Volksgezondheidenzorg.info

Zoekveld

GehoorstoornissenCijfers & ContextOorzaken en gevolgen

Cijfers & Context

Aantal slechthorenden hangt af van definitie

Regionaal & Internationaal

Meer gehoorbeperkingen in Drenthe

Kosten

Kosten van zorg 916 miljoen euro in 2011

Preventie & Zorg

Gehoorscreening bij pasgeborenen loont

Aangeboren en verworven slechthorendheid

Oorzaken van verworven slechthorendheid bij kinderen

Een infectie bij de moeder gedurende de zwangerschap; vooral een infectie met het cytomegalievirus (CMV).

Een bacteriële infectie (hersenvliesontsteking) bij de pasgeborene.

Zuurstofgebrek tijdens de geboorte.

Kernicterus (hersenbeschadiging) als gevolg van een verhoogde concentratie bilirubine (galkleurstof) in het bloed; bilirubine wordt gevormd bij de afbraak van de rode bloedlichaampjes van het kind door antistoffen van de moeder.

Gebruik van geneesmiddelen die schadelijk zijn voor het gehoor (ototoxisch): aminoglycosiden, lisdiuretica en chemotherapeutica.

Ongeveer een derde van slechthorendheid bij kinderen is erfelijk

Bij kinderen is slechthorendheid vaak al kort na de geboorte aanwezig. Slechthorendheid bij kinderen onder de achttien jaar in ongeveer een derde van de gevallen erfelijk. In bijna een even groot deel van de gevallen is slechthorendheid verworven en ruim een derde van de gevallen  kan geen oorzaak worden vastgesteld. Dit blijkt uit een internationale review (Morzaria et al., 2004). Een Nederlandse studie toont aan dat de oorzaak van slechthorendheid bij 3-5-jarige kinderen in 39% van de gevallen erfelijk is en in 30% verworven. Bij 24% van de kinderen is de oorzaak onbekend en in 7% van de kinderen is de oorzaak niet goed te classificeren (Korver et al., 2011).

Experts en redactie

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Morzaria S, Westerberg BD, Kozak FK. Systematic review of the etiology of bilateral sensorineural hearing loss in children. Int J Pediatr Otorhinolaryngol. 2004;68(9):1193-8. Pubmed | DOI
  2. Korver AMH, Admiraal RJC, Kant SG, Dekker FW, Wever CC, Kunst HPM, et al. Causes of permanent childhood hearing impairment. Laryngoscope. 2011;121(2):409-16. Pubmed | DOI
  3. Meuwese-Jongejeugd J, van Straaten HLM. Werkboek Neonatale gehoorscreening. Amsterdam: VU; 2008. Bron

Oorzaken van geleidingsslechthorendheid

Geleidingsslechthorendheid gevolg van hindernissen in gehoorgang

Geleidingsslechthorendheid is het gevolg van mechanische hindernissen voor het geluid in de gehoorgang of het middenoor. Deze vorm van slechthorendheid is voornamelijk verworven, maar kan ook aangeboren zijn. Voorbeelden van oorzaken van geleidingsslechthorendheid zijn een prop oorsmeer in de gehoorgang of vocht in het middenoor als gevolg van een middenoorontsteking. Een ontsteking van het middenoorslijmvlies met vochtuittreding (otitis media met effusie; OME) is de voornaamste veroorzaker van tijdelijk gehoorverlies van het geleidingstype bij kinderen. De omvang van dit gehoorverlies is gemiddeld 25 dB en varieert van 10 tot 40 dB (Rovers et al., 2004). OME komt het meest frequent voor rond de leeftijd van een jaar (Rovers et al., 2004). Vanaf de leeftijd van 8 à 9 jaar neemt de frequentie sterk af (Tharpe & Bess, 1999).

Experts en redactie

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Rovers MM, Schilder AGM, Zielhuis GA, Rosenfeld RM. Otitis media. Lancet. 2004;363(9407):465-73. Pubmed | DOI
  2. Tharpe AM, Bess FH. Minimal, progressive, and fluctuating hearing losses in children. Characteristics, identification, and management. Pediatr Clin North Am. 1999;46(1):65-78. Pubmed

Gehoorschade door hard geluid

Geluid op het werk kan leiden tot lawaaislechthorendheid

Lawaaislechthorendheid kan ontstaan door geluidsbronnen op het werk. Blijvende gehoorbeschadiging als gevolg van (langdurige) blootstelling aan geluid is nog steeds één van de meest gemelde beroepsziekten in Nederland (NCvB, 2013). Adequate gehoorbescherming kan beschadiging voorkomen, maar bijna de helft van de mensen die in lawaai werken gebruikt geen of niet regelmatig gehoorbescherming (TNO, 2013).

Harde muziek kan leiden tot gehoorschade

Veelvuldige blootstelling aan harde muziek door bijvoorbeeld het bezoek aan popconcerten, discotheken en festivals en door het luisteren naar harde muziek via hoofdtelefoons vormt een zodanige belasting van het gehoororgaan dat gehoorschade kan optreden (Passchier-Vermeer & Vos, 1997; Passchier-Vermeer et al., 1998; Passchier-Vermeer et al., 2001). Uit onderzoek in de EU blijkt dat 5-10% van de gebruikers van persoonlijke muziekdragers een hoog risico loopt op gehoorschade (Europese Commissie, 2008).

Jongeren onderschatten risico persoonlijke muziekdragers

Negen procent van de jongeren stelt zichzelf bloot aan zeer riskante geluidsniveaus (boven de 100 dB) via koptelefoons van persoonlijke muziekdragers (zoals MP3-spelers). De risico's hiervan worden door de jongeren onderschat (Vogel et al., 2010). Tachtig procent van de 13-17-jarigen luistert regelmatig via een koptelefoon naar muziek (Muchnik et al., 2012).

Meer informatie

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. NCvB. Kerncijfers beroepsziekten 2013. Amsterdam: Nederlands Centrum voor Beroepsziekten; 2013. Bron
  2. TNO. Arbobalans 2012: Kwaliteit van de arbeid, effecten en maatregelen in Nederland. Leiden: TNO; 2013. Bron
  3. Passchier-Vermeer W, Vos H. Popmuziek: landelijke inventarisatie expositiepatronen. Leiden: TNO; 1997. Bron
  4. Passchier-Vermeer W, Vos H, Steenbekkers JHM. De relatie tussen popmuziek via hoofdtelefoons en gehoorverlies bij jongeren. Leiden: TNO; 1998. Bron
  5. Passchier-Vermeer W, de Kluizenaar Y, Steenbekkers JHM, van Dongen JEF, Wijlhuizen GJ, Miedema HME. Milieu & Gezondheid 2001: overzicht van risico's, doelen en beleid. Leiden: TNO; 2001. Bron
  6. Europese Commissie. Scientific opinion on the Potential health risks of exposure to noise from personal music players and mobile phones including a music playing function. Brussels: European Commision: SHENIR, Scientific Committee on Emerging and Newly-Identified Health Risks; 2008. Bron
  7. Vogel I, Verschuure H, van der Ploeg CPBK, Brug J, Raat H. Estimating adolescent risk for hearing loss based on data from a large school-based survey. Am J Public Health. 2010;100(6):1095-100. Pubmed | DOI
  8. Muchnik C, Amir N, Shabtai E, Kaplan-Neeman R. Preferred listening levels of personal listening devices in young teenagers: self reports and physical measurements. Int J Audiol. 2012;51(4):287-93. Pubmed | DOI

Oorzaken van ouderdomsslechthorendheid

Diverse oorzaken van ouderdomsslechthorendheid

Ouderdomsslechthorendheid is het gevolg van een combinatie van factoren, waaronder:

  • een verminderde zuurstofvoorziening van de haarcellen in het binnenoor (slakkenhuis);
  • degeneratie van haarcellen en andere structuren in het binnenoor;
  • degeneratie van de gehoorzenuw.

Hoge geluidsniveaus in dagelijkse situatie versnellen proces

Blootstelling aan hoge geluidsniveaus in de dagelijkse situatie kan het proces van slechthorendheid versnellen (Bron: Nederlands Leerboek Audiologie). Een met de leeftijd afnemende informatieverwerkingssnelheid lijkt een deel van de achteruitgang in het spraakverstaan in ruis te verklaren (Pronk et al., 2013).

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Pronk M, Deeg DJH, Festen JM, Twisk JW, Smits C, Comijs HC, et al. Decline in older persons' ability to recognize speech in noise: the influence of demographic, health-related, environmental, and cognitive factors. Ear Hear. 2013;34(6):722-32. Pubmed | DOI

Beperkingen als gevolg van slechthorendheid

Beperkingen door slechthorendheid zijn divers

Doordat het gehoor(orgaan) diverse functies heeft (zoals het detecteren van geluid en het verstaan van spraak) kunnen gehoorstoornissen leiden tot diverse beperkingen in horen. Iemand met een slecht functionerend gehoor, kan op vijf verschillende hoorgebieden beperkingen ervaren (Kramer et al., 1995):

  • detecteren van geluiden
  • herkennen en (onder)scheiden (discrimineren) van geluiden
  • verstaan van spraak in een stille omgeving
  • verstaan van spraak in rumoer
  • lokaliseren van geluiden

Veel  slechthorenden ervaren geluiden die voor een goedhorende niet hinderlijk zijn als abnormaal hard (hyperacusis). Tinnitus (oorsuizen) en evenwichtsklachten komen regelmatig voor bij slechthorenden.

Ernstige vroege slechthorendheid leidt tot verminderde spraak- en taalontwikkeling

De opvallendste gevolgen van ernstige slechthorendheid op jonge leeftijd zijn een vertraagde of afwezige ontwikkeling van spraak en (gesproken) taal. Daarmee samenhangende gevolgen zijn een beperkte of vertraagde ontwikkeling van cognitieve functies, problemen in de sociaal-emotionele ontwikkeling en verminderde deelname aan de samenleving.

Hoorproblemen leiden soms tot sociaal isolement

De beperkingen in het horen kunnen leiden tot een verminderde deelname aan maatschappelijke activiteiten en tot een sociaal isolement (Danermark, 2005). Slechthorendheid kan leiden tot eenzaamheid, neerslachtigheid, stress en een verkleind sociaal netwerk (Kramer, 2005; Nachtegaal et al., 2009; Pronk et al., 2011). Slechthorendheid in het arbeidsproces is gerelateerd aan een verhoogde behoefte aan herstel na het werk (Nachtegaal et al., 2009).

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Kramer SE, Kapteyn TS, Festen JM, Tobi H. Factors in subjective hearing disability. Audiology. 1995;34(6):311-20. Pubmed
  2. Danermark B. A review of the psychosocial effects of hearing impairment in the working-age population. London and Philadelphia: Whurr Publishers; 2005. Bron
  3. Kramer SE. The psychosocial impact of hearing loss among elderly people: a review. London and Philadelphia: Whurr Publishers; 2005. Bron
  4. Nachtegaal J, Smit JH, Smits C, Bezemer PD, van Beek JHM, Festen JM, et al. The association between hearing status and psychosocial health before the age of 70 years: results from an internet-based national survey on hearing. Ear Hear. 2009;30(3):302-12. Pubmed | DOI
  5. Pronk M, Deeg DJH, Smits C, van Tilburg T, Kuik DJ, Festen JM, et al. Prospective effects of hearing status on loneliness and depression in older persons: identification of subgroups. Int J Audiol. 2011;50(12):887-96. Pubmed | DOI
  6. Nachtegaal J, Kuik DJ, Anema JR, S Goverts T, Festen JM, Kramer SE. Hearing status, need for recovery after work, and psychosocial work characteristics: results from an internet-based national survey on hearing. Int J Audiol. 2009;48(10):684-91. Pubmed

Verantwoording

Definities
  • Gehoorstoornis: gehoorverlies door afwijking gehoororgaan

    Een gehoorstoornis is gehoorverlies dat optreedt als gevolg van een afwijking van het gehoororgaan. Gehoorverlies is te onderscheiden in oorzaak en ernst. Gehoorverlies kan aangeboren en verworven zijn. Daarnaast kan het permanent zijn of van tijdelijke aard. Doordat het gehoor(orgaan) diverse functies heeft (zoals het detecteren van geluid en het verstaan van spraak) kunnen gehoorstoornissen leiden tot diverse beperkingen.

  • Indeling gehoorverlies op basis van oorzaak

    Gehoorverlies kan worden ingedeeld op basis van de onderliggende oorzaak:

    • gehoorverlies door een geleidingsstoornis: hierbij wordt het geluid niet goed door de gehoorgang en/of het middenoor geleid
    • gehoorverlies door een perceptiestoornis: hierbij ligt de oorzaak van het gehoorverlies in het binnenoor (het slakkenhuis) of in de gehoorzenuw
    • gemengd gehoorverlies: hierbij is sprake van zowel een geleidingsstoornis als van een perceptiestoornis

    Naast geleidings- en perceptief gehoorverlies, kan er sprake zijn van een centraal Auditief Verwerkingsprobleem (AVP). De patiënt heeft dan een duidelijk hoorprobleem, terwijl daar met de standaard audiometrische tests geen aanwijzingen voor zijn.

  • Indicatoren lichamelijk functioneren

    In VZinfo onderscheiden we de volgende beperkingen in het uitvoeren van activiteiten: beperkingen in het uitvoeren van activiteiten die te maken hebben met horen, zien, mobiliteit, en activiteiten van het dagelijkse leven (ADL). Deze indicatoren zijn gebaseerd op een OECD-vragenlijst (McWhinnie, 1981). Beperkingen in horen, zien en mobiliteit kunnen ook samen bekeken worden. Beperkingen in activiteiten van het dagelijkse leven (ADL) worden apart beschouwd.

    Tabel: Definities van vier indicatoren voor beperkingen

    Indicator Omschrijving
    Beperkingen in activiteiten met betrekking tot horen  Grote moeite met of niet in staat zijn een gesprek te volgen met één andere persoon; of in een groep van 3 of meer personen (zo nodig met hoorapparaat).
    Beperkingen in activiteiten met betrekking tot zien  Grote moeite met of niet in staat zijn de kleine letters in de krant te lezen; of op een afstand van 4 meter het gezicht van iemand te herkennen (zo nodig met bril of contactlenzen).
    Beperkingen in bewegen Grote moeite of niet in staat een voorwerp van 5 kg, bijvoorbeeld een volle boodschappentas, 10 meter te dragen; bukken en iets van de grond te pakken; of 400 meter aan een stuk te lopen zonder stil te staan (zonodig met stok).
    Functioneringsproblemen Grote moeite met minstens één van bovengenoemde beperkingen.
    ADL-beperkingen Grote moeite met of alleen met hulp van anderen in staat zijn te gaan zitten en opstaan uit een stoel; in en uit bed stappen; en de trap op- en aflopen.

    Naast deze vier indicatoren, wordt in VZinfo bij de internationale vergelijkingen een overkoepelende indicator gebruikt: Beperkingen bij dagelijkse activiteiten als gevolg van gezondheidsproblemen. De beperking moet minimaal zes maanden bestaan en is ingedeeld in: 'ernstig beperkt', 'beperkt maar niet ernstig' of 'helemaal niet beperkt'. De indicator is gebaseerd op de Global Activity Limitation Indicator (GALI).

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. McWhinnie JR. Disability assessment in population surveys: results of the O.E.C.D. Common Development Effort. Rev Epidemiol Sante Publique. 1981;29(4):413-9. Pubmed
Bronverantwoording
  • Huisartsenregistraties van gehoorstoornissen

    Voor bepaling van de prevalentie en het aantal nieuwe gevallen van gehoorstoornissen (huidige situatie) zijn gegevens gebruikt van de Nivel Zorgregistraties eerste lijn. Voor de beschrijving van de trend in prevalentie en het aantal nieuwe gevallen van gehoorstoornissen is gebruikgemaakt van twee andere huisartsenregistraties: FaMe-net en RNFM, voorheen RNH-Limburg-Limburg. Deze registraties registreren al vele jaren het voorkomen van ziekten in de huisartsenpraktijk. De registratie van FaMe-net gaat terug tot 1971, toen nog onder de naam CMR Nijmegen. De registratie van RNH-Limburg gaat terug tot 1987. NIVEL Zorgregistraties eerste lijn heeft gegevens over een kortere periode en wordt daarom niet gebruikt voor de beschrijving van de trends.

    De in de huisartsenregistraties gebruikte ICPC-1-codes zijn H84 (Presbyacusis/ouderdomsslechthorendheid), H85 (akoestisch trauma/lawaaislechthorendheid) en H86 (doofheid).

    Over het algemeen zullen huisartsenregistraties het vóórkomen onderschatten omdat veel ouderen ontkennen dat zij slecht horen. Hoewel ze regelmatig op het spreekuur van de huisarts komen in verband met andere chronische ziekten, vertellen zij niet dat ze slechter horen. Een andere reden dat huisartsenregistraties het vóórkomen van gehoorverlies onderschatten, is dat veel mensen naar een speciaalzaak gaan om het gehoor te laten testen en de gehoorbeperking te laten wegnemen door het aanmeten van een hoortoestel.

    Meer informatie over het schatten van de morbiditeit op basis van gegevens uit huisartsenregistraties is te vinden in Gebruik van huisartsenregistraties voor schattingen morbiditeit.

    Bronnen en literatuur

    Bronnen

    1. Nivel Zorgregistraties eerste lijn, Nivel Zorgregistraties. zorggegevens.nl
    2. FaMe-net, Family Medicine Network. zorggegevens.nl
    3. RNFM, voorheen RNH-Limburg, Research Network Family Medicine (RNFM) Maastricht voorheen: Registratienet Huisartspraktijken Limburg. zorggegevens.nl
    4. CMR Nijmegen, Continue Morbiditeits Registratie Nijmegen. zorggegevens.nl
  • Landelijke neonatale gehoorscreening

    Sinds 2006 krijgt elke pasgeborene in Nederland een gehoorscreening aangeboden vanuit de Jeugdgezondheidszorg (JGZ). Bij de ongeveer 4.000 kinderen die jaarlijks op Neonatale Intensive Care Units (NICU’s) worden opgenomen gebeurt dit vanuit de NICU’s. Doel van de gehoorscreening is het vroegtijdig opsporen van kinderen met een gehoorverlies van minimaal 40 dB aan één of beide oren. De regie van het neonatale gehoorscreeningsprogramma JGZ ligt in handen van het Centrum voor Bevolkingsonderzoek van het RIVM. Dit geldt niet voor de gehoorscreening binnen de NICU’s.

  • Gehoorstoornissen: Landelijke Medische Registratie (LMR)

    De Landelijke Medische Registratie (LMR) bevat gegevens over alle ziekenhuisopnamen in nagenoeg alle ziekenhuizen in Nederland. Binnen de LMR wordt de diagnose van gehoorstoornissen gecodeerd volgens de ICD-9. De in VZinfo gepresenteerde gegevens over zorggebruik hebben betrekking op verworven vroege slechthorendheid (ICD-9-code 389). Met ingang van 1 januari 2014 is de LMR-registratie vervangen door de LBZ (LBZ).

    Bronnen en literatuur

    Bronnen

    1. Landelijke Medische Registratie, LMR. zorggegevens.nl
    2. LBZ, Landelijke Basisregistratie Ziekenhuiszorg . zorggegevens.nl
  • Slechthorendheid: CBS Gezondheidsenquête

    In de CBS-Gezondheidsenquête worden vragen gesteld over welzijn en gezondheid. In de Gezondheidsenquête zijn de volgende twee vragen over slechthorendheid opgenomen:

    1. Kunt u een gesprek volgen in een groep van 3 of meer personen? (Zo nodig met hoorapparaat)
    2. Kunt u met één andere persoon een gesprek voeren? (Zo nodig met hoorapparaat)

    De antwoordcategorieën waaruit gekozen kan worden, zijn:

    • ja, zonder moeite
    • ja, met enige moeite
    • ja, met grote moeite
    • nee, dat kan ik niet

    Bronnen en literatuur

    Bronnen

    1. CBS-Gezondheidsenquête, CBS-GE. zorggegevens.nl
  • Aanvragen data voor wetenschappelijk onderzoek

    De Gezondheidsmonitor (doelgroep Volwassenen en Ouderen) is voor het eerst uitgevoerd in 2012. De Gezondheidsmonitor Volwassenen 2012 en de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2016 bevatten informatie over de gezondheid, sociale situatie en leefstijl van de Nederlandse bevolking van negentien jaar en ouder. De Gezondheidsmonitor Volwassenen 2012 en de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2016 zijn uitgevoerd door de GGD’en, CBS en RIVM. In 2012 en 2016 deden respectievelijk ruim 387.000 personen en 457.000 personen mee aan het grootschalige vragenlijstonderzoek. De Gezondheidsmonitor Jeugd 2015 bevat informatie over de gezondheid, sociale situatie en leefstijl van leerlingen in klas 2 en klas 4 van het voortgezet onderwijs. De Gezondheidsmonitor Jeugd is uitgevoerd door de GGD’en en RIVM. In totaal hebben bijna 97.000 leerlingen en 377 scholen deelgenomen aan deze monitor.

    Meer informatie over de Gezondheidsmonitors vind u hier. Bij het digitale loket Gezondheidsmonitors kunt u data of cijfers aanvragen uit de Gezondheidsmonitors voor onderzoek en beleid op zowel lokaal als landelijk niveau. Momenteel zijn de data en cijfers beschikbaar uit de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2012, Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2016 en uit de Gezondheidsmonitor Jeugd 2015. Heeft u vragen of wilt u graag meer informatie over de aanvraag van cijfers of data uit de Gezondheidsmonitors? Stuur dan een e-mail.

  • Gehoorstoornissen: Kosten van Ziektenstudie

    De gegevens over de kosten van zorg voor gehoorstoornissen komen uit de Kosten van Ziektenstudie. In deze studie worden onder de diagnosegroep ‘gehoorstoornissen’ de ziekten van het oor en processus mastoideus (tepelvormig uitsteeksel van bot achter de oorschelp) verstaan (ICD-9-code 380-389).

  • Nederlands Centrum voor Beroepsziekten: Peilstation Intensief Melden

    Het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten (NCvB) registreert en signaleert beroepsziekten via het nationale melding- en registratiesysteem. Hierin worden meldingen van beroepsziekten door bedrijfsartsen geregistreerd. In aanvulling op deze Nationale Registratie Beroepsziekten worden in verschillende peilstations eveneens beroepsziekten geregistreerd met als doel betere cijfers te krijgen over het vóórkomen van beroepsziekten, zoals het Peilstation Intensief Melden (PIM). In de PIM-registratie registreren bedrijfsartsen ook meldingen van slechthorendheid.

  • Tabel: Bronnen bij de cijfers over gehoorstoornissen

    Bron Indicator in VZinfo Gepresenteerde populatie in VZinfo Meer informatie
    Nivel Zorgregistraties eerste lijn  Jaarprevalentie Nederlandse bevolking NZR
    FaMe-net Jaarprevalentie, aantal nieuwe gevallen Nederlandse bevolking FaMe-net
    Research Network Family Medicine Maastricht, voorheen RNH-Limburg Jaarprevalentie, aantal nieuwe gevallen Nederlandse bevolking Research Network Family Medicine Maastricht (RNFM), voorheen RNH-Limburg
    Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen, GGD'en, CBS en RIVM Beperkingen in horen Nederlandse bevolking vanaf 19 jaar Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen, GGD'en, CBS en RIVM
    CBS-POLS, gezondheid en welzijn Beperkingen in horen Nederlandse bevolking vanaf 12 jaar POLS, gezondheid en welzijn
    CBS-Gezondheidsenquête Beperkingen in horen Nederlandse bevolking vanaf 12 jaar Gezondheidsenquête
    Neonatale gehoorscreening door de Jeugdgezondheidszorg Aantal pasgeborenen met gehoorverlies Pasgeborenen (exclusief pasgeborenen opgenomen op Neonatale Intensive Care Units) Neonatale gehoorscreening door de Jeugdgezondheidszorg
    Neonatale gehoorscreening in de Neonatale Intensive Care Units Aantal pasgeborenen  Pasgeborenen opgenomen op Neonatale Intensive Care Units NICU neonatale gehoorscreeningAABR Neonatale gehoorscreening in de NICU's
    Nederlands Centrum voor Beroepsziekten: Peilstation Intensief Melden (PIM) Werkgerelateerde gehoorstoornissen Werknemers NCVB: Peilstation Intensief Melden
    Kosten van Ziektenstudie Kosten van zorg voor gehoorstoornissen Nederlandse bevolking Kosten van ziekten
    Landelijke Medische Registratie (LMR) Klinische opnamedagen, klinische opnamen, gemiddelde opnameduur, dagopnamen met baarmoederhalskanker als hoofdontslagdiagnose Nederlandse bevolking LMR

     

Methoden
  • Regionale verschillen: verschil in wijkcijfers

    Verschillende GGD’en hebben voor de Gezondheidsmonitor 2016 de steekproef opgehoogd om voldoende respondenten te hebben om cijfers op wijkniveau te kunnen presenteren. Omdat deze cijfers op een andere manier zijn berekend, kunnen ze afwijken van de cijfers die hier worden gepresenteerd. Niet alleen het onderliggende model is anders, ook het aantal achtergrondkenmerken dat wordt gebruikt verschilt; bij de RIVM schattingen wordt meer informatie over de bevolking gebruikt. Over het algemeen leiden de RIVM schattingen tot kleinere verschillen tussen gebieden dan de cijfers die verkregen zijn door middel van weegmethoden.

    Hieronder vindt u een lijstje van GGD'en met eigen wijkcijfers:

  • Regionale verschillen: Schattingen per wijk

    Aanleiding
    Vanwege de decentralisaties in het sociaal domein is steeds meer informatie nodig over gezondheid gerelateerde indicatoren op kleinere geografische niveaus. Daarom heeft het RIVM een model ontwikkeld om cijfers te kunnen berekenen op wijk- en buurtniveau op basis van de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen van GGD’en, CBS en RIVM. Ondanks dat de Gezondheidsmonitor een enorm databestand is, bevat het onvoldoende respondenten om met behulp van weegmethoden cijfers te berekenen voor alle wijken en buurten in Nederland. In 2012 zijn de eerste wijk- en buurtcijfers gepresenteerd. Op basis van de Gezondheidsmonitor 2016 zijn nieuwe cijfers berekend.

    Methode
    In het kader van de Gezondheidsmonitor zijn via vragenlijsten gegevens over gezondheid en leefstijl verzameld over volwassenen van 19 jaar en ouder. De ruim 457.000 deelnemers aan de Gezondheidsmonitor zijn anoniem in een beveiligde omgeving gekoppeld aan registratiebestanden van het CBS. Deze bestanden bevatten informatie over een reeks achtergrondkenmerken, zoals leeftijd, geslacht, herkomst, huishoudsamenstelling, opleidingsniveau, inkomen en woningtype. Er is een statistisch model gebruikt om de gezondheid en leefstijl te relateren aan deze achtergrondkenmerken. Ook wordt informatie uit de naastgelegen gebieden meegenomen. Door middel van deze relatie is het daarna mogelijk om voor alle volwassenen hun verwachte gezondheid en leefstijl te berekenen. De uitkomsten worden vervolgens gemiddeld over de betreffende wijk of buurt.

    Schattingen
    De cijfers op wijk- en buurtniveau moeten met voorzichtigheid worden gebruikt. Met het model wordt de werkelijkheid zo goed mogelijk benaderd, maar de cijfers blijven schattingen van de werkelijkheid. Daarom worden de uitkomsten ook als hele cijfers (dus zonder decimalen) gepresenteerd. 
    De cijfers uit de Gezondheidsmonitor die zijn verkregen met behulp van weegmethoden zijn echter ook een benadering van de werkelijkheid. De weging is nodig vanwege o.a. selectieve non-respons. Net zoals bij de berekeningen van de wijk- en buurtcijfers zijn de weegfactoren van het CBS ook gebaseerd op achtergrondkenmerken van de respondenten. 

    Verschil tussen cijfers
    Verschillende GGD’en hebben voor de Gezondheidsmonitor 2016 de steekproef opgehoogd om voldoende respondenten te hebben om cijfers op wijkniveau te kunnen presenteren. Omdat deze cijfers op een andere manier zijn berekend, kunnen ze afwijken van de cijfers die hier worden gepresenteerd. Niet alleen het onderliggende model is anders, ook het aantal achtergrondkenmerken dat wordt gebruikt verschilt; bij de RIVM schattingen wordt meer informatie over de bevolking gebruikt. Over het algemeen leiden de RIVM schattingen tot kleinere verschillen tussen gebieden dan de cijfers die verkregen zijn door middel van weegmethoden. 

    Let op: de gepresenteerde gemeentecijfers zijn berekend via de weegmethode van het CBS. De gepresenteerde wijk- en buurtcijfers zijn daardoor niet direct vergelijkbaar met deze gemeentecijfers.

    Grote aantallen nodig

    Voor het doen van dit soort schattingen zijn grote aantallen respondenten nodig. Het is dus niet zo dat het ontwikkelde model de Gezondheidsmonitors kan vervangen. Hoe meer respondenten er zijn, hoe minder er geschat hoeft te worden en hoe beter de cijfers zijn.

    Samenwerking
    De cijfers zijn berekend in het kader van het Strategisch Programma RIVM (SPR), een programma voor onderzoek, innovatie en kennisontwikkeling. Een werkgroep van epidemiologen van GGD’en en GGD GHOR NL is er bij betrokken. 

    Meer weten?
    Een uitgebreide toelichting op de gebruikte methode is beschreven in een artikel (van de Kassteele et al., 2017). Voor de cijfers van 2016 zijn enkele aanpassingen gedaan aan het model.

    Voor vragen kunt u contact opnemen met carolien.van.den.brink@rivm.nl.

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. van de Kassteele J, Zwakhals L, Breugelmans O, Ameling C, van den Brink C. Estimating the prevalence of 26 health-related indicators at neighbourhood level in the Netherlands using structured additive regression. International Journal of Health Geographics. 2017;(1). Bron | DOI
  • Methoden en technieken

    Standaardisatie

    De omvang en de leeftijdsverdeling van de bevolking verschillen per regio en land. Daarnaast treden in de loop van de tijd veranderingen op in de omvang en leeftijdsverdeling. Om ziekte- en sterftecijfers van verschillende regio’s en landen, of van opeenvolgende jaren met elkaar te kunnen vergelijken, wordt hier rekening mee gehouden. Daarbij worden de cijfers gecorrigeerd voor deze verschillen of veranderingen in de bevolking. Hierbij wordt uitgegaan van de omvang en de leeftijdsverdeling van een gekozen standaardpopulatie. Dit wordt standaardisatie genoemd.

    Indexatie

    Vooral bij de weergave van trends in de tijd zijn de trendcijfers vaak geïndexeerd. Een geïndexeerde trend laat ontwikkelingen in de tijd zien ten opzichte van een gekozen basisjaar. Dit gebeurt door de cijfers van alle jaren weer te geven als percentage van het cijfer in een gekozen basisjaar. Het cijfer in het basisjaar is gelijk gesteld aan 100(%). Indexatie maakt zichtbaar hoe groot de percentuele toe- of afname is ten opzichte van dat basisjaar. Door als basisjaar het eerste jaar in de grafiek te kiezen, kun je snel zien wat de verandering over de hele weergegeven periode is en ook of er grote verschillen zijn voor de onderscheiden groepen (mannen en vrouwen bijvoorbeeld).

    Indexatie kan ook gebruikt worden voor het weergeven van regionale verschillen. Hierbij wordt het landelijke cijfer bijvoorbeeld gelijk gesteld aan 100(%). Een regionaal cijfer boven of onder de 100 duidt erop dat het respectievelijk hoger of lager is dan het landelijke cijfer. Voorafgaand aan indexatie worden de cijfers vaak gecorrigeerd voor verschillen in samenstelling van de populaties.