Volksgezondheidenzorg.info

Zoekveld

GebitsafwijkingenPreventie & ZorgPreventie

Cijfers & Context

Jongeren met hoge ses vaker gaaf gebit

Regionaal & Internationaal

Tandarts vaakst bezocht in regio Hollands Noorden

Kosten

Zorguitgaven 3,7 miljard euro in 2017

Preventie & Zorg

Systematisch fluoridegebruik centraal bij zelfzorg

Effectiviteit van fluoridegebruik

hand met tandenborstel

Systematisch fluoridegebruik centraal bij zelfzorg

Aantoonbare effecten op de cariësprevalentie zijn vooral gevonden bij systematisch fluoridegebruik (Marinho et al., 2016; Marinho et al., 2015Worthington et al., 2010). Fluoride is een natuurlijke stof die mineralisatie van tandglazuur bevordert, en daardoor de tanden en kiezen minder kwetsbaar maakt voor de inwerking van zuren. Enkele toepassingen van fluoride zijn fluoride houdende tandpasta, fluoride gel en fluoride houdend spoelwater. Geschat wordt dat tandenpoetsen met fluoridetandpasta de cariësprevalentie met gemiddeld 24% doet dalen (Watt, 2005). De cariësreductie bij kinderen als gevolg van fluoride gel applicaties wordt geschat op 28% (Marinho et al., 2015) en als gevolg van spoelen met fluoridehoudend spoelwater op 23% (Marinho et al., 2016). De effecten stapelen echter niet. Het gebruik van gel of spoelwater voegt weinig toe aan het poetsen met fluoridetandpasta. Hiermee is poetsen met fluoridetandpasta de basis voor het uitstellen of stoppen van tandbederf en is tegenwoordig vrijwel elke tandpasta in Nederland fluoridehoudend. 

Datum publicatie

28-02-2018

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Marinho VCC, Chong LY, Worthington HV, Walsh T. Fluoride mouthrinses for preventing dental caries in children and adolescents. Cochrane Database of Systematic Reviews . 2016;(7). Bron | DOI
  2. Marinho VCC, Worthington HV, Walsh T, Chong LY. Fluoride gels for preventing dental caries in children and adolescents. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2015;(7). Bron | DOI
  3. Worthington HV, Walsh T, Glenny A-M, Appelbe P, Marinho VCC, Shi X. Fluoride toothpastes of different concentrations for preventing dental caries in children and adolescents. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2010;(1). Bron | DOI
  4. Watt RG. Strategies and approaches in oral disease prevention and health promotion. Bull World Health Organ. 2005;83(9):711-8. Bron | Pubmed

Preventie op maat

Preventieve interventies voor peuters, kinderen en jongeren

Trammelant in Tandenland en Hou je mond gezond zijn interventies voor scholen gericht op kinderen en peuters met als doel een gezonde mond en bewustwording van de eigen invloed op (mond)gezondheid te creëren. De interventie Gezonde Peutermonden heeft als doel de mondgezondheid van peuters te verbeteren. Tijdens een bezoek aan het consultatiebureau biedt een 'mondzorgcoach' een geïndividualiseerd preventief mondzorgprogramma aan baby’s en peuters vanaf 6 maanden. Gewoon Gaaf is een cariëspreventiemethode gericht op individuele kinderen van 0 tot 18 jaar en hun ouders/verzorgers. De methode beoogt hen te doen beseffen dat zij invloed hebben op het ontstaan en voorkomen van cariës. 

Preventie op maat effectiever

Interventies als Gewoon Gaaf en Gezonde Peutermonden zijn gebaseerd op de NOCTP-werkwijze. Deze vorm van preventie is gericht op de individuele cliënt. De effectiviteit en kosteneffectiviteit van deze methode werden onderzocht (Vermaire, 2013) in een tandartspraktijk in Den Bosch. 230 kinderen van 6 jaar werden random verdeeld in drie groepen: de NOCTP-groep waarbij het terugkommoment, het sealen van de kiezen en het geven van een fluoridebehandeling werd bepaald op basis van risicobepaling, groep 2 kreeg iedere drie maanden een fluoridebehandeling, kwam ieder half jaar voor een periodieke controle en werd standaard geseald, en groep 3 kreeg preventieve zorg vergelijkbaar met de tweede groep, maar kreeg 2 i.p.v. 4 fluoridebehandelingen per jaar. Uit het onderzoek bleek dat de NOCTP-methode zowel effectief als kosteneffectief is. Na drie jaar (er waren nog 179 kinderen over) waren het gemiddelde aantal caviteiten in blijvende molaren, het aantal fluoridebehandelingen, het aantal sealants per kind en het gemiddeld aantal vullingen bij de NOCTP-groep minder dan bij de andere twee groepen. De kosten om één extra caviteit te voorkómen, lagen bij de NOCTP-groep vele malen lager dan bij de tweede groep: 111 versus 977 euro. 

Preventieprogramma's op het gebied van gebitsverzorging

Interventie

Doel

Doelgroep

Setting

Uitvoerende

Werkwijze

Trammelant in Tandenland

Gezonde mond en bewustwording van eigen invloed op (mond)gezondheid

Peuters/kinderen

 

School

Leerkrachten/ouders

 

Hou je mond gezond

Gezonde mond en bewustwording van eigen invloed op (mond)gezondheid en stimuleren van tandartsbezoek

Peuters/kinderen

Leerkrachten/leidsters

Ouders/verzorgers

 

Peuterspeelzaal/ basisschool

Tandarts, mondhygiënist, (preventie)assistent of GGD medewerker

 

Bezoek van mondzorgverlener aan de klas

Poetsles plus lespakket

Gezonde Peutermonden

Mondgezondheid

Baby’s/peuters vanaf 6 maanden

Consultatiebureau

Mondzorgcoach (mondhygiënist)

Voorlichting en instructie

Verwijzen naar mondzorgpraktijk

Gewoon gaaf

Gewoon gaaf

NOCTP-methode

Cariëspreventie door goede zelfzorg

Kinderen van 0 tot 18 jaar en hun ouders/verzorgers

Tandartspraktijk

Tandarts en mondhygiënist

Stappenplan.

Voorlichting en instructie, leren poetsen

Verwijderen tandplak/reinigen gebit met uitleg en instructie

Opstellen cariës risicoprofiel op basis waarvan terugkominterval wordt bepaald

Opstellen en evalueren van persoonlijke doelen (Doe-Het-Zelfies)

Datum publicatie

28-02-2018

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Vermaire JH. Optimizing oral health: towards a tailored, effective and cost-effective dental care. Amsterdam: Universiteit van Amsterdam; 2013. Bron

Voorkómen van gebitsafwijkingen

Verzorging gebit van belang bij voorkómen gebitsafwijkingen

Verzorging van het gebit (zelfzorg en/of zorg door ouders/verzorgers bij kinderen/gehandicapten/ouderen (mantelzorg)) speelt een belangrijke rol bij het voorkómen van het ontstaan van gebitsafwijkingen. Verzorging van gebit en mondgezondheid leunt op drie pijlers:

  • het tandenpoetsen met fluoridehoudende tandpasta,
  • het beperken van de frequentie van eten en drinken, en
  • een zorgvuldige mondreiniging (tandenpoetsen en interdentale reiniging met rager, tandenstoker of floss).

Bij het voorkómen van gebitsafwijkingen bij jeugdigen spelen ouders of verzorgers een belangrijke rol

In de eerste levensjaren bepalen ouders of verzorgers voor een groot deel de gezondheid van het gebit van hun kind. Zij dienen dan ook goed en tijdig op de hoogte te zijn hoe goede gebitsverzorging dient plaats te vinden. In de Richtlijn mondzorg voor jeugdigen (NMT et al., 2013) staat dat het eerste voorlichtingsgesprek over het kindergebit al plaats dient te hebben tijdens en/of kort na de zwangerschap.

Regelmatige controle door een tandarts of een mondhygiënist van belang voor de mondgezondheid

De eerste fasen van gebitsafwijkingen (cariës, gingivitis en parodontitis) verlopen nogal eens zonder klachten of pijn. Regelmatige controle door een tandarts of een mondhygiënist, waarbij instructie voor adequate gebitsverzorging gegeven wordt en de tanden gereinigd worden (tandsteen verwijderen), is van belang voor de mondgezondheid en het in stand houden van een gezond gebit. De aanbeveling is regelmatig (veelal een of twee keer per jaar) een controlebezoek aan de tandarts te brengen. Tijdens dit bezoek vindt het periodiek mondonderzoek (PMO) plaats dat wordt beschouwd als belangrijk preventief instrument in de mondzorg (NMT et al., 2013).

Experts en redactie

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. NMT, NVvK, CBO. Richtlijn Mondzorg voor jeugdigen. Nieuwegein: Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Tandheelkunde; 2013. Bron

Verantwoording

Definities
  • Gebitsafwijkingen

    ‘Gebitsafwijkingen’ is de verzamelnaam voor aandoeningen in de mond, aan de tanden, tandvlees of het steunweefsel rond tanden en kiezen. De drie meest voorkomende gebitsafwijkingen zijn:

    • cariës (tandbederf, ICD-10-code K02)
    • erosieve gebitsslijtage (ICD-10-code K03.2)
    • arodontale afwijkingen (gingivitis en parodontitis; ICD-10-code K05). 

    Deze gebitsafwijkingen kunnen uiteindelijk resulteren in tandeloosheid.

  • Cariëservaring

    Cariëservaring is een maat voor de ernst van tandbederf. Het is de som van het aantal onbehandelde en behandelde cariëslaesies (al dan niet gevuld of getrokken). Er zijn verschillende indices om deze 'cariëservaring' in uit te drukken.

    • indices voor het melkgebit, deze worden in kleine letters uitgedrukt: dmfs- en dmft-index
    • indices voor het blijvend gebit, deze worden in hoofdletters uitgedrukt: DMFS- en DMFT-index

    Cariëslaesies kan men tellen per tandvlak (‘surface’) of per aangedaan gebitselement (‘tooth’). Vlakken of elementen met een caviteit (‘decayed’) worden afzonderlijk geteld, evenals gevulde vlakken of elementen (‘filled’) en vlakken of elementen die verloren gingen door cariës (‘missing’). Het aantal afzonderlijke cariëslaesies wordt opgeteld en voor alle tandvlakken samen uitgedrukt als de DMFS-index en voor alle gebitselementen samen als de DMFT-index. Ongevulde cariëslaesies die zich tot het glazuur beperken worden daarbij meestal buiten beschouwing gelaten.

  • Gingivitis en parodontitis

    Parodontale afwijkingen zijn te verdelen in:

    • gingivitis: ontsteking van het tandvlees
    • parodontitis: ontsteking van het steunweefsel rond de tanden en kiezen

    Gingivitis is het voorstadium van parodontitis. Deze aandoeningen worden, net als cariës, door bacteriën in de tandplaque veroorzaakt. Parodontitis gaat gepaard met terugtrekkend tandvlees en verlies van collageenvezels (bindweefsel) in het wortelvlies. Tanden en kiezen hechten via het wortelvlies aan het bot. Bij voortschrijdende aantasting van het wortelvlies wordt de spleet tussen de tand en het tandvlees (de 'pocket') dieper. Daardoor neemt de hechting van de wortels af en kan het gebitselement op den duur los gaan staan.

  • Fluoride

    Fluoride is een natuurlijke stof die mineralisatie van tandglazuur bevordert, en daardoor de tanden en kiezen minder kwetsbaar maakt voor de inwerking van zuren. Bij een pH (zuurgraad) boven de 5,5 bevordert fluoride re-mineralisatie bij geringe aantasting van tandglazuur. Het poetsen met fluoridehoudende tandpasta en de eventuele toepassing van fluoridelak voorkomt gaatjes in tanden en kiezen (Walsh et al., 2010).

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. Walsh T, Worthington HV, Glenny A-M, Appleby P, Marinho VCC, Shi X. Fluoride toothpastes of different concentrations for preventing dental caries in children and adolescents. London: Cochrane Library; 2010. Bron
Bronverantwoording
  • Bronnen bij de cijfers over gebitsafwijkingen

    Tabel: Bronnen bij de cijfers over gebitsafwijkingen

    Bron Indicator in VZinfo Gepresenteerde populatie Meer informatie
    Signalement Mondzorg Aantal kinderen/jongeren met gaaf (melk)gebit en met cariëservaring  5 – 20-jarigen Signalement Mondzorg
    Kies voor Tanden Aantal kinderen/jongeren met gaaf (melk)gebit en met cariëservaring  5 – 20-jarigen TNO Kies voor Tanden
    CBS StatLine Aantal mensen met volledige gebitsprothese Nederlandse bevolking  Gebruik medische voorzieningen  

    CBS-Gezondheidsenquête

    Aantal mensen dat in bepaalde periode de tandarts (per GGD regio), mondhygiënist of orthodontist  bezocht

    Nederlandse bevolking  CBS-Gezondheidsenquête