Volksgezondheidenzorg.info

Zoekveld

GezichtsstoornissenPreventie & ZorgZorg

Cijfers & Context

Staar meest voorkomende gezichtsstoornis

Regionaal & Internationaal

Rotterdam-Rijnmond meeste gezichtsbeperkingen

Kosten

Zorguitgaven staar 317 miljoen euro in 2017

Preventie & Zorg

Deel gezichtsstoornissen is te voorkómen

Ziekenhuisopname gezichtsstoornissen

Ziekenhuisopnamen gezichtsstoornissen 2010

  Geslacht Gezichtsstoornissen Staar  Glaucoom
Klinische opname Mannen 4.034 519 228
Klinische opname Vrouwen 4.234 949 253
Klinische opnamedagen Mannen 12.240 1.147 622
Klinische opnamedagen Vrouwen 13.108 2.096 689
Gemiddelde opnameduur Mannen 3 2,2 2,7
Gemiddelde opnameduur Vrouwen 3,1 2,2 2,7
Dagopnamen Mannen 88.113 55.121 1.097
Dagopnamen Vrouwen 123.765 80.806 1.035

Bron: LMR

Ruim 8.000 ziekenhuisopnamen

In 2010 vonden bijna 8.300 ziekenhuisopnamen (exclusief dagopnamen) plaats voor ziekten van het oog en adnexen (ICD-9-codes 360-379). Deze informatie beperkt zich niet tot de vier gezichtsstoornissen die bij de omvang staan beschreven (staar, glaucoom, maculadegeneratie en diabetische retinopathie). De ziekenhuisopnamen betreffen veelal ernstige infecties van het hoornvlies of van het gehele oog, acuut glaucoom, trauma, of meer complexe operaties zoals van het netvlies (bij netvliesloslating of diabetische retinopathie), de oogkas of glaucoom. Het aantal opnamen kan groter zijn dan het aantal opgenomen personen, omdat een persoon vaker per jaar opgenomen kan zijn.

Opnameduur ruim 3 dagen

Gemiddeld verbleven patiënten ruim 3 dagen in het ziekenhuis. Het aantal ziekenhuisopnamen had betrekking op ongeveer 25.000 opnamedagen.

Ruim 211.000 dagopnamen

In 2010 vonden 211.878 dagopnamen plaats voor gezichtsstoornissen. Het aantal dagopnamen was bijna anderhalf keer groter voor vrouwen dan voor mannen.

Bronnen en literatuur

Bronnen

  1. LMR, Landelijke Medische Registratie. zorggegevens.nl

Trend ziekenhuisopname gezichtsstoornissen

Gezichtsstoornissen (hoofdontslagdiagnose), 1995-2010

Jaar Klinische opname (m)Klinische opname (v)Gem. opnameduur (m)Gem. opnameduur (v)Klinische opnamedagen (m)Klinische opnamedagen (v)
1995100,0100,0100,0100,0100,0100,0
199690,991,197,695,688,887,1
199777,979,295,992,474,773,2
199863,165,893,691,259,160,0
199948,751,790,689,244,146,2
200040,640,493,189,137,836,0
200131,730,499,892,031,727,9
200228,026,097,692,727,324,1
200326,023,1101,196,326,322,2
200424,920,998,097,424,520,3
200522,417,897,696,521,817,2
200620,114,898,5100,319,814,8
200717,413,296,5100,116,813,2
200817,212,397,299,016,812,1
200915,911,090,294,714,410,4
201015,110,189,895,013,69,6

Bron: LMR

  • Gestandaardiseerd naar de bevolking van Nederland in 2010
  • Geïndexeerd (1995 is 100)
  • (m) = mannen, (v) = vrouwen

Aantal klinische opnamen sterk afgenomen

De gemiddelde opnameduur voor gezichtsstoornissen is in de periode 1995-2010 redelijk constant gebleven. Het aantal ziekenhuisopnamen (gecorrigeerd voor veranderingen in de omvang en leeftijdssamenstelling van de bevolking) is over deze periode sterk gedaald, voornamelijk in de periode 1995-2001. Over de periode 1995-2010 is het gestandaardiseerde aantal ziekenhuisopnamen met bijna 90% afgenomen. Het aantal klinische opnamedagen is in deze periode met ongeveer dezelfde trend gedaald als het aantal ziekenhuisopnamen.

Aantal dagopnamen flink gestegen

Het absoluut aantal dagopnamen voor gezichtsstoornissen is in de periode 1995-2010 sterk gestegen, van 30.962 in 1995 naar 211.878 in 2010. Dagopnamen betreffen veelal staaroperaties. Het gestandaardiseerde aantal dagopnamen is zowel voor mannen als vrouwen toegenomen met ruim een factor 5.

Aantal ziekenhuisopnamen voor staar sterk gedaald

De trends die hierboven voor alle gezichtsstoornissen zijn weergegeven, gelden nog sterker voor staar. In 2010 was het gestandaardiseerde aantal klinische opnamen en het aantal klinische opnamedagen voor staar verwaarloosbaar klein ten opzichte van 1995. Deze afname heeft te maken met een sterke groei in het aantal dagbehandelingen.

Bronnen en literatuur

Bronnen

  1. LMR, Landelijke Medische Registratie. zorggegevens.nl

Kosteneffectiviteit van zorg voor gezichtsstoornissen

Zorg levert ook bijdrage aan voorkomen van blindheid en slechtziendheid

Naast kosten levert de zorg aan mensen met oogaandoeningen ook een bijdrage aan het voorkomen van ernstige blindheid en slechtziendheid. Uit onderzoek blijkt dat de behandeling van enkele gezichtsstoornissen kosteneffectief is en dat er kosten worden bespaard. In de onderstaande paragrafen gaan we in op de kosteneffectiviteit van de behandeling van vier oogaandoeningen (maculadegeneratie, diabetische retinopathie, glaucoom en staar) afzonderlijk.

Kosteneffectiviteit van behandeling maculadegeneratie

Onvoldoende bekend over kosteneffectiviteit behandeling maculadegeneratie

Er is nog onvoldoende bekend over de kosteneffectiviteit van behandeling van (natte) maculadegeneratie met geneesmiddelen die in het oog worden gespoten (bevacizumab en ranibizumab). Uit advies van het CVZ blijkt dat de kosteneffectiviteit van ranibizumab onvoldoende is onderbouwd voor de Nederlandse praktijk (CVZ, 2012). Beide middelen zijn even effectief, maar behandeling met bevacizumab kost minder dan behandeling met ranibizumab (Stein et al., 2014; ZonMW, 2014). 

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. CVZ. Advies ranibizumab (Lucentis®) bij de indicatie ‘neovasculaire leeftijdsgebonden maculadegeneratie’. Diemen: College voor Zorgverzekeringen; 2012. Bron
  2. Stein JD, Newman-Casey PA, Mrinalini T, Lee PP, Hutton DW. Cost-effectiveness of bevacizumab and ranibizumab for newly diagnosed neovascular macular degeneration. Ophthalmology. 2014;121(4):936-45. Pubmed | DOI
  3. ZonMW. ZonMW-project: Cost-effectiveness and outcome of current treatment strategies in exudative age-related macular degeneration. Den Haag: ZonMw; 2014. Bron

Kosteneffectiviteit van behandeling diabetische retinopathie

Behandeling diabetische retinopathie is kosteneffectief

Uit een Amerikaanse studie blijkt dat een directe oogoperatie bij patiënten met diabetische retinopathie kosteneffectief is (2.000 euro per QALY) in vergelijking met het uitstellen van deze operatie (Li et al., 2010). Een andere behandeloptie is eveneens kosteneffectief: het behandelen van diabetisch macula-oedeem met een laser in combinatie met het inspuiten van bevacizumab in het oog kost 8.000 euro per QALY (Stein et al., 2013).

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Li R, Zhang P, Barker LE, Chowdhury FM, Zhang X. Cost-effectiveness of interventions to prevent and control diabetes mellitus: a systematic review. Diabetes Care. 2010;33(8):1872-94. Pubmed | DOI
  2. Stein JD, Newman-Casey PA, Kim DD, Nwanyanwu KH, Johnson MW, Hutton DW. Cost-effectiveness of various interventions for newly diagnosed diabetic macular edema. Ophthalmology. 2013;120(9):1835-42. Pubmed | DOI

Kosteneffectiviteit van behandeling glaucoom

Behandeling glaucoom is kosteneffectief

Het behandelen van glaucoom bespaart kosten ten opzichte van geen behandeling. De behandeling van glaucoom door toediening van latanoprost (medicijn om de oogdruk te verlagen) is kosteneffectief (13 duizend per QALY) in vergelijking met de gebruikelijke zorg vanuit een maatschappelijk perspectief. Een alternatieve strategie is om de oogboldruk niet geleidelijk te verlagen (zoals in de strategie met latanoprost), maar dit direct te doen met het standaardmedicijn. Deze intensieve behandeling is kostenbesparend (van Gestel et al., 2012).

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. van Gestel A, Webers CAB, Severens JL, Beckers HJ, Jansonius NM, Hendrikse F, et al. The long-term outcomes of four alternative treatment strategies for primary open-angle glaucoma. Acta Ophthalmol. 2012;90(1):20-31. Pubmed | DOI

Kosteneffectiviteit van behandeling staar

Staaroperaties zijn kostenbesparend

Met staaroperaties wordt veel blindheid voorkomen. Geschat wordt dat het aantal zeer slechtzienden (visus <0,1) in Nederland 450.000 zou bedragen als er geen staaroperaties uitgevoerd zouden worden. De kosten van blindheid zijn aanzienlijk. De kosteneffectiviteit van staaroperaties is onderzocht in een model dat naast de medische kosten ook alle maatschappelijke kosten meeneemt. Een staaroperatie levert gezondheidswinst op tegen lagere kosten en is daarmee kostenbesparend (Brown et al., 2013). In deze studie staat tegenover de kosten van 2.653 dollar voor directe oogheelkundige kosten een totale besparing van 121.198 dollar in dertien jaar. Dat is 46 keer de kosten van de directe oogheelkundige kosten.

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Brown GC, Brown MM, Menezes A, Busbee BG, Lieske HB, Lieske PA. Cataract surgery cost utility revisited in 2012: a new economic paradigm. Ophthalmology. 2013;120(12):2367-76. Pubmed | DOI

Verantwoording

Definities
  • VZinfo presenteert informatie over vier oogaandoeningen (en blindheid)

    Volksgezondheidenzorg.info presenteert informatie over de volgende oogaandoeningen en blindheid:

    1. Staar, ook wel cataract: vertroebeling van de ooglens die ontstaat door verandering van de eiwitsamenstelling en het watergehalte van de ooglens.
    2. Glaucoom: verlies van zenuwvezels van het netvlies. In ongeveer 70% van de gevallen is er sprake van een verhoogde oogboldruk.
    3. Maculadegeneratie: afbraak van het centrale deel van het netvlies (macula, gele vlek) dat meestal op hogere leeftijd ontstaat.
    4. Retinopathie: schade aan het netvlies, bijvoorbeeld als gevolg van diabetes mellitus (diabetische retinopathie). Er kan ook schade aan het netvlies optreden zonder dat er sprake is van diabetes, bijvoorbeeld als gevolg van hoge bloeddruk.

    De gezichtsstoornissen of oogaandoeningen kunnen leiden tot slechtziendheid en blindheid.

  • Indicatoren lichamelijk functioneren

    In VZinfo onderscheiden we de volgende beperkingen in het uitvoeren van activiteiten: beperkingen in het uitvoeren van activiteiten die te maken hebben met horen, zien, mobiliteit, en activiteiten van het dagelijkse leven (ADL). Deze indicatoren zijn gebaseerd op een OECD-vragenlijst (McWhinnie, 1981). Beperkingen in horen, zien en mobiliteit kunnen ook samen bekeken worden. Beperkingen in activiteiten van het dagelijkse leven (ADL) worden apart beschouwd.

    Tabel: Definities van vier indicatoren voor beperkingen

    Indicator Omschrijving
    Beperkingen in activiteiten met betrekking tot horen  Grote moeite met of niet in staat zijn een gesprek te volgen met één andere persoon; of in een groep van 3 of meer personen (zo nodig met hoorapparaat).
    Beperkingen in activiteiten met betrekking tot zien  Grote moeite met of niet in staat zijn de kleine letters in de krant te lezen; of op een afstand van 4 meter het gezicht van iemand te herkennen (zo nodig met bril of contactlenzen).
    Beperkingen in bewegen Grote moeite of niet in staat een voorwerp van 5 kg, bijvoorbeeld een volle boodschappentas, 10 meter te dragen; bukken en iets van de grond te pakken; of 400 meter aan een stuk te lopen zonder stil te staan (zonodig met stok).
    Functioneringsproblemen Grote moeite met minstens één van bovengenoemde beperkingen.
    ADL-beperkingen Grote moeite met of alleen met hulp van anderen in staat zijn te gaan zitten en opstaan uit een stoel; in en uit bed stappen; en de trap op- en aflopen.

    Naast deze vier indicatoren, wordt in VZinfo bij de internationale vergelijkingen een overkoepelende indicator gebruikt: Beperkingen bij dagelijkse activiteiten als gevolg van gezondheidsproblemen. De beperking moet minimaal zes maanden bestaan en is ingedeeld in: 'ernstig beperkt', 'beperkt maar niet ernstig' of 'helemaal niet beperkt'. De indicator is gebaseerd op de Global Activity Limitation Indicator (GALI).

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. McWhinnie JR. Disability assessment in population surveys: results of the O.E.C.D. Common Development Effort. Rev Epidemiol Sante Publique. 1981;29(4):413-9. Pubmed
Bronverantwoording
  • Gezichtsbeperkingen: CBS Gezondheidsenquête

    In de CBS-Gezondheidsenquête worden vragen gesteld over welzijn en gezondheid. In de Gezondheidsenquête zijn de volgende twee vragen over gezichtsbeperkingen opgenomen:

    1. Zijn uw ogen goed genoeg om de kleine letters in de krant te kunnen lezen (zo nodig met bril of contactlenzen)?
    2. Kunt u op een afstand van 4 meter het gezicht van iemand herkennen (zo nodig met bril of contactlenzen)?

    De antwoordcategorieën waaruit gekozen kan worden, zijn:

    • ja, zonder moeite
    • ja, met enige moeite
    • ja, met grote moeite
    • nee, dat kan ik niet
  • Aanvragen data voor wetenschappelijk onderzoek

    De Gezondheidsmonitor (doelgroep Volwassenen en Ouderen) is voor het eerst uitgevoerd in 2012. De Gezondheidsmonitor Volwassenen 2012 en de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2016 bevatten informatie over de gezondheid, sociale situatie en leefstijl van de Nederlandse bevolking van negentien jaar en ouder. De Gezondheidsmonitor Volwassenen 2012 en de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2016 zijn uitgevoerd door de GGD’en, CBS en RIVM. In 2012 en 2016 deden respectievelijk ruim 387.000 personen en 457.000 personen mee aan het grootschalige vragenlijstonderzoek. De Gezondheidsmonitor Jeugd 2015 bevat informatie over de gezondheid, sociale situatie en leefstijl van leerlingen in klas 2 en klas 4 van het voortgezet onderwijs. De Gezondheidsmonitor Jeugd is uitgevoerd door de GGD’en en RIVM. In totaal hebben bijna 97.000 leerlingen en 377 scholen deelgenomen aan deze monitor.

    Meer informatie over de Gezondheidsmonitors vind u hier. Bij het digitale loket Gezondheidsmonitors kunt u data of cijfers aanvragen uit de Gezondheidsmonitors voor onderzoek en beleid op zowel lokaal als landelijk niveau. Momenteel zijn de data en cijfers beschikbaar uit de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2012, Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2016 en uit de Gezondheidsmonitor Jeugd 2015. Heeft u vragen of wilt u graag meer informatie over de aanvraag van cijfers of data uit de Gezondheidsmonitors? Stuur dan een e-mail.

  • Tabel: Bronnen bij de cijfers over gezichtsstoornissen

    Bron Indicator in VZinfo Gepresenteerde populatie in VZinfo Meer informatie
    Nivel Zorgregistraties eerste lijn  Jaarprevalentie Nederlandse bevolking NZR
    Research Network Family Medicine Maastricht, voorheen RNH-Limburg Jaarprevalentie Nederlandse bevolking Research Network Family Medicine Maastricht (RNFM), voorheen RNH-Limburg
    Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen, GGD'en, CBS en RIVM Gezichtsbeperkingen Nederlandse bevolking vanaf 19 jaar Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen, GGD'en, CBS en RIVM
    Kosten van Ziektenstudie Kosten van zorg voor gezichtsstoornissen Nederlandse bevolking Kosten van ziekten
    Landelijke Medische Registratie (LMR) Klinische opnamedagen, klinische opnamen, gemiddelde opnameduur, dagopnamen met gezichtsstoornissen als hoofdontslagdiagnose Nederlandse bevolking LMR
Methoden
  • Regionale verschillen: verschil in wijkcijfers

    Verschillende GGD’en hebben voor de Gezondheidsmonitor 2016 de steekproef opgehoogd om voldoende respondenten te hebben om cijfers op wijkniveau te kunnen presenteren. Omdat deze cijfers op een andere manier zijn berekend, kunnen ze afwijken van de cijfers die hier worden gepresenteerd. Niet alleen het onderliggende model is anders, ook het aantal achtergrondkenmerken dat wordt gebruikt verschilt; bij de RIVM schattingen wordt meer informatie over de bevolking gebruikt. Over het algemeen leiden de RIVM schattingen tot kleinere verschillen tussen gebieden dan de cijfers die verkregen zijn door middel van weegmethoden.

    Hieronder vindt u een lijstje van GGD'en met eigen wijkcijfers:

  • Regionale verschillen: Schattingen per wijk

    Aanleiding
    Vanwege de decentralisaties in het sociaal domein is steeds meer informatie nodig over gezondheid gerelateerde indicatoren op kleinere geografische niveaus. Daarom heeft het RIVM een model ontwikkeld om cijfers te kunnen berekenen op wijk- en buurtniveau op basis van de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen van GGD’en, CBS en RIVM. Ondanks dat de Gezondheidsmonitor een enorm databestand is, bevat het onvoldoende respondenten om met behulp van weegmethoden cijfers te berekenen voor alle wijken en buurten in Nederland. In 2012 zijn de eerste wijk- en buurtcijfers gepresenteerd. Op basis van de Gezondheidsmonitor 2016 zijn nieuwe cijfers berekend.

    Methode
    In het kader van de Gezondheidsmonitor zijn via vragenlijsten gegevens over gezondheid en leefstijl verzameld over volwassenen van 19 jaar en ouder. De ruim 457.000 deelnemers aan de Gezondheidsmonitor zijn anoniem in een beveiligde omgeving gekoppeld aan registratiebestanden van het CBS. Deze bestanden bevatten informatie over een reeks achtergrondkenmerken, zoals leeftijd, geslacht, herkomst, huishoudsamenstelling, opleidingsniveau, inkomen en woningtype. Er is een statistisch model gebruikt om de gezondheid en leefstijl te relateren aan deze achtergrondkenmerken. Ook wordt informatie uit de naastgelegen gebieden meegenomen. Door middel van deze relatie is het daarna mogelijk om voor alle volwassenen hun verwachte gezondheid en leefstijl te berekenen. De uitkomsten worden vervolgens gemiddeld over de betreffende wijk of buurt.

    Schattingen
    De cijfers op wijk- en buurtniveau moeten met voorzichtigheid worden gebruikt. Met het model wordt de werkelijkheid zo goed mogelijk benaderd, maar de cijfers blijven schattingen van de werkelijkheid. Daarom worden de uitkomsten ook als hele cijfers (dus zonder decimalen) gepresenteerd. 
    De cijfers uit de Gezondheidsmonitor die zijn verkregen met behulp van weegmethoden zijn echter ook een benadering van de werkelijkheid. De weging is nodig vanwege o.a. selectieve non-respons. Net zoals bij de berekeningen van de wijk- en buurtcijfers zijn de weegfactoren van het CBS ook gebaseerd op achtergrondkenmerken van de respondenten. 

    Verschil tussen cijfers
    Verschillende GGD’en hebben voor de Gezondheidsmonitor 2016 de steekproef opgehoogd om voldoende respondenten te hebben om cijfers op wijkniveau te kunnen presenteren. Omdat deze cijfers op een andere manier zijn berekend, kunnen ze afwijken van de cijfers die hier worden gepresenteerd. Niet alleen het onderliggende model is anders, ook het aantal achtergrondkenmerken dat wordt gebruikt verschilt; bij de RIVM schattingen wordt meer informatie over de bevolking gebruikt. Over het algemeen leiden de RIVM schattingen tot kleinere verschillen tussen gebieden dan de cijfers die verkregen zijn door middel van weegmethoden. 

    Let op: de gepresenteerde gemeentecijfers zijn berekend via de weegmethode van het CBS. De gepresenteerde wijk- en buurtcijfers zijn daardoor niet direct vergelijkbaar met deze gemeentecijfers.

    Grote aantallen nodig

    Voor het doen van dit soort schattingen zijn grote aantallen respondenten nodig. Het is dus niet zo dat het ontwikkelde model de Gezondheidsmonitors kan vervangen. Hoe meer respondenten er zijn, hoe minder er geschat hoeft te worden en hoe beter de cijfers zijn.

    Samenwerking
    De cijfers zijn berekend in het kader van het Strategisch Programma RIVM (SPR), een programma voor onderzoek, innovatie en kennisontwikkeling. Een werkgroep van epidemiologen van GGD’en en GGD GHOR NL is er bij betrokken. 

    Meer weten?
    Een uitgebreide toelichting op de gebruikte methode is beschreven in een artikel (van de Kassteele et al., 2017). Voor de cijfers van 2016 zijn enkele aanpassingen gedaan aan het model.

    Voor vragen kunt u contact opnemen met carolien.van.den.brink@rivm.nl.

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. van de Kassteele J, Zwakhals L, Breugelmans O, Ameling C, van den Brink C. Estimating the prevalence of 26 health-related indicators at neighbourhood level in the Netherlands using structured additive regression. International Journal of Health Geographics. 2017;(1). Bron | DOI
  • Methoden en technieken

    Standaardisatie

    De omvang en de leeftijdsverdeling van de bevolking verschillen per regio en land. Daarnaast treden in de loop van de tijd veranderingen op in de omvang en leeftijdsverdeling. Om ziekte- en sterftecijfers van verschillende regio’s en landen, of van opeenvolgende jaren met elkaar te kunnen vergelijken, wordt hier rekening mee gehouden. Daarbij worden de cijfers gecorrigeerd voor deze verschillen of veranderingen in de bevolking. Hierbij wordt uitgegaan van de omvang en de leeftijdsverdeling van een gekozen standaardpopulatie. Dit wordt standaardisatie genoemd.

    Indexatie

    Vooral bij de weergave van trends in de tijd zijn de trendcijfers vaak geïndexeerd. Een geïndexeerde trend laat ontwikkelingen in de tijd zien ten opzichte van een gekozen basisjaar. Dit gebeurt door de cijfers van alle jaren weer te geven als percentage van het cijfer in een gekozen basisjaar. Het cijfer in het basisjaar is gelijk gesteld aan 100(%). Indexatie maakt zichtbaar hoe groot de percentuele toe- of afname is ten opzichte van dat basisjaar. Door als basisjaar het eerste jaar in de grafiek te kiezen, kun je snel zien wat de verandering over de hele weergegeven periode is en ook of er grote verschillen zijn voor de onderscheiden groepen (mannen en vrouwen bijvoorbeeld).

    Indexatie kan ook gebruikt worden voor het weergeven van regionale verschillen. Hierbij wordt het landelijke cijfer bijvoorbeeld gelijk gesteld aan 100(%). Een regionaal cijfer boven of onder de 100 duidt erop dat het respectievelijk hoger of lager is dan het landelijke cijfer. Voorafgaand aan indexatie worden de cijfers vaak gecorrigeerd voor verschillen in samenstelling van de populaties.