Volksgezondheidenzorg.info

Zoekveld

LetselsCijfers & ContextTrend SEH-bezoeken

Cijfers & Context

Meeste letsels zijn gevolg van privé-ongeval

Regionaal & Internationaal

Minste sterfte in Groningen en Zeeland

Kosten

Meeste kosten door privé-ongevallen

Trend in SEH-bezoeken voor letsel door privé-ongevallen

Afname in aantal SEH-bezoeken door privé-ongevallen

Over de periode 1997-2016 is een afname te zien in het aantal SEH-bezoeken voor letsel als gevolg van privé-ongevallen. De weergegeven trend is gecorrigeerd voor ontwikkelingen in de omvang en de leeftijdssamenstelling van de bevolking (standaardisatie).

Veranderingen gezondheidszorg beïnvloedt trend SEH-bezoeken

Veranderingen in de gezondheidszorg zijn van invloed op de trend in het aantal SEH-bezoeken. Hierbij kan gedacht worden aan een verschuiving van behandelingen van de SEH-afdeling naar de huisartsenpost, wat met name voor lichte letsels kan leiden tot een afname van het aantal SEH-bezoeken (Thijssen et al., 2013). In de afgelopen decennia is een toename te zien in het aantal ziekenhuisopnamen na SEH-bezoek, zowel gestandaardiseerd als ongestandaardiseerd. Dit duidt erop dat er in de loop van de jaren meer enstige letsels terechtkomen op de SEH-afdeling (Stam & Blatter, 2017). Het verloop in de tijd van het aantal SEH-bezoeken in verband met ernstig letsel is daarom een betere indicator voor de trend in het aantal letselgevallen; zie Trend in SEH-bezoeken voor ernstig letsel.

Meer informatie

Datum publicatie

27-04-2019

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Thijssen W.AMH, M. van Houts W-, Koetsenruijter J., Giesen P, Wensing M. The Impact on Emergency Department Utilization and Patient Flows after Integrating with a General Practitioner Cooperative: An Observational Study. Emergency Medicine International. 2013;20132827156155155(6111, part 122):1-8. Bron | DOI
  2. Stam C, Blatter B. Letsels 2015; Kerncijfers LIS. Amsterdam: VeiligheidNL; 2017. Bron

Trend in SEH-bezoeken voor sportblessures

Aantal SEH-bezoeken voor sportblessures afgenomen

Over de gehele periode 1997-2016 is het aantal SEH-bezoeken voor sportblessures afgenomen. De weergegeven trend is gecorrigeerd voor ontwikkelingen in de omvang en de leeftijdssamenstelling van de bevolking (standaardisatie).
Veranderingen in de gezondheidszorg zijn van invloed op de trend in het aantal SEH-bezoeken. Hierbij kan gedacht worden aan een verschuiving van behandelingen van de SEH-afdeling naar de huisartsenpost, wat met name voor lichte letsels kan leiden tot een afname van het aantal SEH-bezoeken (Thijssen et al., 2013).

Meer informatie

Datum publicatie

27-04-2019

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Thijssen W.AMH, M. van Houts W-, Koetsenruijter J., Giesen P, Wensing M. The Impact on Emergency Department Utilization and Patient Flows after Integrating with a General Practitioner Cooperative: An Observational Study. Emergency Medicine International. 2013;20132827156155155(6111, part 122):1-8. Bron | DOI

Trend in SEH-bezoeken voor letsel door arbeidsongevallen

Afname in aantal SEH-bezoeken

Over de periode 1997-2016 is het aantal SEH-bezoeken voor letsel als gevolg van arbeidsongevallen afgenomen, met een tijdelijke toename tussen 2005 en 2007. Deze trend is gecorrigeerd voor ontwikkelingen in de omvang en de leeftijdssamenstelling van de bevolking (standaardisatie). De daling geldt voor zowel mannen als vrouwen.

Veranderingen gezondheidszorg beïnvloedt trend SEH-bezoeken

Veranderingen in de gezondheidszorg zijn van invloed op de trend in het aantal SEH-bezoeken. Hierbij kan gedacht worden aan een verschuiving van behandelingen van de SEH-afdeling naar de huisartsenpost, wat met name voor lichte letsels kan leiden tot een afname van het aantal SEH-bezoeken (Thijssen et al., 2013). Het verloop in de tijd van het aantal SEH-bezoeken in verband met ernstig letsel is daarom een betere indicator voor de trend in het aantal letselgevallen; zie Trend in SEH-bezoeken voor ernstig letsel.

Meer informatie

Datum publicatie

27-04-2019

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Thijssen W.AMH, M. van Houts W-, Koetsenruijter J., Giesen P, Wensing M. The Impact on Emergency Department Utilization and Patient Flows after Integrating with a General Practitioner Cooperative: An Observational Study. Emergency Medicine International. 2013;20132827156155155(6111, part 122):1-8. Bron | DOI

Trend in SEH-bezoeken voor letsel door verkeersongevallen

Afname SEH-bezoeken voor letsel door verkeersongevallen

Over de gehele periode 1997-2016 is het aantal SEH-bezoeken voor letsel als gevolg van verkeersongevallen afgenomen. De weergegeven trend is gecorrigeerd voor ontwikkelingen in de omvang en de leeftijdssamenstelling van de bevolking (standaardisatie).

Veranderingen gezondheidszorg beïnvloedt trend SEH-bezoeken

Veranderingen in de gezondheidszorg zijn van invloed op de trend in het aantal SEH-bezoeken. Hierbij kan gedacht worden aan een verschuiving van behandelingen van de SEH-afdeling naar de huisartsenpost, wat met name voor lichte letsels kan leiden tot een afname van het aantal SEH-bezoeken (Thijssen et al., 2013). In de afgelopen decennia is een lichte toename te zien in het aantal ziekenhuisopnamen na SEH-bezoek, zowel gestandaardiseerd als ongestandaardiseerd. Dit duidt erop dat er in de loop van de jaren meer enstige letsels terechtkomen op de SEH-afdeling (Stam & Blatter, 2017). Het verloop in de tijd van het aantal SEH-bezoeken in verband met ernstig letsel is daarom een betere indicator voor de trend in het aantal letselgevallen; zie Trend in SEH-bezoeken voor ernstig letsel.

Meer informatie

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Thijssen W.AMH, M. van Houts W-, Koetsenruijter J., Giesen P, Wensing M. The Impact on Emergency Department Utilization and Patient Flows after Integrating with a General Practitioner Cooperative: An Observational Study. Emergency Medicine International. 2013;20132827156155155(6111, part 122):1-8. Bron | DOI
  2. Stam C, Blatter B. Letsels 2015; Kerncijfers LIS. Amsterdam: VeiligheidNL; 2017. Bron

Trend in SEH-bezoeken voor letsel door geweld

Aantal SEH-bezoeken voor geweld afgenomen

Over de periode 1997-2016 is het aantal SEH-bezoeken voor letsel door geweld voor zowel mannen als vrouwen afgenomen. De weergegeven trend is gecorrigeerd voor ontwikkelingen in de omvang en de leeftijdssamenstelling van de bevolking (standaardisatie).

Veranderingen gezondheidszorg beïnvloedt trend SEH-bezoeken

Veranderingen in de gezondheidszorg zijn van invloed op de trend in het aantal SEH-bezoeken. Hierbij kan gedacht worden aan een verschuiving van behandelingen van de SEH-afdeling naar de huisartsenpost, wat met name voor lichte letsels kan leiden tot een afname van het aantal SEH-bezoeken (Thijssen et al., 2013). Het verloop in de tijd van het aantal SEH-bezoeken in verband met ernstig letsel is daarom een betere indicator voor de trend in het aantal letselgevallen; zie Trend in SEH-bezoeken voor ernstig letsel.

Meer Informatie

Datum publicatie

27-04-2019

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Thijssen W.AMH, M. van Houts W-, Koetsenruijter J., Giesen P, Wensing M. The Impact on Emergency Department Utilization and Patient Flows after Integrating with a General Practitioner Cooperative: An Observational Study. Emergency Medicine International. 2013;20132827156155155(6111, part 122):1-8. Bron | DOI

Trend in SEH-bezoeken voor zelftoegebracht letsel

Geen duidelijke trend aantal SEH-bezoeken voor zelftoegebracht letsel

Over de gehele periode 1997-2016 is geen duidelijke trend te zien in het aantal SEH-bezoeken voor zelftoegebracht letsel. Wel is de trend voor mannen iets gunstiger dan voor vrouwen. De trend is gecorrigeerd voor ontwikkelingen in de omvang en de leeftijdssamenstelling van de bevolking (standaardisatie).

Veranderingen gezondheidszorg beïnvloedt trend SEH-bezoeken

Veranderingen in de gezondheidszorg zijn van invloed op de trend in het aantal SEH-bezoeken. Hierbij kan gedacht worden aan een verschuiving van behandelingen van de SEH-afdeling naar de huisartsenpost, wat met name voor lichte letsels kan leiden tot een afname van het aantal SEH-bezoeken (Thijssen et al., 2013). Het verloop in de tijd van het aantal SEH-bezoeken in verband met ernstig letsel is daarom een betere indicator voor de trend in het aantal letselgevallen; zie Trend in SEH-bezoeken voor ernstig letsel.

Meer informatie

Datum publicatie

27-04-2019

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Thijssen W.AMH, M. van Houts W-, Koetsenruijter J., Giesen P, Wensing M. The Impact on Emergency Department Utilization and Patient Flows after Integrating with a General Practitioner Cooperative: An Observational Study. Emergency Medicine International. 2013;20132827156155155(6111, part 122):1-8. Bron | DOI

Trend in SEH-bezoeken voor ernstig letsel

SEH-bezoeken voor ernstig letsel naar type ongeval 2008-2017

JaarPrivé-ongevalVerkeersongevalSportblessureArbeidsongevalGeweldZelfbeschadigingTotaal letsels
2008100100100100100100100
20091029611192104100102
201010692998599127101
2011103108100106106194103
20121041051099590159104
2013989592888317595
20149410596807618095
20159810695848012897
20169810592887718897
2017103106939476158100
  • Ernstig letsel is gedefinieerd als letsel met een letselernst uitgedrukt in een MAIS (Maximum Abbreviated Injury Score) van ten minste 2.
  • Gestandaardiseerd naar de bevolking van Nederland in 2017
  • Geïndexeerd (2008 = 100)

SEH-bezoek voor ernstig letsel betere indicator voor trend letsels

Het aantal patiënten met licht letsel en het aantal zelfverwijzers is in de loop der jaren afgenomen. Dit heeft te maken met beleid dat gericht is op verbetering van efficiency van de spoedzorg (Gaakeer et al., 2016), zoals sluiting van SEH-afdelingen en intensivering van de samenwerking van SEH-afdelingen met huisartsenposten. Daarnaast spelen de verhoging van de eigen bijdrage in de zorg en veranderingen in behandelrichtlijnen een rol. Het verloop in de tijd van het aantal SEH-bezoeken in verband met ernstig letsel is daarom een betere indicator voor de trend in het aantal letselgevallen. Het is aannemelijk dat ernstig letsel altijd op de SEH-afdeling behandeld wordt en dat beleid gericht op verbetering van efficiëntie van de spoedzorg geen invloed heeft op het aantal SEH-bezoeken in verband met ernstig letsel.

Toename SEH-bezoek voor ernstig letsel door verkeersongevallen

Uit analyse door VeiligheidNL blijkt dat het totaal aantal SEH-bezoeken in verband met ernstig letsel door ongevallen (gecorrigeerd voor veranderingen in de bevolkingssamenstelling) niet significant is veranderd in de periode 2008-2017 (Stam & Blatter, 2018). Uitgesplitst naar type ongeval is het aantal SEH-bezoeken in verband met ernstig letsel door een verkeersongeval significant gestegen (11%) en het aantal SEH-bezoeken in verband met ernstige sportblessures is significant gedaald (-15%). Bij de analyse door VeiligheidNL is geen rekening gehouden met mogelijke veranderingen in sport- of verkeersdeelname. Ook bij het bepalen van de niet significante trend van arbeidsongevallen is geen rekening gehouden met veranderingen in de aantal gewerkte uren.

Afname SEH-bezoek voor ernstig letsel door geweld

In de periode 2008-2017 is het aantal SEH-bezoeken in verband met ernstig letsel door geweld (gecorrigeerd voor veranderingen in de bevolkingssamenstelling) significant gedaald (-32%). Het aantal SEH-bezoeken in verband met ernstig zelftoegebracht letsel is niet significant veranderd. De geïndexeerde trendlijn lijkt weliswaar te stijgen, maar de deze trend is gebaseerd op relatief kleine aantallen (Stam & Blatter, 2018).

Meer informatie

Experts en redactie

Datum publicatie

29-05-2019

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Gaakeer MI, van den Brand L, Gips E, van Lieshout JM, Huijsman R, Veugelers R, et al. Landelijke ontwikkelingen in de Nederlandse SEH’s; aantal en herkomst van patienten in de periode 2012-2015. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. 2016. Bron
  2. Stam C., Blatter B. Letsels 2017; Kerncijfers LIS. Amsterdam: VeiligheidNL; 2018. Bron

Verantwoording

Definities
  • Letsels

    Onder letsels verstaan we in VZinfo.nl letsels die ontstaan door ongevallen, geweld en zelfbeschadiging. Zij vormen samen een zeer heterogeen gezondheidsprobleem, waarbij diverse vormen van gezondheidsschade (zoals hersenletsel, fracturen en vergiftigingen) veroorzaakt worden door sterk uiteenlopende oorzaken (bijvoorbeeld verkeersongevallen, privé-ongevallen en arbeidsongevallen).

  • Ernstig letsel (MAIS2+)

    Voor het vaststellen van slachtoffers met ernstig letsel wordt gebruikgemaakt van een afgeleide van de zogenaamde MAIS. AIS staat voor Abbreviated Injury Scale (Mannaerts et al., 1994). De waarde van een letsel op deze schaal representeert de ernst van het letsel. De waarde van de Maximum AIS (MAIS) representeert het ernstigste letsel bij een slachtoffer. De MAIS loopt van 1 (licht letsel) tot 6 (maximaal). De AIS is opgesteld door de Association for the advancement of automotive medicine (AAAM; www.aaam.org). Ernstig letsel in het Letsel Informatie Systeem (LIS) is gedefinieerd als letsel met een letselernst uitgedrukt in een MAIS (Maximum Abbreviated Injury Score) van ten minste 2.

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. Mannaerts G.H.H., Sawor J.H., Menovsky T., Springer L., Patka P., Haarman J.T.M. De betrouwbaarheid van de registratie van polytrauma-patiënten. Ned Tijdschr Geneeskd. 1994;138(46). Bron
  • Indeling letsel

    Letsels en vergiftigingen (hoofdgroep 17 in de ICD-9, code 800-999) worden in VZinfo.nl gepresenteerd vanuit de invalshoek van de afzonderlijke oorzaken of ontstaanswijzen. Deze indeling sluit beter aan op preventiebeleid dan een indeling naar letseltype. Er wordt onderscheid gemaakt in letsels ten gevolge van ongevallen en opzettelijk toegebrachte letsels. Complicaties als gevolg van genees- en heelkundige behandeling worden in VZinfo.nl buiten beschouwing gelaten (tenzij anders aangegeven). Gepresenteerd worden:

    • Arbeidsongevallen
    • Geweld
    • Privé-ongevallen
    • Sportblessures
    • Zelftoegebracht letsel
    • Verkeersongevallen
  • Arbeidsongevallen

    Arbeidsongeval: ongeval door of tijdens betaald werk

    Een arbeidsongeval is een ongeval door of tijdens betaald werk. Ook ongevallen in het verkeer tijdens het werk tellen mee. Ongevallen tijdens woon-werkverkeer tellen niet mee als arbeidsongeval. Iedereen die in Nederland werkt (ook mensen die hier niet wonen) telt mee in de cijfers (Venema, 2003). Letsel dat met opzet is toegebracht en letsel dat tijdens een medische behandeling ontstaat, telt niet mee als arbeidsongeval. In de Europese statistieken gaat het bij arbeidsongevallen om ongevallen die leiden tot meer dan 3 dagen absentie.

    Dodelijk ongeval: slachtoffer overlijdt binnen 30 dagen na het arbeidsongeval

    In Nederland spreken we van een dodelijk arbeidsongeval als het slachtoffer binnen 30 dagen na het arbeidsongeval overlijdt (CBS-NND). In de Europese statistieken geldt een andere definitie (Eurostat). Daar spreekt men van een dodelijk ongeval als het slachtoffer binnen een jaar na het ongeval overlijdt.

  • Privé-ongevallen

    Onder privé-ongevallen vallen alle ongevallen voor zover het géén arbeids-, verkeers- of sportongevallen betreft. Het gaat vaak om letsel dat is opgelopen in of om het huis, in openbare gebouwen, op straat of tijdens vrijetijdsbesteding (uitgezonderd sport). Opzettelijk toegebracht letsel en letsel ontstaan tijdens medische behandeling vallen er buiten.

    Letsels na privé-ongevallen vormen een heterogeen gezondheidsprobleem met diverse vormen van gezondheidsschade, zoals hersenletsel, fracturen, vergiftigingen, hypothermie. Op de afdelingen voor Spoedeisende Hulp (SEH) van ziekenhuizen zijn de meest voorkomende letsels bij privé-ongevallen fracturen, oppervlakkig letsel en open wonden.

  • Sportblessures

    Hoewel sporten over het algemeen gezond is, kan sport ook leiden tot diverse vormen van letsel, zoals botbreuken en verstuikingen, verzwikkingen (distorsies) of hersenletsel. Sportblessures zijn het gevolg van sport, waarbij sport gedefinieerd is als een lichamelijke activiteit die spelend wordt uitgevoerd, en waarbij aan de prestatie bijzondere waarde wordt gehecht. Sport wordt beoefend in georganiseerd verband, zoals wedstrijdsport en recreatiesport bij een vereniging, en in ongeorganiseerd verband, zoals sportieve recreatie. Ook letsel opgelopen tijdens bewegingsonderwijs op scholen wordt tot de sportblessures gerekend.

  • Verkeersongevallen

    Onder verkeersongevallen verstaan we alle ongevallen waarbij een voertuig is betrokken en waarbij het slachtoffer letsel heeft opgelopen als gevolg van een verkeerssituatie, al dan niet op de openbare weg (inclusief fiets-, boot-, trein- en vliegverkeer, maar exclusief geparkeerde voertuigen). Eenzijdige fiets- en bromfietsongevallen (dat wil zeggen dat geen tegenpartij bij het ongeval betrokken was) vallen in het VZinfo.nl ook onder de verkeersongevallen.

  • Zelftoegebracht letsel

    In de regel wordt het begrip 'zelftoegebracht letsel' als paraplubegrip gebruikt voor letsels als gevolg van suïcidaal gedrag. Hieronder wordt verstaan:

    • suïcide: zelfdoding uit vrije wil;
    • suïcidepoging: een poging tot suïcide waarbij iemand ook daadwerkelijk de intentie heeft zichzelf om het leven te brengen;
    • parasuïcide: de omstandigheden geven aanleiding te denken aan een suïcidepoging, maar in het midden wordt gelaten of iemand zichzelf ook daadwerkelijk om het leven wilde brengen;
    • automutilatie: zelfbeschadigend gedrag dat regelmatig voorkomt en waarbij de wens tot overlijden niet aan de orde is.

    Intentie slachtoffer vaak niet duidelijk of niet geregistreerd

    Theorieën en onderzoeken maken vaak een scherpe scheiding tussen deze begrippen. In de praktijk is er echter sprake van een grote samenhang. De afbakening is niet scherp; er zijn glijdende overgangen en veelal is de intentie van het slachtoffer niet duidelijk of wordt het in ieder geval niet geregistreerd. Het gedrag, de achtergronden en motieven van de begrippen lopen door elkaar en rechtvaardigen geen scherp onderscheid. Dat is de reden waarom een definitie is opgesteld waarin suïcidaal gedrag, ongeacht de intentie van een persoon, alle gedragingen omvat die zelfverwondend en zelf geïnitieerd zijn. Alleen telkens terugkerend zelfverwondend gedrag dat tot een gewoonte is geworden (habitueel gedrag), zoals dat bijvoorbeeld door mensen met een verstandelijke handicap wordt vertoond, valt buiten de hier gehanteerde definitie (de Leo et al., 2006). De informatie over zelftoegebracht letsel heeft betrekking op letsels die medisch behandeld zijn op de afdelingen voor Spoedeisende Hulp van ziekenhuizen (SEH) of tijdens ziekenhuisopnamen.

    Zelftoegebracht letsel vaak het gevolg van psychische stoornis

    Gedrag dat tot zelftoegebracht letsel leidt staat meestal niet op zichzelf, in veel gevallen is het onderdeel van een psychische stoornis (zoals depressie of een borderline persoonlijkheidsstoornis).

    Codering van zelftoegebracht letsel in classificatiesysteem

    In deze website is zelftoegebracht letsel ingedeeld naar oorzaak of ontstaanswijze. Er wordt minder nadruk gelegd op de indeling naar letseltype. Een indeling naar oorzaak sluit namelijk beter aan op preventiebeleid.

    • In de ICD-9-classificatie zijn de letseltypes opgenomen in hoofdgroep 17 ('ongevalletsels en vergiftigingen').
    • De oorzaken van letsels zijn opgenomen in de zogenoemde E-lijst ('external causes injuries') en voor zelftoegebracht letsel betreft dat de code E950-959 ('suicide and self-inflicted injury').
    • Binnen de ICD-10 valt zelftoegebracht letsel onder de categorie 'intentional self-harm' (X60-X84).

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. de Leo DD, Burgis S, Bertolote JM, Kerkhof AFJM, Bille-Brahe U. Definitions of suicidal behavior: lessons learned from the WHO/EURO multicentre Study. Crisis. 2006;27(1):4-15. Pubmed
Bronverantwoording
  • Tabel: Bronnen bij de cijfers over letsels

    Bron Indicator in VZinfo Gepresenteerde populatie VZinfo Meer informatie
    Letsel Informatie Systeem (LIS)

    Aantal bezoeken aan de spoedeisende-hulpafdeling (SEH-bezoeken)

    Nederlandse bevolking LIS
    Letsel Informatie Systeem (LIS) Directe medische kosten en verzuimkosten van ongevallen en opzettelijk toegebracht letsel Nederlandse bevoking LIS
    CBS Doodsoorzakenstatistiek

    Aantal sterfgevallen door uitwendige oorzaken, vallen, geweld, verkeersongevallen, zelftoegebracht letsel

    Nederlandse bevolking CBS Doodsoorzakenstatistiek
    Eurostat Aantal arbeidsongevallen Europese bevolking Eurostat
    Eurostat Aantal sterfgevallen door uitwendige oorzaken, vallen, verkeersongevallen, zelftoegebracht letsel Europese bevolking Eurostat
    Eurosafe Aantal sterfgevallen door privé-ongevallen Europese bevolking Eurosafe
    UNECE Statistical Database Aantal sterfgevallen door verkeersongevallen Europese bevolking UNECE Statistical Database
  • Letsel Informatie Systeem (LIS; VeiligheidNL)

    Het Letsel Informatie Systeem (LIS) is een registratiesysteem voor spoedeisende hulp dat gebruikt wordt op een aantal Spoedeisende Hulp afdelingen in Nederlandse ziekenhuizen. Het wordt beheerd door VeiligheidNL. Deelnemende ziekenhuizen registreren hierin slachtoffers die na een ongeval, geweld of zelf toegebracht letsel zijn behandeld op een Spoedeisende Hulp (SEH) afdeling. VeiligheidNL gebruikt het LIS onder meer om een schatting te maken van het totale aantal op SEH- afdelingen behandelde letselslachtoffers in Nederland. Het LIS vormt hiermee een belangrijke gegevensbron voor het letselpreventiebeleid van het ministerie van VWS en andere ministeries.

    VeiligheidNL heeft in 2015 zelf de representativiteit van de LIS-steekproef onderzocht. Daartoe heeft zij verschillende bronnen gebruikt, waaronder gepubliceerde gegevens, gegevens van andere registraties en een eigen dataverzameling. Op een aantal relevante kenmerken bleek de LIS-steekproef af te wijken van het landelijk beeld, waaronder de mate van specialisatie, het percentage UMC’s en verdeling van SEH-level en IC-level (Panneman & Blatter, 2016). Dit hoeft echter geen bezwaar te zijn als elke categorie voldoende eenheden bevat en er adequate weging plaatsvindt bij het berekenen van landelijke cijfers.

    Om meer helderheid te krijgen over de representativiteit van het LIS, heeft het RIVM eind 2015 onderzocht hoe valide de schatting van het landelijk aantal SEH-bezoeken is die VeiligheidNL maakt door middel van extrapolatie van de LIS-data. Hiertoe heeft het RIVM in het DIS geregistreerde zorgactiviteiten op de SEH-afdelingen van alle Nederlandse ziekenhuizen vergeleken met het geschatte aantal SEH-bezoeken berekend op basis van het LIS. Het RIVM concludeert dat de schattingen van het landelijk aantal SEH-bezoeken op basis van het LIS het werkelijke aantal SEH-bezoeken goed weer lijken te geven (Gommer & Gijsen, 2016).

    Bronnen en literatuur

    Bronnen

    1. Letsel Informatie Systeem, LIS. zorggegevens.nl

    Literatuur

    1. Panneman M, Blatter B. Letsel Informatie Systeem; Representatief voor alle SEH’s in Nederland?. Amsterdam: VeiligheidNL; 2016. Bron
    2. Gommer AM, Gijsen R. Onderzoek naar schatting van landelijk aantal SEH-bezoeken op basis van Letsel Informatie Systeem (LIS). Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM); 2016. Bron
  • Krantenknipselregistratie VeiligheidNL

    In de Krantenknipselregistratie van VeiligheidNL worden alle berichten over privé-, sport- en arbeidsongevallen geregistreerd die in landelijke en regionale dagbladen zijn verschenen (vanaf januari 2010 alleen dodelijke ongevallen). De ongevallen waarover berichten in kranten verschijnen, zijn meestal ernstige ongevallen. De Krantenknipselregistratie vormt daarom in principe geen basis om kwantitatieve uitspraken te doen over ongevallen, maar geeft wel veel achtergrondinformatie over de ongevallen die geregistreerd worden.

    De Krantenknipselregistratie wordt gebruikt om het aantal dodelijke ongevallen tijdens sport te bepalen, aangezien de gangbare databestanden over dodelijk ongevallen hiervoor niet geschikt zijn.

  • Automatisch coderen bij CBS-doodsoorzakenstatistiek

    Met ingang van het statistiekjaar 2013 codeert het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) doodsoorzakenformulieren automatisch met behulp van het softwarepakket IRIS. Dit is een verschil met voorgaande jaren waarin doodsoorzakenformulieren handmatig werden verwerkt. Automatische codering brengt een betere internationale vergelijkbaarheid en reproduceerbaarheid van de gegevens met zich mee. Het veroorzaakt echter ook verschuivingen in doodsoorzaken. Daardoor zijn de sterftecijfers vanaf het jaar 2013 niet altijd goed vergelijkbaar met sterftecijfers uit eerdere jaren. Voor meer informatie over het automatisch coderen verwijzen wij naar vier artikelen van het CBS:

    • Het automatisch coderen van doodsoorzaken. Een nieuwe werkwijze bij de doodsoorzakenstatistiek (Harteloh et al., 2014)
    • Verschuivingen in de doodsoorzakenstatistiek bij de introductie van het automatisch coderen (Harteloh, 2014)
    • Van handmatig naar automatisch coderen van doodsoorzaken. Een bridge coding study (Harteloh, 2015)
    • Veranderingen in de doodsoorzakenstatistiek 2012-2013 (Harteloh, 2016)

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. Harteloh PPM, van Hilten O, Kardaun JWPF. Het automatisch coderen van doodsoorzaken. Een nieuwe werkwijze bij de doodsoorzakenstatistiek. Den Haag: Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS); 2014. Bron
    2. Harteloh PPM. Verschuivingen in de doodsoorzakenstatistiek bij de introductie van het automatisch coderen. Den Haag: Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS); 2014. Bron
    3. Harteloh PPM. Van handmatig naar automatisch coderen van doodsoorzaken. Een bridge coding study. Den Haag: Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS); 2015. Bron
    4. Harteloh PPM. Veranderingen in de doodsoorzakenstatistiek 2012-2013. Den Haag: Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS); 2016. Bron
Methoden
  • Methoden en technieken

    Standaardisatie

    De omvang en de leeftijdsverdeling van de bevolking verschillen per regio en land. Daarnaast treden in de loop van de tijd veranderingen op in de omvang en leeftijdsverdeling. Om ziekte- en sterftecijfers van verschillende regio’s en landen, of van opeenvolgende jaren met elkaar te kunnen vergelijken, wordt hier rekening mee gehouden. Daarbij worden de cijfers gecorrigeerd voor deze verschillen of veranderingen in de bevolking. Hierbij wordt uitgegaan van de omvang en de leeftijdsverdeling van een gekozen standaardpopulatie. Dit wordt standaardisatie genoemd.

    Indexatie

    Vooral bij de weergave van trends in de tijd zijn de trendcijfers vaak geïndexeerd. Een geïndexeerde trend laat ontwikkelingen in de tijd zien ten opzichte van een gekozen basisjaar. Dit gebeurt door de cijfers van alle jaren weer te geven als percentage van het cijfer in een gekozen basisjaar. Het cijfer in het basisjaar is gelijk gesteld aan 100(%). Indexatie maakt zichtbaar hoe groot de percentuele toe- of afname is ten opzichte van dat basisjaar. Door als basisjaar het eerste jaar in de grafiek te kiezen, kun je snel zien wat de verandering over de hele weergegeven periode is en ook of er grote verschillen zijn voor de onderscheiden groepen (mannen en vrouwen bijvoorbeeld).

    Indexatie kan ook gebruikt worden voor het weergeven van regionale verschillen. Hierbij wordt het landelijke cijfer bijvoorbeeld gelijk gesteld aan 100(%). Een regionaal cijfer boven of onder de 100 duidt erop dat het respectievelijk hoger of lager is dan het landelijke cijfer. Voorafgaand aan indexatie worden de cijfers vaak gecorrigeerd voor verschillen in samenstelling van de populaties.

  • Berekening totale sterfte en sterfte naar doodsoorzaak per regio

    Voor de berekening van de sterftecijfers op gemeente en GGD-regio niveau is gebruik gemaakt van de CBS Doodsoorzakenstatistiek. In deze statistiek zijn alle overleden inwoners van Nederland opgenomen, uitgesplitst naar leeftijd, geslacht en doodsoorzaak. De bevolking is vervolgens ingedeeld in tien leeftijdsklassen (0-jarigen, 1-24, 25-44, 45-54, 55-64, 65-69, 70-74, 75-79, 80-85-jarigen en 85-plussers). De analyse is gebaseerd op de gegevens van vier achtereenvolgende jaren (2013 t/m 2016).

    Standaardisering

    Door verschillen in bevolkingsopbouw tussen regio's zijn de ruwe gegevens moeilijk te vergelijken. Daarom is een directe standaardisatie uitgevoerd door de sterfte per regio, leeftijd en geslacht te wegen met het aandeel van deze leeftijds- en geslachtscategorie in de totale Nederlandse bevolking op 1-1-2000. Door gebruik te maken van deze vaste standaardpopulatie wordt het bovendien mogelijk om in de toekomst betrouwbare uitspraken te doen over de ontwikkeling van (doodsoorzaakspecifieke) sterfte, onafhankelijk van veranderingen in de bevolkingssamenstelling. Bij geslachtsspecifieke sterfte (borstkanker en prostaatkanker) is alleen gerekend met de totale bevolking van het betreffende geslacht.

    De sterftecijfers worden op twee verschillende manieren in kaart gebracht:

    1. CMF (Comparative Mortality Figure, directe standaardisatie); De kaart toont de verhouding tussen de sterfte in een bepaalde subpopulatie (gemeente of GGD-regio) en de sterfte in de totale populatie (Nederland) gecorrigeerd voor leeftijds- en geslachtsverschillen, gemiddeld over de vier onderzoeksjaren. Als de CMF 100 is, is de sterfte in de subpopulatie gelijk aan die van de standaardpopulatie. Een CMF van bijvoorbeeld 104 wijst erop dat de sterfte in een regio 4% hoger is dan in de standaardpopulatie.
    2. Significantie; Het verschil tussen de gemiddelde kans op een sterfgeval in heel Nederland en de regionale (gestandaardiseerde) kans op een sterfgeval is gedeeld door de verwachte standaardafwijking van het gestandaardiseerde aantal sterfgevallen. Als de regio meer dan 1,96 standaarddeviaties afwijkt van het Nederlands gemiddelde dan betekent dat de regio met 95% zekerheid afwijkt van het Nederlands gemiddelde. Een afwijking van meer dan 2,576 standaarddeviaties geeft een zekerheid van 99% dat de gevonden waarde voor de betreffende regio afwijkt van het Nederlands gemiddelde.