Volksgezondheidenzorg.info

Zoekveld

Fysieke omgevingRegionaal & InternationaalRegionaal Gemeten

Cijfers & Context

Concentraties fijn stof dalen

Regionaal & Internationaal

Relatief lage ozonconcentraties in Nederland

Kosten

Niet beschikbaar

Preventie & Zorg

Tabakswet bevordert schoon binnenmilieu

Concentratie fijn stof

Concentratie fijn stof 2020

per kaartvlak van 1 x 1 km
Concentratie fijn stof 2020
GemeenteNaam
AppingedamAppingedam
DelfzijlDelfzijl
GroningenGroningen
LoppersumLoppersum
AlmereAlmere
StadskanaalStadskanaal
VeendamVeendam
ZeewoldeZeewolde
AchtkarspelenAchtkarspelen
AmelandAmeland
HarlingenHarlingen
HeerenveenHeerenveen
LeeuwardenLeeuwarden
OoststellingwerfOoststellingwerf
OpsterlandOpsterland
SchiermonnikoogSchiermonnikoog
SmallingerlandSmallingerland
TerschellingTerschelling
VlielandVlieland
WeststellingwerfWeststellingwerf
AssenAssen
CoevordenCoevorden
EmmenEmmen
HoogeveenHoogeveen
MeppelMeppel
AlmeloAlmelo
BorneBorne
DalfsenDalfsen
DeventerDeventer
EnschedeEnschede
HaaksbergenHaaksbergen
HardenbergHardenberg
HellendoornHellendoorn
HengeloHengelo
KampenKampen
LosserLosser
NoordoostpolderNoordoostpolder
OldenzaalOldenzaal
OmmenOmmen
RaalteRaalte
StaphorstStaphorst
TubbergenTubbergen
UrkUrk
WierdenWierden
ZwolleZwolle
AaltenAalten
ApeldoornApeldoorn
ArnhemArnhem
BarneveldBarneveld
BeuningenBeuningen
BrummenBrummen
BurenBuren
CulemborgCulemborg
DoesburgDoesburg
DoetinchemDoetinchem
DrutenDruten
DuivenDuiven
EdeEde
ElburgElburg
EpeEpe
ErmeloErmelo
HarderwijkHarderwijk
HattemHattem
HeerdeHeerde
HeumenHeumen
LochemLochem
MaasdrielMaasdriel
NijkerkNijkerk
NijmegenNijmegen
OldebroekOldebroek
PuttenPutten
RenkumRenkum
RhedenRheden
RozendaalRozendaal
ScherpenzeelScherpenzeel
TielTiel
VoorstVoorst
WageningenWageningen
WestervoortWestervoort
WinterswijkWinterswijk
WijchenWijchen
ZaltbommelZaltbommel
ZevenaarZevenaar
ZutphenZutphen
NunspeetNunspeet
DrontenDronten
AmersfoortAmersfoort
BaarnBaarn
De BiltDe Bilt
BunnikBunnik
BunschotenBunschoten
EemnesEemnes
HoutenHouten
LeusdenLeusden
LopikLopik
MontfoortMontfoort
RenswoudeRenswoude
RhenenRhenen
SoestSoest
UtrechtUtrecht
VeenendaalVeenendaal
WoudenbergWoudenberg
Wijk bij DuurstedeWijk bij Duurstede
IJsselsteinIJsselstein
ZeistZeist
NieuwegeinNieuwegein
AalsmeerAalsmeer
AlkmaarAlkmaar
AmstelveenAmstelveen
AmsterdamAmsterdam
BeemsterBeemster
Bergen (NH.)Bergen (NH.)
BeverwijkBeverwijk
BlaricumBlaricum
BloemendaalBloemendaal
CastricumCastricum
DiemenDiemen
Edam-VolendamEdam-Volendam
EnkhuizenEnkhuizen
HaarlemHaarlem
HaarlemmermeerHaarlemmermeer
HeemskerkHeemskerk
HeemstedeHeemstede
HeerhugowaardHeerhugowaard
HeilooHeiloo
Den HelderDen Helder
HilversumHilversum
HoornHoorn
HuizenHuizen
LandsmeerLandsmeer
LangedijkLangedijk
LarenLaren
MedemblikMedemblik
OostzaanOostzaan
OpmeerOpmeer
Ouder-AmstelOuder-Amstel
PurmerendPurmerend
SchagenSchagen
TexelTexel
UitgeestUitgeest
UithoornUithoorn
VelsenVelsen
WeespWeesp
ZandvoortZandvoort
ZaanstadZaanstad
AlblasserdamAlblasserdam
Alphen aan den RijnAlphen aan den Rijn
BarendrechtBarendrecht
DrechterlandDrechterland
BrielleBrielle
Capelle aan den IJsselCapelle aan den IJssel
DelftDelft
DordrechtDordrecht
GorinchemGorinchem
GoudaGouda
's-Gravenhage's-Gravenhage
Hardinxveld-GiessendamHardinxveld-Giessendam
HellevoetsluisHellevoetsluis
Hendrik-Ido-AmbachtHendrik-Ido-Ambacht
Stede BroecStede Broec
HillegomHillegom
KatwijkKatwijk
Krimpen aan den IJsselKrimpen aan den IJssel
LeidenLeiden
LeiderdorpLeiderdorp
LisseLisse
MaassluisMaassluis
NieuwkoopNieuwkoop
NoordwijkNoordwijk
OegstgeestOegstgeest
OudewaterOudewater
PapendrechtPapendrecht
RidderkerkRidderkerk
RotterdamRotterdam
RijswijkRijswijk
SchiedamSchiedam
SliedrechtSliedrecht
AlbrandswaardAlbrandswaard
WestvoorneWestvoorne
VlaardingenVlaardingen
VoorschotenVoorschoten
WaddinxveenWaddinxveen
WassenaarWassenaar
WoerdenWoerden
ZoetermeerZoetermeer
ZoeterwoudeZoeterwoude
ZwijndrechtZwijndrecht
BorseleBorsele
GoesGoes
West Maas en WaalWest Maas en Waal
HulstHulst
KapelleKapelle
MiddelburgMiddelburg
ReimerswaalReimerswaal
TerneuzenTerneuzen
TholenTholen
VeereVeere
VlissingenVlissingen
De Ronde VenenDe Ronde Venen
TytsjerksteradielTytsjerksteradiel
AstenAsten
Baarle-NassauBaarle-Nassau
Bergen op ZoomBergen op Zoom
BestBest
BoekelBoekel
BoxmeerBoxmeer
BoxtelBoxtel
BredaBreda
DeurneDeurne
PekelaPekela
DongenDongen
EerselEersel
EindhovenEindhoven
Etten-LeurEtten-Leur
GeertruidenbergGeertruidenberg
Gilze en RijenGilze en Rijen
GoirleGoirle
GraveGrave
HaarenHaaren
HelmondHelmond
's-Hertogenbosch's-Hertogenbosch
HeusdenHeusden
HilvarenbeekHilvarenbeek
Loon op ZandLoon op Zand
Mill en Sint HubertMill en Sint Hubert
Nuenen, Gerwen en NederwettenNuenen, Gerwen en Nederwetten
OirschotOirschot
OisterwijkOisterwijk
OosterhoutOosterhout
OssOss
RucphenRucphen
Sint-MichielsgestelSint-Michielsgestel
SomerenSomeren
Son en BreugelSon en Breugel
SteenbergenSteenbergen
WaterlandWaterland
TilburgTilburg
UdenUden
ValkenswaardValkenswaard
VeldhovenVeldhoven
VughtVught
WaalreWaalre
WaalwijkWaalwijk
WoensdrechtWoensdrecht
ZundertZundert
WormerlandWormerland
LandgraafLandgraaf
BeekBeek
BeeselBeesel
Bergen (L.)Bergen (L.)
BrunssumBrunssum
GennepGennep
HeerlenHeerlen
KerkradeKerkrade
MaastrichtMaastricht
MeerssenMeerssen
Mook en MiddelaarMook en Middelaar
NederweertNederweert
RoermondRoermond
SimpelveldSimpelveld
SteinStein
VaalsVaals
VenloVenlo
VenrayVenray
VoerendaalVoerendaal
WeertWeert
Valkenburg aan de GeulValkenburg aan de Geul
LelystadLelystad
Horst aan de MaasHorst aan de Maas
Oude IJsselstreekOude IJsselstreek
TeylingenTeylingen
Utrechtse HeuvelrugUtrechtse Heuvelrug
Oost GelreOost Gelre
KoggenlandKoggenland
LansingerlandLansingerland
LeudalLeudal
MaasgouwMaasgouw
Gemert-BakelGemert-Bakel
HalderbergeHalderberge
Heeze-LeendeHeeze-Leende
LaarbeekLaarbeek
Reusel-De MierdenReusel-De Mierden
RoerdalenRoerdalen
RoosendaalRoosendaal
Schouwen-DuivelandSchouwen-Duiveland
Aa en HunzeAa en Hunze
Borger-OdoornBorger-Odoorn
CuijkCuijk
LanderdLanderd
De WoldenDe Wolden
Noord-BevelandNoord-Beveland
WijdemerenWijdemeren
NoordenveldNoordenveld
TwenterandTwenterand
WesterveldWesterveld
Sint AnthonisSint Anthonis
LingewaardLingewaard
CranendonckCranendonck
SteenwijkerlandSteenwijkerland
MoerdijkMoerdijk
Echt-SusterenEcht-Susteren
SluisSluis
DrimmelenDrimmelen
BernhezeBernheze
Alphen-ChaamAlphen-Chaam
BergeijkBergeijk
BladelBladel
Gulpen-WittemGulpen-Wittem
TynaarloTynaarlo
Midden-DrentheMidden-Drenthe
OverbetuweOverbetuwe
Hof van TwenteHof van Twente
Neder-BetuweNeder-Betuwe
Rijssen-HoltenRijssen-Holten
Geldrop-MierloGeldrop-Mierlo
Olst-WijheOlst-Wijhe
DinkellandDinkelland
WestlandWestland
Midden-DelflandMidden-Delfland
BerkellandBerkelland
BronckhorstBronckhorst
Sittard-GeleenSittard-Geleen
Kaag en BraassemKaag en Braassem
DantumadielDantumadiel
ZuidplasZuidplas
Peel en MaasPeel en Maas
OldambtOldambt
ZwartewaterlandZwartewaterland
Súdwest FryslânSúdwest Fryslân
Bodegraven-ReeuwijkBodegraven-Reeuwijk
Eijsden-MargratenEijsden-Margraten
Stichtse VechtStichtse Vecht
Hollands KroonHollands Kroon
Leidschendam-VoorburgLeidschendam-Voorburg
Goeree-OverflakkeeGoeree-Overflakkee
Pijnacker-NootdorpPijnacker-Nootdorp
NissewaardNissewaard
KrimpenerwaardKrimpenerwaard
De Fryske MarrenDe Fryske Marren
Gooise MerenGooise Meren
Berg en DalBerg en Dal
MeierijstadMeierijstad
WaadhoekeWaadhoeke
WesterwoldeWesterwolde
Midden-GroningenMidden-Groningen
BeekdaelenBeekdaelen
MontferlandMontferland
AltenaAltena
West BetuweWest Betuwe
VijfheerenlandenVijfheerenlanden
Hoeksche WaardHoeksche Waard
Het HogelandHet Hogeland
WesterkwartierWesterkwartier
Noardeast-FryslânNoardeast-Fryslân
MolenlandenMolenlanden
View all detail data

Meer fijnstof bij steden, grote veestallen en industrie

Op de kaart is te zien hoeveel fijnstof er gemiddeld in de lucht zat in Nederland in 2020. Het gaat om PM10: deeltjes die kleiner zijn dan 10 micrometer. Hoe minder fijnstof hoe beter de luchtkwaliteit. Op de kaart lichten de steden als gele en oranje vlekken op. Op deze plekken zit er meer fijnstof in de lucht dan op andere plekken. Dit komt doordat verkeer een bron van fijnstof is. Ook veestallen, industrie en houtstook zijn mogelijke bronnen (RIVM, 2021).

Grootste deel van Nederland voldoet aan WHO advieswaarde

De jaargemiddelde grenswaarde voor PM10 is 40 µg/m³. De advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie liggen een stuk lager; 20 µg/m(Kenniscentrum InfoMil). Met uitzondering van verkeersbelaste plekken en grote havengebieden benaderen de meeste plekken in Nederland de WHO advieswaarde. Lokale verhogingen door landbouwstallen zijn voornamelijk te zien in Noord-Brabant, Limburg en Gelderland.

Meer informatie

Experts en redactie

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. RIVM. Fijnstof 2019 (PM10).; 2021. Bron

Concentratie stikstofdioxide

Concentratie stikstofdioxide 2020

per kaartvlak van 1 x 1 km
Concentratie stikstofdioxide 2020
Gemeente
Appingedam
Delfzijl
Groningen
Loppersum
Almere
Stadskanaal
Veendam
Zeewolde
Achtkarspelen
Ameland
Harlingen
Heerenveen
Leeuwarden
Ooststellingwerf
Opsterland
Schiermonnikoog
Smallingerland
Terschelling
Vlieland
Weststellingwerf
Assen
Coevorden
Emmen
Hoogeveen
Meppel
Almelo
Borne
Dalfsen
Deventer
Enschede
Haaksbergen
Hardenberg
Hellendoorn
Hengelo
Kampen
Losser
Noordoostpolder
Oldenzaal
Ommen
Raalte
Staphorst
Tubbergen
Urk
Wierden
Zwolle
Aalten
Apeldoorn
Arnhem
Barneveld
Beuningen
Brummen
Buren
Culemborg
Doesburg
Doetinchem
Druten
Duiven
Ede
Elburg
Epe
Ermelo
Harderwijk
Hattem
Heerde
Heumen
Lochem
Maasdriel
Nijkerk
Nijmegen
Oldebroek
Putten
Renkum
Rheden
Rozendaal
Scherpenzeel
Tiel
Voorst
Wageningen
Westervoort
Winterswijk
Wijchen
Zaltbommel
Zevenaar
Zutphen
Nunspeet
Dronten
Amersfoort
Baarn
De Bilt
Bunnik
Bunschoten
Eemnes
Houten
Leusden
Lopik
Montfoort
Renswoude
Rhenen
Soest
Utrecht
Veenendaal
Woudenberg
Wijk bij Duurstede
IJsselstein
Zeist
Nieuwegein
Aalsmeer
Alkmaar
Amstelveen
Amsterdam
Beemster
Bergen (NH.)
Beverwijk
Blaricum
Bloemendaal
Castricum
Diemen
Edam-Volendam
Enkhuizen
Haarlem
Haarlemmermeer
Heemskerk
Heemstede
Heerhugowaard
Heiloo
Den Helder
Hilversum
Hoorn
Huizen
Landsmeer
Langedijk
Laren
Medemblik
Oostzaan
Opmeer
Ouder-Amstel
Purmerend
Schagen
Texel
Uitgeest
Uithoorn
Velsen
Weesp
Zandvoort
Zaanstad
Alblasserdam
Alphen aan den Rijn
Barendrecht
Drechterland
Brielle
Capelle aan den IJssel
Delft
Dordrecht
Gorinchem
Gouda
's-Gravenhage
Hardinxveld-Giessendam
Hellevoetsluis
Hendrik-Ido-Ambacht
Stede Broec
Hillegom
Katwijk
Krimpen aan den IJssel
Leiden
Leiderdorp
Lisse
Maassluis
Nieuwkoop
Noordwijk
Oegstgeest
Oudewater
Papendrecht
Ridderkerk
Rotterdam
Rijswijk
Schiedam
Sliedrecht
Albrandswaard
Westvoorne
Vlaardingen
Voorschoten
Waddinxveen
Wassenaar
Woerden
Zoetermeer
Zoeterwoude
Zwijndrecht
Borsele
Goes
West Maas en Waal
Hulst
Kapelle
Middelburg
Reimerswaal
Terneuzen
Tholen
Veere
Vlissingen
De Ronde Venen
Tytsjerksteradiel
Asten
Baarle-Nassau
Bergen op Zoom
Best
Boekel
Boxmeer
Boxtel
Breda
Deurne
Pekela
Dongen
Eersel
Eindhoven
Etten-Leur
Geertruidenberg
Gilze en Rijen
Goirle
Grave
Haaren
Helmond
's-Hertogenbosch
Heusden
Hilvarenbeek
Loon op Zand
Mill en Sint Hubert
Nuenen, Gerwen en Nederwetten
Oirschot
Oisterwijk
Oosterhout
Oss
Rucphen
Sint-Michielsgestel
Someren
Son en Breugel
Steenbergen
Waterland
Tilburg
Uden
Valkenswaard
Veldhoven
Vught
Waalre
Waalwijk
Woensdrecht
Zundert
Wormerland
Landgraaf
Beek
Beesel
Bergen (L.)
Brunssum
Gennep
Heerlen
Kerkrade
Maastricht
Meerssen
Mook en Middelaar
Nederweert
Roermond
Simpelveld
Stein
Vaals
Venlo
Venray
Voerendaal
Weert
Valkenburg aan de Geul
Lelystad
Horst aan de Maas
Oude IJsselstreek
Teylingen
Utrechtse Heuvelrug
Oost Gelre
Koggenland
Lansingerland
Leudal
Maasgouw
Gemert-Bakel
Halderberge
Heeze-Leende
Laarbeek
Reusel-De Mierden
Roerdalen
Roosendaal
Schouwen-Duiveland
Aa en Hunze
Borger-Odoorn
Cuijk
Landerd
De Wolden
Noord-Beveland
Wijdemeren
Noordenveld
Twenterand
Westerveld
Sint Anthonis
Lingewaard
Cranendonck
Steenwijkerland
Moerdijk
Echt-Susteren
Sluis
Drimmelen
Bernheze
Alphen-Chaam
Bergeijk
Bladel
Gulpen-Wittem
Tynaarlo
Midden-Drenthe
Overbetuwe
Hof van Twente
Neder-Betuwe
Rijssen-Holten
Geldrop-Mierlo
Olst-Wijhe
Dinkelland
Westland
Midden-Delfland
Berkelland
Bronckhorst
Sittard-Geleen
Kaag en Braassem
Dantumadiel
Zuidplas
Peel en Maas
Oldambt
Zwartewaterland
Súdwest Fryslân
Bodegraven-Reeuwijk
Eijsden-Margraten
Stichtse Vecht
Hollands Kroon
Leidschendam-Voorburg
Goeree-Overflakkee
Pijnacker-Nootdorp
Nissewaard
Krimpenerwaard
De Fryske Marren
Gooise Meren
Berg en Dal
Meierijstad
Waadhoeke
Westerwolde
Midden-Groningen
Beekdaelen
Montferland
Altena
West Betuwe
Vijfheerenlanden
Hoeksche Waard
Het Hogeland
Westerkwartier
Noardeast-Fryslân
Molenlanden
View all detail data

Alleen langs drukke verkeerswegen overschrijding van de norm

De concentratie van stikstofdioxide (NO2) bleef in 2020 in het overgrote deel van Nederland onder de norm van de Europese Unie voor het jaargemiddelde; 40 µg/m(Kenniscentrum InfoMil). De kaart geeft een beeld van de jaargemiddelde concentratie van stikstofdioxide in 2020. Drukke (snel)wegen zijn als een rode lijn te herkennen op de kaart. Daar zit veel stikstofdioxide in de lucht. Ook in steden zie je hogere concentraties. Dit komt doordat stikstofdioxide in uitlaatgassen van verkeer zit. Ook industrie is een mogelijke bron (RIVM, 2021).

Meer informatie

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. RIVM. Stikstofdioxide 2019 (NO2).; 2021. Bron

Gecumuleerde geluidbelasting

Gecumuleerde geluidbelasting 2017

Door weg-, railverkeer, luchtvaart, industrie en windturbines
Gecumuleerde geluidbelasting 2017
Gemeentenaam
Aa en Hunze
Aalsmeer
Aalten
Achtkarspelen
Alblasserdam
Albrandswaard
Alkmaar
Almelo
Almere
Alphen aan den Rijn
Alphen-Chaam
Altena
Ameland
Amersfoort
Amstelveen
Amsterdam
Apeldoorn
Arnhem
Assen
Asten
Baarle-Nassau
Baarn
Barendrecht
Barneveld
Beek
Beekdaelen
Beemster
Beesel
Berg en Dal
Bergeijk
Bergen (L.)
Bergen (NH.)
Bergen op Zoom
Berkelland
Bernheze
Best
Beuningen
Beverwijk
De Bilt
Bladel
Blaricum
Bloemendaal
Bodegraven-Reeuwijk
Boekel
Borger-Odoorn
Borne
Borsele
Boxmeer
Boxtel
Breda
Brielle
Bronckhorst
Brummen
Brunssum
Bunnik
Bunschoten
Buren
Capelle aan den IJssel
Castricum
Coevorden
Cranendonck
Cuijk
Culemborg
Dalfsen
Dantumadiel
Delft
Deurne
Deventer
Diemen
Dinkelland
Doesburg
Doetinchem
Dongen
Dordrecht
Drechterland
Drimmelen
Dronten
Druten
Duiven
Echt-Susteren
Edam-Volendam
Ede
Eemnes
Eemsdelta
Eersel
Eijsden-Margraten
Eindhoven
Elburg
Emmen
Enkhuizen
Enschede
Epe
Ermelo
Etten-Leur
De Fryske Marren
Geertruidenberg
Geldrop-Mierlo
Gemert-Bakel
Gennep
Gilze en Rijen
Goeree-Overflakkee
Goes
Goirle
Gooise Meren
Gorinchem
Gouda
Grave
's-Gravenhage
Groningen
Gulpen-Wittem
Haaksbergen
Haarlem
Haarlemmermeer
Halderberge
Hardenberg
Harderwijk
Hardinxveld-Giessendam
Harlingen
Hattem
Heemskerk
Heemstede
Heerde
Heerenveen
Heerhugowaard
Heerlen
Heeze-Leende
Heiloo
Den Helder
Hellendoorn
Hellevoetsluis
Helmond
Hendrik-Ido-Ambacht
Hengelo
's-Hertogenbosch
Heumen
Heusden
Hillegom
Hilvarenbeek
Hilversum
Hoeksche Waard
Hof van Twente
Het Hogeland
Hollands Kroon
Hoogeveen
Hoorn
Horst aan de Maas
Houten
Huizen
Hulst
IJsselstein
Kaag en Braassem
Kampen
Kapelle
Katwijk
Kerkrade
Koggenland
Krimpen aan den IJssel
Krimpenerwaard
Laarbeek
Landerd
Landgraaf
Landsmeer
Langedijk
Lansingerland
Laren
Leeuwarden
Leiden
Leiderdorp
Leidschendam-Voorburg
Lelystad
Leudal
Leusden
Lingewaard
Lisse
Lochem
Loon op Zand
Lopik
Losser
Maasdriel
Maasgouw
Maassluis
Maastricht
Medemblik
Meerssen
Meierijstad
Meppel
Middelburg
Midden-Delfland
Midden-Drenthe
Midden-Groningen
Mill en Sint Hubert
Moerdijk
Molenlanden
Montferland
Montfoort
Mook en Middelaar
Neder-Betuwe
Nederweert
Nieuwegein
Nieuwkoop
Nijkerk
Nijmegen
Nissewaard
Noardeast-Fryslân
Noord-Beveland
Noordenveld
Noordoostpolder
Noordwijk
Nuenen, Gerwen en Nederwetten
Nunspeet
Oegstgeest
Oirschot
Oisterwijk
Oldambt
Oldebroek
Oldenzaal
Olst-Wijhe
Ommen
Oost Gelre
Oosterhout
Ooststellingwerf
Oostzaan
Opmeer
Opsterland
Oss
Oude IJsselstreek
Ouder-Amstel
Oudewater
Overbetuwe
Papendrecht
Peel en Maas
Pekela
Pijnacker-Nootdorp
Purmerend
Putten
Raalte
Reimerswaal
Renkum
Renswoude
Reusel-De Mierden
Rheden
Rhenen
Ridderkerk
Rijssen-Holten
Rijswijk
Roerdalen
Roermond
De Ronde Venen
Roosendaal
Rotterdam
Rozendaal
Rucphen
Schagen
Scherpenzeel
Schiedam
Schiermonnikoog
Schouwen-Duiveland
Simpelveld
Sint Anthonis
Sint-Michielsgestel
Sittard-Geleen
Sliedrecht
Sluis
Smallingerland
Soest
Someren
Son en Breugel
Stadskanaal
Staphorst
Stede Broec
Steenbergen
Steenwijkerland
Stein
Stichtse Vecht
Súdwest-Fryslân
Terneuzen
Terschelling
Texel
Teylingen
Tholen
Tiel
Tilburg
Tubbergen
Twenterand
Tynaarlo
Tytsjerksteradiel
Uden
Uitgeest
Uithoorn
Urk
Utrecht
Utrechtse Heuvelrug
Vaals
Valkenburg aan de Geul
Valkenswaard
Veendam
Veenendaal
Veere
Veldhoven
Velsen
Venlo
Venray
Vijfheerenlanden
Vlaardingen
Vlieland
Vlissingen
Voerendaal
Voorschoten
Voorst
Vught
Waadhoeke
Waalre
Waalwijk
Waddinxveen
Wageningen
Wassenaar
Waterland
Weert
Weesp
West Betuwe
West Maas en Waal
Westerkwartier
Westerveld
Westervoort
Westerwolde
Westland
Weststellingwerf
Westvoorne
Wierden
Wijchen
Wijdemeren
Wijk bij Duurstede
Winterswijk
Woensdrecht
Woerden
De Wolden
Wormerland
Woudenberg
Zaanstad
Zaltbommel
Zandvoort
Zeewolde
Zeist
Zevenaar
Zoetermeer
Zoeterwoude
Zuidplas
Zundert
Zutphen
Zwartewaterland
Zwijndrecht
Zwolle

Bron: RIVM/MEV

Lden staat voor 'day-evening-night level' (Lden). Het is het jaargemiddelde geluidsniveau over de dag-, avond-, en nachtperiode en is de Nationale en Europese maat voor de blootstelling aan omgevingsgeluid.

De geluidklassen hebben betrekking op de cumulatieve geluidbelasting in Lden (jaar) als veroorzaakt door

  • rijkswegen (gegevens uit 2017)
  • gemeentelijke en provinciale wegen (gegevens uit 2017)
  • railverkeer (gegevens uit 2016)
  • luchtvaart (gegevens uit 2016)
  • industrie (kentalraming)
  • windturbines (gegevens uit 2020)
View all detail data

Hoge geluidbelasting in de Randstad

De kaart geeft de gecumuleerde geluidbelasting door weg- en railverkeer, luchtvaart, industrie en windturbines in Nederland weer in het aantal dB(A). De grootste geluidbelasting treedt op nabij wegen, spoorwegen en de aan- en uitvliegroutes bij Schiphol. Wegverkeer veroorzaakt de meeste geluidhinder. Vanwege het lokale karakter van geluid zijn de wegen en spoorwegen met de hoogste geluidbelasting apart herkenbaar. In 2018 heeft 10,4% van de inwoners van Nederland ernstige hinder van geluid in de woonomgeving dat werd veroorzaakt door wegverkeer. Geluid van wegverkeer is daarmee de grootste bron van hinder in de woonomgeving. Daarnaast ondervond 6,3% van de inwoners ernstige hinder door geluid van vliegverkeer en 2,1% door geluid van railverkeer (Van Poll, 2020).

Meer informatie

Experts en redactie

Datum publicatie

11-03-2021

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Van Poll R. Ernstige Hinder en Slaapverstoring. Monitoringsgegevens Onderzoek Beleving Woonomgeving (OBW) 2019. RIVM-briefrapport 2020-0116. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM); 2020. Bron

Leefbaarometer

Leefbaarometer 2018

Per gemeente
Leefbaarometer 2018
GemeenteScore
AppingedamRuim voldoende
BedumZeer goed
Ten BoerZeer goed
DelfzijlRuim voldoende
GroningenGoed
GrootegastGoed
HarenUitstekend
LeekGoed
LoppersumGoed
MarumGoed
AlmereRuim voldoende
StadskanaalRuim voldoende
VeendamRuim voldoende
ZeewoldeRuim voldoende
WinsumGoed
ZuidhornZeer goed
DongeradeelRuim voldoende
AchtkarspelenRuim voldoende
AmelandRuim voldoende
HarlingenGoed
HeerenveenGoed
Kollumerland en NieuwkruislandRuim voldoende
LeeuwardenGoed
OoststellingwerfRuim voldoende
OpsterlandGoed
SchiermonnikoogRuim voldoende
SmallingerlandGoed
TerschellingZwak
VlielandZwak
WeststellingwerfGoed
AssenZeer goed
CoevordenGoed
EmmenGoed
HoogeveenGoed
MeppelGoed
AlmeloRuim voldoende
BorneZeer goed
DalfsenZeer goed
DeventerRuim voldoende
EnschedeGoed
HaaksbergenGoed
HardenbergGoed
HellendoornZeer goed
HengeloGoed
KampenZeer goed
LosserZeer goed
NoordoostpolderRuim voldoende
OldenzaalGoed
OmmenZeer goed
RaalteZeer goed
StaphorstZeer goed
TubbergenUitstekend
UrkGoed
WierdenUitstekend
ZwolleGoed
AaltenGoed
ApeldoornGoed
ArnhemRuim voldoende
BarneveldZeer goed
BeuningenGoed
BrummenZeer goed
BurenGoed
CulemborgRuim voldoende
DoesburgRuim voldoende
DoetinchemGoed
DrutenGoed
DuivenZeer goed
EdeZeer goed
ElburgGoed
EpeGoed
ErmeloGoed
GeldermalsenGoed
HarderwijkGoed
HattemZeer goed
HeerdeZeer goed
HeumenZeer goed
LochemZeer goed
MaasdrielRuim voldoende
NijkerkGoed
NijmegenGoed
OldebroekZeer goed
PuttenGoed
RenkumZeer goed
RhedenGoed
RozendaalUitstekend
ScherpenzeelGoed
TielRuim voldoende
VoorstZeer goed
WageningenGoed
WestervoortGoed
WinterswijkGoed
WijchenGoed
ZaltbommelGoed
ZevenaarGoed
ZutphenGoed
NunspeetZeer goed
DrontenGoed
NeerijnenRuim voldoende
AmersfoortGoed
BaarnZeer goed
De BiltGoed
BunnikZeer goed
BunschotenGoed
EemnesZeer goed
HoutenZeer goed
LeusdenZeer goed
LopikGoed
MontfoortGoed
RenswoudeZeer goed
RhenenGoed
SoestGoed
UtrechtRuim voldoende
VeenendaalGoed
WoudenbergZeer goed
Wijk bij DuurstedeRuim voldoende
IJsselsteinRuim voldoende
ZeistZeer goed
NieuwegeinRuim voldoende
AalsmeerRuim voldoende
AlkmaarGoed
AmstelveenGoed
AmsterdamRuim voldoende
BeemsterZeer goed
Bergen (NH.)Zeer goed
BeverwijkRuim voldoende
BlaricumZeer goed
BloemendaalUitstekend
CastricumZeer goed
DiemenRuim voldoende
Edam-VolendamGoed
EnkhuizenRuim voldoende
HaarlemGoed
Haarlemmerliede en SpaarnwoudeGoed
HaarlemmermeerGoed
HeemskerkGoed
HeemstedeUitstekend
HeerhugowaardGoed
HeilooZeer goed
Den HelderRuim voldoende
HilversumGoed
HoornGoed
HuizenGoed
LandsmeerGoed
LangedijkZeer goed
LarenUitstekend
MedemblikGoed
OostzaanGoed
OpmeerZeer goed
Ouder-AmstelGoed
PurmerendRuim voldoende
SchagenGoed
TexelZeer goed
UitgeestRuim voldoende
UithoornRuim voldoende
VelsenRuim voldoende
WeespRuim voldoende
ZandvoortGoed
ZaanstadRuim voldoende
AlblasserdamRuim voldoende
Alphen aan den RijnGoed
BarendrechtGoed
DrechterlandZeer goed
BrielleRuim voldoende
Capelle aan den IJsselRuim voldoende
DelftRuim voldoende
DordrechtRuim voldoende
GorinchemRuim voldoende
GoudaRuim voldoende
's-GravenhageRuim voldoende
Hardinxveld-GiessendamGoed
HellevoetsluisRuim voldoende
Hendrik-Ido-AmbachtZeer goed
Stede BroecGoed
HillegomRuim voldoende
KatwijkZeer goed
Krimpen aan den IJsselGoed
LeerdamRuim voldoende
LeidenGoed
LeiderdorpGoed
LisseGoed
MaassluisRuim voldoende
NieuwkoopGoed
NoordwijkGoed
NoordwijkerhoutRuim voldoende
OegstgeestZeer goed
Oud-BeijerlandGoed
BinnenmaasGoed
KorendijkRuim voldoende
OudewaterRuim voldoende
PapendrechtRuim voldoende
RidderkerkRuim voldoende
RotterdamZwak
RijswijkRuim voldoende
SchiedamVoldoende
SliedrechtRuim voldoende
CromstrijenGoed
AlbrandswaardGoed
WestvoorneGoed
StrijenGoed
VianenRuim voldoende
VlaardingenVoldoende
VoorschotenZeer goed
WaddinxveenRuim voldoende
WassenaarUitstekend
WoerdenGoed
ZoetermeerRuim voldoende
ZoeterwoudeZeer goed
ZwijndrechtRuim voldoende
BorseleGoed
GoesGoed
West Maas en WaalGoed
HulstRuim voldoende
KapelleGoed
MiddelburgZeer goed
GiessenlandenGoed
ReimerswaalRuim voldoende
ZederikGoed
TerneuzenRuim voldoende
TholenRuim voldoende
VeereUitstekend
VlissingenRuim voldoende
LingewaalRuim voldoende
De Ronde VenenGoed
TytsjerksteradielGoed
AalburgGoed
AstenGoed
Baarle-NassauGoed
Bergen op ZoomRuim voldoende
BestGoed
BoekelGoed
BoxmeerGoed
BoxtelGoed
BredaRuim voldoende
DeurneGoed
PekelaRuim voldoende
DongenGoed
EerselGoed
EindhovenRuim voldoende
Etten-LeurGoed
GeertruidenbergRuim voldoende
Gilze en RijenGoed
GoirleZeer goed
GraveGoed
HaarenZeer goed
HelmondRuim voldoende
's-HertogenboschGoed
HeusdenGoed
HilvarenbeekZeer goed
Loon op ZandGoed
Mill en Sint HubertRuim voldoende
Nuenen, Gerwen en NederwettenUitstekend
OirschotGoed
OisterwijkZeer goed
OosterhoutRuim voldoende
OssRuim voldoende
RucphenRuim voldoende
Sint-MichielsgestelZeer goed
SomerenZeer goed
Son en BreugelZeer goed
SteenbergenRuim voldoende
WaterlandGoed
TilburgRuim voldoende
UdenRuim voldoende
ValkenswaardGoed
VeldhovenZeer goed
VughtZeer goed
WaalreZeer goed
WaalwijkRuim voldoende
WerkendamGoed
WoensdrechtGoed
WoudrichemGoed
ZundertRuim voldoende
WormerlandGoed
OnderbankenGoed
LandgraafGoed
BeekGoed
BeeselZeer goed
Bergen (L.)Ruim voldoende
BrunssumGoed
GennepGoed
HeerlenRuim voldoende
KerkradeRuim voldoende
MaastrichtRuim voldoende
MeerssenGoed
Mook en MiddelaarZeer goed
NederweertZeer goed
NuthZeer goed
RoermondGoed
SchinnenZeer goed
SimpelveldZeer goed
SteinGoed
VaalsRuim voldoende
VenloRuim voldoende
VenrayRuim voldoende
VoerendaalZeer goed
WeertGoed
Valkenburg aan de GeulGoed
LelystadRuim voldoende
Horst aan de MaasGoed
Oude IJsselstreekGoed
TeylingenGoed
Utrechtse HeuvelrugZeer goed
Oost GelreGoed
KoggenlandZeer goed
LansingerlandZeer goed
LeudalGoed
MaasgouwZeer goed
EemsmondGoed
Gemert-BakelGoed
HalderbergeGoed
Heeze-LeendeZeer goed
LaarbeekZeer goed
De MarneRuim voldoende
Reusel-De MierdenGoed
RoerdalenZeer goed
RoosendaalRuim voldoende
Schouwen-DuivelandRuim voldoende
Aa en HunzeZeer goed
Borger-OdoornZeer goed
CuijkRuim voldoende
LanderdGoed
De WoldenZeer goed
Noord-BevelandGoed
WijdemerenGoed
NoordenveldGoed
TwenterandZeer goed
WesterveldZeer goed
Sint AnthonisZeer goed
LingewaardGoed
CranendonckZeer goed
SteenwijkerlandGoed
MoerdijkRuim voldoende
Echt-SusterenZeer goed
SluisRuim voldoende
DrimmelenGoed
BernhezeGoed
FerwerderadielGoed
Alphen-ChaamGoed
BergeijkGoed
BladelGoed
Gulpen-WittemZeer goed
TynaarloZeer goed
Midden-DrentheZeer goed
OverbetuweZeer goed
Hof van TwenteZeer goed
Neder-BetuweGoed
Rijssen-HoltenZeer goed
Geldrop-MierloGoed
Olst-WijheZeer goed
DinkellandZeer goed
WestlandGoed
Midden-DelflandUitstekend
BerkellandGoed
BronckhorstZeer goed
Sittard-GeleenRuim voldoende
Kaag en BraassemGoed
DantumadielGoed
ZuidplasGoed
Peel en MaasGoed
OldambtRuim voldoende
ZwartewaterlandGoed
Súdwest-FryslânGoed
Bodegraven-ReeuwijkGoed
Eijsden-MargratenUitstekend
Stichtse VechtRuim voldoende
Hollands KroonRuim voldoende
Leidschendam-VoorburgGoed
Goeree-OverflakkeeRuim voldoende
Pijnacker-NootdorpZeer goed
MolenwaardGoed
NissewaardRuim voldoende
KrimpenerwaardGoed
De Fryske MarrenGoed
Gooise MerenZeer goed
Berg en DalGoed
MeierijstadGoed
WaadhoekeGoed
WesterwoldeRuim voldoende
Midden-GroningenRuim voldoende
MontferlandGoed
View all detail data

Leefbaarheid meeste Nederlandse gemeenten goed

De kaart toont de leefbaarheid per gemeente, zoals gemeten met de Leefbaarometer. Het grootste deel van de Nederlandse gemeenten scoort goed. De G32 en de krimpregio’s zitten dicht bij het Nederlands gemiddelde. De vier grote steden (G4) scoren gemiddeld genomen ‘ruim voldoende’. Zie de Leefbaarometer voor kaarten op wijk- en buurtniveau.

Wat is de Leefbaarometer?

De Leefbaarometer is een instrument waarmee een inschatting wordt gegeven van de leefbaarheid zoals bewoners die ervaren. Het instrument doet dat op basis van allerlei feitelijke kenmerken van gebieden – zoals criminaliteit en overlast, voorzieningen, fysieke kenmerken van de woonomgeving en bevolkingssamenstelling.

Meer informatie

Experts en redactie

Datum publicatie

21-10-2019

Verantwoording

Definities
  • Binnenmilieu

    Binnenmilieu omvat samenstelling en omstandigheden van de binnenlucht

    Binnenmilieu omvat de binnenlucht en de thermische, akoestische, atmosferische en hygiënische omstandigheden waarin we ons bevinden als we binnen zijn. Dit is thuis, op het werk, in winkels, scholen en dergelijke. Mensen zijn gemiddeld 85% van hun tijd binnenshuis, waarvan ongeveer 65% in hun eigen woning (Leech et al., 2002; Brasche & Bischof, 2005). In de beschrijving van het binnenmilieu beperken we ons tot de stoffen die te vinden zijn in de binnenlucht en tot de hygiënische en thermische omstandigheden. De akoestische (geluid) en atmosferische (straling) omstandigheden worden verder uitgewerkt in de onderwerpen geluid en straling op Volksgezondheidenzorg.info.

    Productie en afvoer ongezonde stoffen bepalen binnenmilieukwaliteit

    De kwaliteit van het binnenmilieu wordt bepaald door het aantal bewoners/gebruikers, rookgedrag, aanwezigheid van huisdieren, gebruikte bouwmaterialen, planten, emissies uit consumentenproducten (zoals sprays en elektrische apparaten) en door bronnen van buiten, zoals het verkeer. Bovendien speelt ook de mate van ventilatie een zeer belangrijke rol. Ventileren zorgt voor verdunning en afvoer van ongezonde stoffen die in het binnenmilieu aanwezig zijn.

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. Leech JA, Nelson WC, Burnett RT, Aaron S, Raizenne ME. It's about time: a comparison of Canadian and American time-activity patterns. J Expo Anal Environ Epidemiol. 2002;12(6):427-32. Pubmed | DOI
    2. Brasche S, Bischof W. Daily time spent indoors in German homes--baseline data for the assessment of indoor exposure of German occupants. Int J Hyg Environ Health. 2005;208(4):247-53. Pubmed | DOI
  • Luchtverontreiniging

    Luchtverontreiniging richt zich vooral op de concentraties in de lucht van deeltjesvormige luchtverontreiniging (roet en fijn stof), stikstofdioxide (een goede indicator van het huidige verkeersgerelateerde mengsel) en ozon (van belang bij zomersmog). Het gaat hierbij om luchtverontreiniging van een internationale omvang. Het gaat dus in principe niet over een lokale situatie (straat, stad of regio), afgezien van stagnerende weerssituaties waarbij de lokale bijdrage veel groter kan zijn. Grootschalige luchtverontreiniging slaat ook op het soort bron: niet zozeer een lokale uitstoot, maar het gehele pakket van luchtverontreiniging dat is ontstaan door alle nationale en internationale bronnen.

    Fijn stof is graadmeter voor deeltjesvormige luchtverontreiniging

    Fijn stof is een graadmeter voor de mate van deeltjesvormige luchtverontreiniging. Deeltjesvormige luchtverontreiniging is een verzamelnaam voor uiteenlopende deeltjes die door de lucht zweven: roetdeeltjes, opstuivend zand en (bodem)stof, uitlaatgassen, zeezout, plantmateriaal en bijvoorbeeld cementdeeltjes. Een veel gebruikte afkorting voor fijn stof is PM. PM staat voor de Engelse term Particulate Matter. Afhankelijk van de doorsnede van de stofdeeltjes wordt gesproken van PM10 voor deeltjes met een doorsnede tot 10 micrometer (µm) of van PM2,5 voor deeltjes met een doorsnede tot 2,5 micrometer (U.S. EPA, 2004). Ook roetdeeltjes zijn van belang voor de gezondheid (Janssen et al., 2011). Met roetdeeltjes is het (gezondheidskundig) effect van verkeersinterventies beter te duiden dan met PM10, PM2,5  of stikstofdioxide (NO2). 

    Stikstofdioxide is goede indicator voor verkeersgerelateerde luchtverontreiniging

    Stikstofdioxide (NO2) is een goede indicator voor verkeersgerelateerde (deeltjesvormige) luchtverontreiniging. Hoewel een deel van de NO2-uitstoot van industriële activiteiten komt, bepaalt vooral het (lokale) verkeer de NO2-niveaus. Vooral de blootstelling van de bevolking aan de uitstoot van wegverkeer is belangrijk voor de negatieve effecten van luchtverontreiniging op de gezondheid (WHO Europe, 2005; WHO Europe, 2013). 

    Ozon is indicator voor fotochemische luchtverontreiniging

    Ozon (O3)is de graadmeter voor de mate van fotochemische luchtverontreiniging. Ozon is de meest reactieve en giftige component van zomersmog en ontstaat vooral op mooie zomerdagen onder invloed van zonlicht en de uitstoot van vooral verkeer en industrie. Hoewel er dus speciale weersomstandigheden nodig zijn om smog te krijgen is ozonvorming vooral ook afhankelijk van de emissies van vluchtige organische stoffen (VOS), koolmonoxide (CO) methaan (CH4) en stikstofoxiden (NOx) (Mooijbroek et al., 2010). Ozon komt niet alleen voor op leefniveau, maar ook hoger in de atmosfeer (de stratosfeer). Ozon in de stratosfeer (zo’n 10 tot 50 km boven het aardoppervlak) beschermt de aarde tegen schadelijk ultraviolette straling van de zon. 

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. U.S. EPA. Air Quality Criteria for Particulate Matter (final report, Oct. 2004). Washington DC: U.S. EPA; 2004. Bron
    2. Janssen NAH, Hoek G, Simic-Lawson M, Fischer PH, van Bree L, ten Brink H, et al. Black Carbon as an Additional Indicator of the Adverse Health Effects of Airborne Particles Compared with PM10 and PM2.5. Environ Health Perspect. 2011;119(12):1691-1699. Bron | DOI
    3. WHO Europe. Health effects of transport-related air pollution. Copenhagen: WHO Regional office for Europe ; 2005. Bron
    4. WHO Europe. Review of evidence on health aspects of air pollution – REVIHAAP Project. Technical Report. Bonn: WHO Regional Office for Europe; 2013. Bron
    5. Mooijbroek D, Beijk R, Hoogerbrugge R. Jaaroverzicht Luchtkwaliteit 2009. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM); 2010. Bron
  • Geluid

    Focus op omgevingsgeluid

    In dit onderwerp ligt de focus op de blootstelling aan en gezondheidsgevolgen van geluid in de woonomgeving. Informatie over gehoorschade door lawaai tijdens het werk en blootstelling aan harde muziek staat in het onderwerp gehoorstoornissen

    Geluid is een trilling van lucht

    Geluid is een trilling. Het ontstaat doordat een geluidbron telkens de lucht aanstoot, waardoor verdichtingen en verdunningen in de lucht (luchtdrukschommelingen) ontstaan die zich vanaf de geluidsbron uitbreiden. Deze luchtdrukschommelingen bereiken via de gehoorgang van het oor het trommelvlies. De trillingen die hierdoor ontstaan in het trommelvlies, bereiken via het middenoor, binnenoor en de gehoorzenuw de hersenen. Dit leidt tot waarneming en interpretatie van het geluid. 

    D decibel(A)

    Decibel (dB) is de eenheid voor de sterkte van een geluid. Meestal wordt hier de letter 'A' aan toegevoegd, wat aangeeft dat er gecorrigeerd is voor de gevoeligheid van het menselijk oor voor verschillende toonhoogten (frequenties).

    Lday-evening-night

    'day-evening-night level' (Lden) is het jaargemiddelde geluidniveau over de dag-, avond-, en nachtperiode en is de Nationale en Europese maat voor de blootstelling aan omgevingsgeluid. Omdat een bepaald geluidniveau in de avond en de nacht als hinderlijker wordt ervaren dan geluid overdag, telt het geluid in de avond en nacht zwaarder dan het geluid overdag. Hiertoe wordt het niveau dat voor de avond wordt bepaald verhoogd met 5 dB en het niveau dat voor de nacht wordt bepaald met 10 dB (Heemskerk, 2007).

    Lnight

    Lnight is de jaargemiddelde maat voor blootstelling aan geluid in de nacht. 

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. Heemskerk NM. Wegwijzer, geluidrecht 2008. Een praktische handleiding voor iedereen die met juridische aspecten van geluidhinder te maken krijgt. Alphen aan den Rijn: Kluwer Uitgevers; 2007. Bron
  • Water

    Kwaliteit drinkwater

    In Nederland moet het drinkwater voldoen aan de normen voor de kwaliteit van drinkwater voor menselijke consumptie in het Nederlandse Drinkwaterbesluit. Het Drinkwaterbesluit is gebaseerd op de Europese drinkwaterrichtlijn. De kwaliteitsnormen zijn onderverdeeld in drie verschillende categorieën van parameters; microbiologische-, chemische- en indicatorparameters.

    Bij microbiologische parameters gaat het om bacteriën die direct effect kunnen hebben op de gezondheid. De darmbacteriën Escherichia coli (E. coli) en enterococcen zijn indicatoren voor de aanwezigheid van verontreinigingen met menselijke of dierlijke uitwerpselen, zogenaamde faecale verontreinigingen, en dus voor de mogelijke aanwezigheid van ziekteverwekkende micro-organismen die in deze uitwerpselen aanwezig kunnen zijn. De norm voor de darmbacteriën E. coli en enterococcen is afwezigheid in 100 ml drinkwater.

    Bij chemische parameters gaat het om stoffen die mogelijk gevolgen hebben voor de gezondheid bij langdurige en/of hoge blootstelling. Hierbij valt te denken aan ijzer, nikkel, mangaan, nitraat, chloor, lood, bestrijdingsmiddelen en geneesmiddelen. Bij indicatorparameters gaat het om bedrijfstechnische parameters, organoleptische en esthetische parameters en signaleringsparameters. Normoverschrijdingen van indicatorparameters vormen geen direct gevaar voor de volksgezondheid, maar geven aan dat er onvolkomenheden zijn bij de productie of de distributie van drinkwater.

    Op een aantal vlakken is het Drinkwaterbesluit uitgebreider dan de Europese regelgeving. Volgens zowel de Nederlandse als de Europese wetgeving moet de aanwezigheid van bepaalde bacteriën in het water bepaald worden. Volgens de Nederlandse wet moeten daarnaast ook een aantal andere micro-organismen bepaald worden in het innamewater, te weten (entero)virussen, CampylobacterCryptosporidium en Giardia, omdat van deze micro-organismen bekend is dat ze relevant zijn voor de volksgezondheid en daarom worden ze meegenomen in de risicoanalyse.

    Kwaliteit zwemwater

    De kwaliteit van het zwemwater wordt bepaald door metingen van de indicatorparameters E.coli en intestinale enterococcen. De Zwemwaterrichtlijn van de Europese Unie geeft waarden voor de indeling van zwemwater in kwaliteitsklassen: uitstekend, goed, aanvaardbaar of slecht.

  • Straling

    Verschillende stralingstypen

    Straling is een natuurkundig proces waarbij energieoverdracht plaatsvindt zonder dat sprake is van direct contact. Straling kent verschillende verschijningsvormen: als niet-zichtbare deeltjes, of als zichtbare of onzichtbare golfpakketjes. Omdat de energie-inhoud en de aard en interactie met materie en lichaamsweefsel sterk verschillen voor verschillende stralingstypen, wordt onderscheid gemaakt in: ioniserende straling, optische straling en elektromagnetische velden.

    • De ioniserende straling is het meest energierijk en komt vrij bij radioactief verval in de vorm van deeltjes (bijvoorbeeld alfa of beta straling) en/of in golfvorm als gammastraling. Ioniserende straling wordt uitgedrukt in millisievert (mSv). De belangrijkste bronnen van ioniserende straling zijn medisch diagnostisch onderzoek en radon en thoron in het binnenmilieu. Radon en thoron ontstaan van nature in de bodem en uit bodemmateriaal vervaardigde producten.  Radongas kan via de kruipruimte en vanuit bouwmaterialen in de woning terecht komen. Thorongas, dat veel sneller vervalt, zal alleen voldoende lang leven om uit de buitenste laag van de muur en de afwerklaag in de leefruimte te komen. Het verval van beide leidt tot de aanwezigheid van radioactieve vaste stoffen in de binnenlucht die na inademing zorgen voor blootstelling aan ioniserende straling. De constructie, de gebruikte bouwmaterialen en de ventilatie beïnvloeden de radonconcentratie in huis. Naast inademing van radon- en thoron-dochters vindt in de woning ook externe bestraling plaats vanuit bodem en bouwmaterialen (Bader et al., 2010). Veruit de hoogste doses ioniserende straling worden ontvangen bij de behandeling van kanker. Daarbij is de dosis heel veel hoger dan de normale jaardosis en ook veel hoger dan bij diagnostisch onderzoek. Omdat het daarbij gaat om bedoelde blootstelling van de tumor, zijn deze therapeutische blootstellingen niet meegenomen in de gegeven schatting van de jaargemiddelde stralingsdosis.
    • De optische straling omvat ultraviolette straling (de meest energierijke optische straling), zichtbare straling (licht) en infrarood. Voor ultraviolette blootstelling is geen eenduidige risicomaat ontwikkeld, al wordt bij zonnestraling de zonkracht of ook wel UV-index veelvuldig gehanteerd. De zonkracht is een maat voor de snelheid waarmee de UV-straling zonverbranding van de huid veroorzaakt.
    • Elektromagnetische velden worden gebruikt bij telecommunicatie (zoals radio en tv-zenders, mobiele telefoons, WiFi) en komen voor bij het gebruik van elektriciteit. Radiofrequente elektromagnetische velden in de leefomgeving zijn onder andere afkomstig van mobiele telefoons en de bijbehorende basisstations, radio- en televisiezenders, wifi-apparatuur, DECT-telefoons en magnetrons. Extreem-laagfrequente magnetische velden zijn afkomstig van de transport van elektriciteit (bijvoorbeeld hoogspanningslijnen). De sterkte van deze magnetische velden wordt uitgedrukt in tesla of microtesla.

    Effectieve dosis is maat voor de extra kans op het krijgen van kanker door ioniserende straling

    De effectieve dosis is een maat voor de extra kans op het krijgen van kanker door de blootstelling aan ioniserende straling. Het precieze effect van straling wordt bepaald door het type straling, de geabsorbeerde stralingsdosis en de gevoeligheid van het getroffen weefsel voor straling. De effectieve dosis, met als eenheid sievert, houdt met al deze factoren rekening. Hierbij is het onderscheid tussen de deeltjesstraling (alfa- en beta-) en gammastraling van belang. Alfa- en in iets minder mate betastraling hebben een kort en dicht ionisatiespoor en daarmee een beperkte dracht. Zij zijn relatief makkelijk af te schermen en dragen vooral bij aan risico’s van straling indien ze in het lichaam worden afgegeven door in het lichaam opgenomen radioactieve stoffen. Van gamma- en röntgenstraling is de dracht veel groter en bestraling van buiten het lichaam kan in belangrijke mate bijdragen aan de stralingsblootstelling.

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. Bader S, Dekkers SAJ, Blaauboer RO. Stralingsbelasting in Nederlandse nieuwbouwwoningen - Eindrapport ventilatie- en radononderzoek. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM); 2010. Bron
Bronverantwoording
  • Luchtverontreiniging

    Luchtmeetnet.nl

    De concentraties fijn stof, ozon en stikstofdioxide zijn afkomstig van meetgegevens van het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit (LML) van het RIVM, GGD Amsterdam en de DCMR Milieudienst Rijnmond (samen luchtmeetnet.nl). De luchtkwaliteit wordt continu gemeten en de resultaten zijn direct via de website www.luchtmeetnet.nl. Deze website toont de ongevalideerde gemeten luchtkwaliteit op meetpunten in Nederland. De gevalideerde data zijn beschikbaar onder de downloadoptie op luchtmeetnet.nl

    Meer informatie

  • Geluid

    Geluidbelasting door wegverkeer

    Sinds de wijziging in de geluidsregelgeving voor rijkswegen en spoorwegen en de invoering van geluidsproductieplafonds in 2012 stelt Rijkswaterstaat voor de rijkswegen jaarlijks een nalevingsverslag op (Rijkswaterstaat, 2015). Hierin staat op hoeveel punten een plafondoverschrijding plaats vindt en hoe de overschrijdingen opgelost worden. Voor de spoorwegen stelt Prorail sinds 2013 jaarlijks een nalevingsverslag op (Prorail, 2015).

    Cijfers over geluidbelasting tot en met 2012 zijn gebaseerd op gegevens over vliegverkeer van NLR, wegverkeer van RWS en Provincies en railverkeer van Prorail/Deltarail en zijn in 2012 bewerkt door het RIVM. Tot 2010 voerde PBL een modellering uit op de gegevens. De basis van de gegevens voor de RIVM en PBL modellen is anders. Dit heeft invloed op de uitkomsten. De berekeningen van 2010 en eerder zijn dan ook niet meer vergelijkbaar met de gegevens van 2012 (CBS et al., 2014).

    Landelijke schattingen geluidhinder en slaapverstoring

    Landelijke schattingen van het aantal volwassenen dat hinder en slaapverstoring ondervindt door geluid zijn afkomstig uit het ‘Onderzoek Beleving Woonomgeving (OBW)’ (voorheen de ‘Inventarisatie Verstoringen’ ook wel Hinderinventarisatie genoemd) van het RIVM en CBS (Van Poll, 2020). Deze werd sinds 1977 met een interval van tussen de 5 en 8 jaar uitgevoerd. Vanaf de editie 2019 wordt de OBW jaarlijks uitgevoerd.

    De mate waarin groepen mensen hinder of slaapverstoring ervaren, is in het OBW gemeten met een vragenlijst. Deze vragenlijst is afgenomen onder een steekproef van in Nederland woonachtige personen, die deel uitmaken van particuliere huishoudens en op het moment van het onderzoek 16 jaar of ouder zijn. Respondenten werd gevraagd in welke mate zij in de afgelopen 12 maanden in de thuissituatie gehinderd waren of in welke mate hun slaap verstoord was. Het gaat hierbij niet om een enkel incident, maar om de situatie zoals die over de afgelopen 12 maanden beleefd is.

    In de rapportage (Van Poll, 2020) wordt één categorie van hinder onderscheiden: ernstige hinder. Hinder wordt gemeten op een 11- puntsschaal (van 0-10). Met een score van ongeveer 8 en meer valt iemand in de categorie ernstige hinder. Voor slaapverstoring geldt een soortgelijke conventie.

    Regionale cijfers geluidhinder uit Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen

    Cijfers over geluidhinder naar GGD-regio zijn afkomstig van de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020. Deze cijfers zijn gebaseerd op een internationaal gestandaardiseerde vraag over geluidhinder die ook in de Hinderinventarisatie wordt gebruikt. Door middel van een getal van 0 (helemaal niet gehinderd) tot 10 (extreem gehinderd) hebben de respondenten (personen van 18 t/m 64 jaar) aangegeven in welke mate geluid van een zestal bronnen (wegverkeer < 50 km/uur; wegverkeer > 50 km/ uur; treinverkeer; vliegverkeer; buren) hindert, stoort of ergert in de thuissituatie. Antwoordoptie 'Niet hoorbaar' geldt voor als het geluid niet hoorbaar is in de thuissituatie.

    De antwoorden worden samengevat in een score: 

    • niet hoorbaar of geen of weinig (0-2)
    • matig (3-7)
    • ernstig (8-10)

    Hartinfarcten gerelateerd aan geluid

    Schattingen van het aantal hartinfarcten dat gerelateerd is aan het geluid afkomstig van wegverkeer, zijn afkomstig van een RIVM-studie uit 2008 (van Kempen & Houthuijs, 2008). In deze studie is een meta-analyse uitgevoerd om het aantal acute hartinfarcten te kunnen berekenen. Schattingen uit eerdere studies (van Kempen et al., 2001; de Hollander, 2004; Knol & Staatsen, 2005) vallen aanmerkelijk hoger uit. Dit komt onder meer door verschillen in onderzoeksopzet en doordat de RIVM-studie uit 2008 is gebaseerd op incidentie en de andere studies op prevalentie.

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. Rijkswaterstaat. Nalevingsverslag geluidproductieplafonds rijkswegen 2014. Rijkswaterstaat; 2015. Bron
    2. Prorail. Nalevingsverslag geluidproductieplafonds 2014, nr. P1217040. Prorail; 2015. Bron
    3. CBS, PBL, WUR. Geluidshinder in Nederland door weg-, rail- en vliegverkeer, 2012. Den Haag / Bilthoven / Wageningen: CBS, PBL, Wageningen UR; 2014. Bron
    4. Van Poll R. Ernstige Hinder en Slaapverstoring. Monitoringsgegevens Onderzoek Beleving Woonomgeving (OBW) 2019. RIVM-briefrapport 2020-0116. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM); 2020. Bron
    5. van Kempen EEMM, Houthuijs DJM. Omvang van de effecten op gezondheid en welbevinden in de Nederlandse bevolking door geluid van weg- en railverkeer. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM); 2008. Bron
    6. van Kempen EEMM, Ameling CB, Hoogenveen RT, Staatsen BAM, de Hollander AEM. De potentiële ziektelast toe te schrijven aan de geluidblootstelling in Nederland. Kwantitatieve schattingen in het kader van de Vijfde Milieuverkenningen. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM); 2001. Bron
    7. de Hollander AEM. Assessing and evaluating the health impact of environmental exposures "deaths, DALYs or dollars?". Utrecht: Universiteit van Utrecht; 2004. Bron
    8. Knol AB, Staatsen BAM. Trends in the environmental burden of disease in the Netherlands 1980-2000. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM); 2005. Bron
  • Water

    ILT rapporten over kwaliteit van het drinkwater

    Gegevens over de kwaliteit van het drinkwater komen uit het jaarlijkse rapport van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) over de kwaliteit van het drinkwater in Nederland. Het rapport is gebaseerd op de resultaten van de controles van de drinkwaterkwaliteit door de drinkwaterbedrijven. De drinkwaterbedrijven voeren een wettelijk meetprogramma uit voor het bewaken van de drinkwaterkwaliteit. Ze voeren daarbij metingen uit op een set wettelijk verplichte parameters. Dit gebeurt na de laatste zuiveringsstap (af pompstation) en op verschillende plaatsen in het distributienetwerk, en soms voor een aantal parameters ook bij de klant thuis (ILT, 2020). Bijna alle huishoudens in Nederland zijn aangesloten op het waterleidingnet. Een zeer beperkt aantal huishoudens haalt hun drinkwater nog uit privé-putten. Deze zogeheten eigen winningen zijn geen onderdeel van de jaarlijkse rapportage van de ILT. Wel zijn eigenaren van privé-putten wettelijk verplicht om de kwaliteit van het water, dat zij aan derden ter beschikking stellen, te bewaken met behulp van een door de ILT goedgekeurd meetprogramma.

    Zwemwaterrapportage van de Europese Commissie

    Informatie over de kwaliteit van het zwemwater komt uit de jaarlijkse zwemwaterrapportage van de Europese Commissie (EEA, 2020). Het zwemwater wordt daarin volgens de Zwemwaterrichtlijn ingedeeld in de kwaliteitsklassen: uitstekend, goed, aanvaardbaar of slecht. De berekening van de waarden die bepalen in welke klasse een zwemlocatie wordt ingedeeld, is gebaseerd op de metingen van de indicatorparameters E.coli en intestinale enterococcen gedurende vier badseizoenen. Officiële zwemlocaties moeten gedurende het badseizoen (van 1 mei tot 1 oktober) tweewekelijks bemonsterd worden. De resultaten van de metingen moeten door de lidstaten van de Europese Unie aan de Europese Commissie worden gerapporteerd. De Europese Commissie neemt ze vervolgens op in de jaarlijkse zwemwaterrapportage.

    Meer informatie

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. ILT. Drinkwaterkwaliteit 2019. Den Haag: Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT); 2020. Bron
    2. EEA. European Bathing Water Quality in 2019. Luxembourg: European Environmental Agency (EEA); 2020. Bron
Methoden
  • Regionale verschillen: verschil in wijkcijfers

    Verschillende GGD’en hebben voor de Gezondheidsmonitor 2016 de steekproef opgehoogd om voldoende respondenten te hebben om cijfers op wijkniveau te kunnen presenteren. Omdat deze cijfers op een andere manier zijn berekend, kunnen ze afwijken van de cijfers die hier worden gepresenteerd. Niet alleen het onderliggende model is anders, ook het aantal achtergrondkenmerken dat wordt gebruikt verschilt; bij de RIVM schattingen wordt meer informatie over de bevolking gebruikt. Over het algemeen leiden de RIVM schattingen tot kleinere verschillen tussen gebieden dan de cijfers die verkregen zijn door middel van weegmethoden.

    Hieronder vindt u een lijstje van GGD'en met eigen wijkcijfers:

  • Regionale verschillen: Schattingen per wijk

    Aanleiding
    Vanwege de decentralisaties in het sociaal domein is steeds meer informatie nodig over gezondheid gerelateerde indicatoren op kleinere geografische niveaus. Daarom heeft het RIVM een model ontwikkeld om cijfers te kunnen berekenen op wijk- en buurtniveau op basis van de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen van GGD’en, CBS en RIVM. Ondanks dat de Gezondheidsmonitor een enorm databestand is, bevat het onvoldoende respondenten om met behulp van weegmethoden cijfers te berekenen voor alle wijken en buurten in Nederland. In 2012 zijn de eerste wijk- en buurtcijfers gepresenteerd. Op basis van de Gezondheidsmonitor 2016 zijn nieuwe cijfers berekend.

    Methode
    In het kader van de Gezondheidsmonitor zijn via vragenlijsten gegevens over gezondheid en leefstijl verzameld over volwassenen van 19 jaar en ouder. De ruim 457.000 deelnemers aan de Gezondheidsmonitor zijn anoniem in een beveiligde omgeving gekoppeld aan registratiebestanden van het CBS. Deze bestanden bevatten informatie over een reeks achtergrondkenmerken, zoals leeftijd, geslacht, herkomst, huishoudsamenstelling, opleidingsniveau, inkomen en woningtype. Er is een statistisch model gebruikt om de gezondheid en leefstijl te relateren aan deze achtergrondkenmerken. Ook wordt informatie uit de naastgelegen gebieden meegenomen. Door middel van deze relatie is het daarna mogelijk om voor alle volwassenen hun verwachte gezondheid en leefstijl te berekenen. De uitkomsten worden vervolgens gemiddeld over de betreffende wijk of buurt.

    Schattingen
    De cijfers op wijk- en buurtniveau moeten met voorzichtigheid worden gebruikt. Met het model wordt de werkelijkheid zo goed mogelijk benaderd, maar de cijfers blijven schattingen van de werkelijkheid. Daarom worden de uitkomsten ook als hele cijfers (dus zonder decimalen) gepresenteerd. 
    De cijfers uit de Gezondheidsmonitor die zijn verkregen met behulp van weegmethoden zijn echter ook een benadering van de werkelijkheid. De weging is nodig vanwege o.a. selectieve non-respons. Net zoals bij de berekeningen van de wijk- en buurtcijfers zijn de weegfactoren van het CBS ook gebaseerd op achtergrondkenmerken van de respondenten. 

    Verschil tussen cijfers
    Verschillende GGD’en hebben voor de Gezondheidsmonitor 2016 de steekproef opgehoogd om voldoende respondenten te hebben om cijfers op wijkniveau te kunnen presenteren. Omdat deze cijfers op een andere manier zijn berekend, kunnen ze afwijken van de cijfers die hier worden gepresenteerd. Niet alleen het onderliggende model is anders, ook het aantal achtergrondkenmerken dat wordt gebruikt verschilt; bij de RIVM schattingen wordt meer informatie over de bevolking gebruikt. Over het algemeen leiden de RIVM schattingen tot kleinere verschillen tussen gebieden dan de cijfers die verkregen zijn door middel van weegmethoden. 

    Let op: de gepresenteerde gemeentecijfers zijn berekend via de weegmethode van het CBS. De gepresenteerde wijk- en buurtcijfers zijn daardoor niet direct vergelijkbaar met deze gemeentecijfers.

    Grote aantallen nodig

    Voor het doen van dit soort schattingen zijn grote aantallen respondenten nodig. Het is dus niet zo dat het ontwikkelde model de Gezondheidsmonitors kan vervangen. Hoe meer respondenten er zijn, hoe minder er geschat hoeft te worden en hoe beter de cijfers zijn.

    Samenwerking
    De cijfers zijn berekend in het kader van het Strategisch Programma RIVM (SPR), een programma voor onderzoek, innovatie en kennisontwikkeling. Een werkgroep van epidemiologen van GGD’en en GGD GHOR NL is er bij betrokken. 

    Meer weten?
    Een uitgebreide toelichting op de gebruikte methode is beschreven in een artikel (van de Kassteele et al., 2017). Voor de cijfers van 2016 zijn enkele aanpassingen gedaan aan het model.

    Voor vragen kunt u contact opnemen met carolien.van.den.brink@rivm.nl.

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. van de Kassteele J, Zwakhals L, Breugelmans O, Ameling C, van den Brink C. Estimating the prevalence of 26 health-related indicators at neighbourhood level in the Netherlands using structured additive regression. International Journal of Health Geographics. 2017;(1). Bron | DOI
  • Luchtverontreiniging

    Berekening gezondheidseffecten ozon

    Berekeningen van de gezondheidseffecten van ozon zijn gebaseerd op relatieve risicocijfers uit de HRAPIE-studie van de WHO (WHO Europe, 2013) en VTV diagnosegroepen. Daarbij is uitgegaan van een 8-uursgemiddelde ozonconcentraties (van 12 tot 20 uur) van 58 ug/m3. Ook is er van uitgegaan dat er geen drempelwaarde bestaat waaronder geen effecten meer zullen optreden. Dit wijkt af van de HRAPIE aanbeveling om dagen met een maximale 8-uursgemiddelde ozonconcentratie van minder dan 20 ug/m3 niet in de berekeningen te betrekken.

    Achterliggende cijfers en bronnen

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. WHO Europe. Health risks of air pollution in Europe – HRAPIE project Recommendations for concentration–response functions for cost–benefit analysis of particulate matter, ozone and nitrogen dioxide. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2013. Bron
  • Straling

    Gezondheidsgevolgen van gemiddelde stralingsdosis moeilijk te schatten

    De gezondheidsgevolgen van de gemiddelde stralingsdosis die een Nederlander jaarlijks ontvangt, zijn moeilijk te schatten. Het is namelijk niet mogelijk om de kankergevallen die door ioniserende straling ontstaan te identificeren. Risico’s kunnen wel geschat worden op basis van epidemiologisch onderzoek bij hoge blootstellingniveaus, maar dan is daarna een extrapolatie naar de lagere niveaus nodig. Dat gebeurt nu veelal met een lineaire relatie. Voor de blootstelling in Nederland komen we dan op circa 2.000 sterfgevallen per jaar. Daarbij zijn veel kanttekeningen te plaatsen. Zo is het door straling toegevoegde risico minder indien de blootstelling op latere leeftijd plaatsvindt, en is er onzekerheid over de geldigheid van de lineaire extrapolatie.