Volksgezondheidenzorg.info

Zoekveld

EerstelijnszorgCijfers & ContextTrend aanbod eerstelijnszorg

Cijfers & Context

Nederland telt ruim 9.000 werkzame huisartsen

Regionaal & Internationaal

Meer huisartsen in het westen

Kosten

Eerstelijnszorg kost ruim 9,5 miljard euro

Zorgprestaties

Prestatie-indicatoren voor de gezondheidszorg

Trend in aantal werkzame huisartsen

Trend werkzame huisartsen 2000-2019

JaarZelfstandig gevestigdHIDHA/Vaste waarnemersWisselende waarnemersTotaal werkzame huisartsen
200072215488578626
200172535699578779
200273416299108880
200373957359039033
200474658419199225
200575479439609450
2006762299310589673
20077685104910789812
20087752109411349980
200977791121128710187
201078241180139310397
201178371109170210648
201278611149184710857
201378651222199511082
201478781366210311347
201578971719198311599
201679171881203611834
201779312024217212127
201878602238234812447
201977842458252412766

Groei aantal huisartsen

In de periode 2000-2019 is het totaal aantal huisartsen in een vaste praktijk toegenomen van iets meer dan 8.620 in 2000 naar ruim 12.766  in 2019. In 2015 was de groei van het aantal regulier gevestigde huisartsen veel hoger dan in eerdere peiljaren te zien was. Dit is grotendeels te verklaren door een verandering in functie-indeling in de NIVEL-beroepenregistratie. In 2015 konden huisartsen voor het eerst aangeven of zij als waarnemer voor één of meer vaste praktijken werkten. Een deel van de vaste waarnemers stond in 2014 geregistreerd als wisselend waarnemer (van Hassel et al., 2016).

Huisartsendichtheid toegenomen

De gemiddelde huisartsendichtheid (aantal fte per 10.000 inwoners) is in de periode 2013-2017 toegenomen van 4,1 naar 4,4 fte huisartsen (zelfstandig gevestigden en HIDHA's/vaste waarnemers) per 10.000 inwoners (Versteeg & Batenburg, 2019). In voorgaande jaren werd de huisartsendichtheid uitgedrukt in aantal inwoners per fte. Hierdoor is vergelijking met de eerdere jaren niet mogelijk. Cijfers over 2018 en 2019 zijn nog niet beschikbaar.

Meer informatie

 

Experts en redactie

Datum publicatie

14-09-2020

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. van Hassel DTP, Kasteleijn A, Kenens RJ. Cijfers uit de registratie van huisartsen, peiling 2015. Utrecht: Nederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg (NIVEL); 2016. Bron
  2. Versteeg S., Batenburg R. Cijfers uit de registratie van huisartsen. Peiling 2017. Utrecht: NIVEL; 2019. Bron

Trend in aantal openbare apotheken en apotheekhoudende huisartsen

Minder apotheken bij keten of formule

Voor het vierde jaar achtereen steeg in 2020 het aantal openbare apotheken in Nederland. In 2020 werden negentien apotheken opgeheven. Anderzijds openden 24 nieuwe apotheken hun deuren, waaronder drie poliklinische. Per saldo kwamen er in het afgelopen jaar vijf apotheken bij (SFK, 2021). In 2020 is het aantal apotheken verbonden aan ketens en formules gedaald met 41. Het aantal keten- en formule-apotheken kwam daarmee op 1.691, het laagste aantal in de afgelopen vier jaar.

Aantal apotheekhoudende huisartsen neemt af

Het aantal apotheekhoudende huisartsen neemt al jaren gestaag af. In 2017 zijn er 486 apotheekhoudende huisartsen. In 2005 waren dat er 581 (Versteeg & Batenburg, 2019). Apotheekhoudende huisartsen zijn vooral gevestigd in gebieden waar het voor openbare apotheken  economisch niet aantrekkelijk is om zich te vestigen.

Meer informatie

Experts en redactie

Datum publicatie

30-03-2021

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Versteeg S., Batenburg R. Cijfers uit de registratie van huisartsen. Peiling 2017. Utrecht: NIVEL; 2019. Bron

Trend in aantal werkzame tandartsen

Werkzame tandartsen 2013-2018

Tandartsen en tandheelkundig specialisten
JaarTotaalTandartsenOrthodontistenSpecialisatie mondziekten en kaakchirurgie
201379257465245215
201480557590250215
201583557870255230
201683407840260240
201782107710260240
201884007880270250

Bron: BIG-register op CBS-Statline

Toename aantal tandartsen

Ten opzichte van 2013 is het totaal aantal werkzame tandartsen met ruim 6% toegenomen. Dit is inclusief tandheelkundig specialisten (orthodontisten en tandartsen met specialisatie mondziekten en kaakchirurgie).

Tandartsen doen steeds meer arbeidsintensieve handelingen

Trends in de toename van het aantal tandartsen hangen samen met verschillende factoren. Naast algemene ontwikkelingen als deeltijdwerken en vergrijzing gaat het ook om meer zorginhoudelijke veranderingen. Zo heeft er onder andere door aandacht voor preventie in de tandheelkundige praktijk en poetsen met fluoridetandpasta een taakverschuiving plaatsgevonden van het trekken van het volledige gebit naar arbeidsintensieve verrichtingen waardoor er meer tandartsen nodig zijn.

Meer informatie

Experts en redactie

Datum publicatie

14-09-2020

Trend in aantal werkzame verloskundigen

Aantal verloskundigen neemt toe

Het aantal verloskundigen is toegenomen van 1.196 in 1993 tot 3.440 in 2018. Vergeleken met de peiling van 2017 is het aantal praktiserende verloskundigen met 80 toegenomen, een groei van 2,4%. De groei lag daarmee aanzienlijk lager dan in de afgelopen 10 jaar. Tussen 2008 en 2018 is het aantal praktiserende verloskundigen met 1.079 verloskundigen toegenomen, wat neerkomt op een gemiddelde groei van 4,6% per jaar (Kenens et al., 2020).

Meer informatie

Datum publicatie

16-04-2021

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Kenens R., van der Velden L., Vis E., Batenburg R. Cijfers uit de registratie van verloskundigen; peiling 2018. Utrecht: Nivel; 2020. Bron

Verantwoording

Definities
  • Eerstelijnszorg is de eerste zorg die mensen met hulpvraag ontvangen

    Eerstelijnszorg is de eerste zorg die mensen met een hulpvraag ontvangen. Deze zorg is direct toegankelijk. Zorgverleners in de eerstelijnszorg kunnen mensen die meer specialistische zorg nodig hebben doorverwijzen naar de tweedelijnszorg. Beroepsbeoefenaren in de eerstelijn zijn onder meer huisartsen, tandartsen, ergotherapeuten, fysiotherapeuten, eerstelijnsverloskundigen, praktijkondersteuners van de huisarts, apothekers, huidtherapeuten, mondhygiënisten en podotherapeuten.

  • Eerstelijnszorg kent verschillende aspecten

    Om eerstelijnszorg in kaart te brengen zijn verschillende aspecten te belichten:

    • Het aanbod aan eerstelijnsvoorzieningen en werkzame beroepsbeoefenaren in de eerstelijn
    • De vraag naar eerstelijnsvoorzieningen
    • Het gebruik van de eerstelijn door patiënten (het gaat dan om gebruik van eerstelijnsvoorzieningen en contacten met beroepsbeoefenaren werkzaam in de eerstelijn)
    • De kosten van de eerstelijn (de door de eerstelijn verstrekte zorg)
    • De prestaties van de eerstelijn uitgedrukt in kwaliteit en toegankelijkheid van de eerstelijn

    De vraag naar eerstelijnsvoorzieningen hebben we in het onderwerp Eerstelijnszorg niet meegenomen.

    Per bron zijn andere operationalisaties voor het beschrijven van eerstelijnszorg gebruikt, zie Bronverantwoording. Dit betekent dat de invulling van eerstelijnszorg per onderdeel (Cijfers & Context, Regionaal& Internationaal, Kosten en Zorgprestaties) kan verschillen.

  • Contact tandarts

    Minimaal  één tandartsbezoek in de afgelopen 12 maanden. Contacten met de mondhygiënist, orthodontist en kaakchirurg zijn niet meegenomen.

Bronverantwoording
  • Cijfers over aanbod en gebruik gebaseerd op verschillende soorten bronnen

    Cijfers over het aanbod en gebruik van de eerstelijn zijn gebaseerd op enquêtes of op een combinatie van informatie uit zorgregistraties en enquêtes.

    Beperkingen bij cijfers over aanbod van eerstelijnszorg

    Een nadeel van cijfers gebaseerd op alleen enquêtes is dat niet alle beroepsbeoefenaren bereikt worden. Dit komt doordat er meestal een steekproef wordt getrokken en er altijd sprake is van non-respons. Een nadeel van cijfers op basis van registraties is dat niet altijd alle beroepsbeoefenaren die ingeschreven staan in een beroepsregistratie (zoals het BIG-register) ook werkzaam zijn als zorgverlener. Cijfers op basis van louter registratie kan dus een overschatting geven van het aanbod van beroepsbeoefenaren.

    Specifiek aandachtspunt bij cijfers over gebruik huisartsenzorg

    Voor het beschrijven van het gebruik van de eerstelijnszorg gebruiken we de Gezondheidsenquête van het CBS en NIVEL Zorgregistraties eerste lijn. De belangrijkste methodologische verschillen tussen beide bronnen zijn dat:

    • de Gezondheidsenquête contacten met de huisartsenpost in principe ook meetelt (in NIVEL Zorgregistraties eerste lijn niet),
    • de Gezondheidsenquête huisartscontacten met bewoners van verzorgingshuizen niet meetelt (NIVEL Zorgregistraties eerste lijn wel),
    • en dat de Gezondheidsenquête contacten met de praktijkondersteuner of –assistente niet meetelt (NIVEL Zorgregistraties eerste lijn wel).
  • Tabel: Bronnen bij de cijfers over eerstelijnszorg

    Bron

    Indicator in VZinfo

    Gepresenteerde populatie VZinfo

    Meer informatie

    Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg (BIG-register)

    Aantal werkzame tandartsen, mondhygiënisten en fysiotherapeuten

    N.v.t.

    BIG-register

    CBS Bedrijvenregister

    Aantal tandartsenpraktijken

    N.v.t.

    CBS Bedrijvenregister

    CBS-Gezondheidsenquête

    Gebruik mondzorg, Gebruik fysio- en oefentherapie

    Nederlandse bevolking

    CBS-Gezondheidsenquête; CBS

    De Verloskundige

    Locaties pre-conceptiespreekuur

    N.v.t

    De Verloskundige

    KNMT-tandartsenadministratie

    Tandartsendichtheid

    N.v.t.

    KNMT-tandartsenadministratie; Staat van de mondzorg, KNMT

    Kosten van ziekten studie

    Kosten van ziekenhuiszorg naar leeftijd

    Nederlandse bevolking

    Kosten van ziekten database

    Nabijheidsstatistiek CBS Aantal huisartsenpraktijken binnen 3 kilometer, Afstand in kilometers naar dichtstbijzijnde huisartsenpraktijk N.v.t. Nabijheidsstatistiek CBS
    Nivel Beroepenregistratie Aantal werkzame huisartsen en verloskundigen N.v.t. Nivel Beroepenregistratie huisartsen; Nivel Beroepenregistratie verloskundigen
    Nivel Zorgregistraties eerstelijn Gebruik huisartsenzorg Nederlandse bevolking Nivel Zorgregistraties eerste lijn

    Register gevestigde apothekers

    Openbare apotheken

    N.v.t.

    Register gevestigde apothekers

    Stichting Farmaceutische Kengetallen (SFK)

    Aantal openbare apotheken

    N.v.t.

    SFK, Data en Feiten (SFK)

    Vergunningen apotheekhoudende huisartsen Farmatec

    Aantal apotheekhoudende huisartsen

    N.v.t.

    Farmatec.nl

     

  • Dataverzameling Gezondheidsenquête 2020

    In 2020 is de dataverzameling voor de Gezondheidsenquête verstoord door de COVID-19-pandemie. Ongeveer een half jaar was het niet mogelijk om aan huis interviews af te nemen. Daardoor kwam er tijdens die periode alleen via internet respons binnen. Om te corrigeren voor het wegvallen van de interviews aan huis is gebruik gemaakt van een aangepast weegmodel met tijdreeksmodellen. Hierdoor zijn de cijfers te vergelijken met de eerdere jaren. Meer informatie over het aangepaste weegmodel kunt u vinden in deze nota.
    De COVID-19-pandemie en de bijbehorende maatregelen hebben mogelijk invloed gehad op het zorggebruik en de gezondheid van de geïnterviewden. Het is belangrijk hier rekening mee te houden bij het interpreteren van de cijfers van 2020.

  • Locaties huisartsenposten

    Voor de huisartsenposten is gebruik gemaakt van de Benchmark huisartsenposten 2019 (Ineen, 2020) met peildatum 31 december 2019. Na deze datum zijn de volgende wijzigingen opgetreden. De wijzigingen zijn ook doorgevoerd in de kaart:

    • Op 6 januari 2020 is de Spoedpost in Oldenzaal gesloten.
    • Per januari 2020 zijn de huisartsenposten in Deurne, Bladel, Eersel en Valkenswaard gesloten (Stichting Huisarts Organisatie Kempen en Omstreken (SHoKo))
    • Per september 2020 is de huisartsenpost in Hardenberg verhuisd.

    Voor de SEH is gebruik gemaakt van de Bereikbaarheidsanalyse SEHs en acute verloskunde 2020 (RIVM, 2020) met als peildatum juni 2020. 

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. RIVM. Bereikbaarheidsanalyse SEH’s en acute verloskunde 2020 (Analyse gevoelige ziekenhuizen). Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu; 2020. Bron
  • Register van gevestigde apotheken

    Degene die de leiding heeft over de apotheek, laat zich op eigen verzoek inschrijven in dit register. Artikel 61 van de Geneesmiddelenwet regelt dat er per apotheek altijd één apotheker moet zijn ingeschreven in het register van gevestigd apothekers. Ziekenhuisapotheken en grootbereiders zijn niet in de kaart opgenomen. De poliklinische apotheken waar patiënten die ontslagen zijn uit het ziekenhuis of omwonenden terecht kunnen zijn wel in de kaart opgenomen.

  • Register van apotheekhoudende huisartsen

    Farmatec verleend apotheekvergunningen aan huisartsen in gebieden waar geen openbare apotheek gevestigd is. Huisartsen die dubbel voorkomen in het register zijn maar één keer meegeteld. Associé(e)s van een huisarts die al een apotheekvergunning (APH/H-vergunning) hebben, kunnen een associatievergunning aanvragen. Deze APG/A-vergunningen zijn niet opgenomen in de kaart, omdat deze hetzelfde adres betreffen als de APH/H-vergunning.

Methoden
  • Verschillende maten voor beschrijving onderdelen eerstelijnszorg

    Om Eerstelijnszorg te beschrijven, zijn voor verschillende onderdelen verschillende maten gebruikt. Hieronder wordt dit per onderdeel toegelicht.

  • Regionale verschillen in reistijd naar dichtstbijzijnde zorgvoorziening

    Voor het bepalen van de reistijden per vierpositiepostcode gebied is gebruik gemaakt van de Drive Time Matrix (DTM) van Geodan. Deze matrix tabel bevat de reistijden en -afstanden over de weg tussen postcodes in Nederland op vierpositiepostcodeniveau. Hierbij is uitgegaan van de snelste route met de personenauto.