingstoornis, surmenage, neurasthenie en burn-out. Overspannenheid en burn-out zijn geen bestaande diagnostische categorieën in de DSM-IV en ICD-10. Wel zijn het veel gebruikte diagnosen in de eerstelijnszorg. Huisartsen gebruiken de ICPC-code P78: neurasthenie/surmenage. Andere eerstelijnsdisciplines gebruiken vaak de definitie uit de ‘Multidisciplinaire richtlijn overspanning en burn-out voor eerstelijnsprofessionals’ (Verschuren et al., 2011). Bedrijfsartsen gebruiken deze richtlijn ook bij het registreren van beroepsziekten.

    Definities overspannenheid en burn-out in multidisciplinaire richtlijn

    Uit: Verschuren et al., 2011

    Er is sprake van overspannenheid als voldaan is aan alle vier onderstaande criteria:

    A. Ten minste drie van de volgende klachten zijn aanwezig:

    • moeheid
    • gestoorde of onrustige slaap
    • prikkelbaarheid
    • niet tegen drukte/herrie kunnen
    • emotionele labiliteit
    • piekeren
    • zich gejaagd voelen
    • concentratieproblemen en/of vergeetachtigheid

    B. Gevoelens van controleverlies en/of machteloosheid treden op als reactie op het niet meer kunnen hanteren van stressoren in het dagelijks functioneren. De stresshantering schiet tekort; de persoon kan het niet meer aan en heeft het gevoel de grip te verliezen.

    C. Er bestaan significante beperkingen in het beroepsmatig en/of sociaal functioneren.

    D. De distress, controleverlies en disfunctioneren zijn niet uitsluitend het directe gevolg van een psychiatrische stoornis.

    Er is sprake van burn-out als voldaan is aan alle drie onderstaande criteria:

    a. Er is sprake van overspannenheid.

    b. De klachten zijn meer dan 6 maanden geleden begonnen.

    c. Gevoelens van moeheid en uitputting staan sterk op de voorgrond.

    Burn-out als vorm van overspannenheid

    In de definitie uit de multidisciplinaire richtlijn is burn-out een vorm van overspannenheid (Verschuren et al., 2011). Bij burn-out staan het chronische karakter en de vermoeidheid meer op de voorgrond dan bij overspannenheid. Mensen met burn-out volgens deze definitie moeten vaak één of meerdere rollen (gedeeltelijk) neerleggen. De acht klachten in de definitie van overspannenheid worden gezien als kernsymptomen van overspannenheid en burn-out. Stressoren kunnen afkomstig zijn uit zowel de werk- als privé-situatie. 

    Zelfrapportage van burn-out gerelateerde klachten

    Naast diagnosen door zorgverleners, wordt burn-out vaak vastgesteld met behulp van zelfrapportage in vragenlijsten. In deze opvatting bestaat burn-out uit drie dimensies: emotionele uitputting, distantie ten opzichte van het werk en een verminderd gevoel van competentie. Deze definitie zien we ook terug in VZinfo.nl.

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. Verschuren CM, Terluin B, Loo MAJM, Vendrig AA, Bastiaanssen MHH, Vriezen JA. Eén lijn in de eerste lijn bij overspanning en burnout. Multidisciplinaire richtlijn overspanning en burnout voor eerstelijns professionals. Amsterdam, Utrecht: LVE, NHG, NVAB; 2011. Bron
Bronverantwoording
  • Tabel: Bronnen bij de cijfers over overspannenheid en burn-out

    Bron

    Indicator in VZinfo

    Doelgroep in VZinfo

    Meer informatie

    NIVEL Zorgregistraties eerste lijn

    Jaarprevalentie; Aantal nieuwe gevallen

    Nederlandse bevolking

    NZR

    Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA)

    Prevalentie (zelfgerapporteerd)

    Nederlandse werknemers tussen de 15 en 75 jaar

    Hooftman et al., 2017

    Nationale Registratie Beroepsziekten (van het NCvB)

    Jaarprevalentie; Aantal nieuwe gevallen beroepsziekten

    Nederlandse beroepsbevolking

    NCvB, 2016

    Registratienet Huisartspraktijken Limburg (RNH-Limburg)

    Jaarprevalentie; Aantal nieuwe gevallen

    Nederlandse bevolking

    RNH-Limburg

    Peilstation Intensief Melden (PIM)

    Incidentie (geregistreerd door >150 bedrijfsartsen)

    Nederlandse beroepsbevolking

    PIM

    European Agency for Safety & Health at Work (EU-OSHA)

    Prevalentie (zelfgerapporteerd)

    Europese bevolking

    EU-OSHA

    Gezondheidsenquête, voorheen POLS, gezondheid en welzijn

    Prevalentie (zelfgerapporteerd)

    Nederlandse bevolking vanaf 25 jaar

    Gezondheidsenquête

     

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. Hooftman WE, Mars GMJ, Janssen B, de Vroome EMM, Pleijers AJSF, Michiels JJM, et al. Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2016: Methodologie en globale resultaten. Leiden / Heerlen: TNO / CBS; 2017. Bron
    2. NCvB. Beroepsziekten in Cijfers 2016. Amsterdam: Nederlands Centrum voor Beroepsziekten (NCvB); 2016. Bron