Volksgezondheidenzorg.info

Zoekveld

EerstelijnszorgCijfers & ContextGebruik eerstelijnszorg

Cijfers & Context

Nederland telt ruim 9.000 werkzame huisartsen

Regionaal & Internationaal

Meer huisartsen in het westen

Kosten

Eerstelijnszorg kost ruim 9,5 miljard euro

Zorgprestaties

Prestatie-indicatoren voor de gezondheidszorg

Gebruik huisartsenzorg naar leeftijd

Ruim driekwart van de Nederlanders heeft jaarlijks contact met een huisartsenpraktijk

In 2019 heeft meer dan driekwart (78,2%) van de mensen die bij een huisartsenpraktijk ingeschreven staan éénmaal of vaker contact met de huisartsenpraktijk. Dat kan een telefonisch of fysiek consult bij de huisarts zijn, een consult bij een praktijkondersteuner GGZ (POH-GGZ) of een visite door de huisarts. De meeste mensen (83%) die contact hadden, hadden een consult met de huisarts.

Bijna alle ouderen van 85 jaar en ouder hebben contact met een huisartsenpraktijk

In de groep kinderen van 0 tot 5 jaar was het percentage personen dat contact had met de huisartsenpraktijk het hoogst (78%), terwijl dat in de groep kinderen van 5 tot 18 juist het laagst was van alle leeftijdsklassen (69%). Boven de 18 jaar neemt het percentage personen dat contact heeft toe met de leeftijd. In de groep 85 jaar en ouder heeft vrijwel iedereen minimaal één keer in een jaar contact met de huisartsenpraktijk.

In een jaar heeft een patiënt ongeveer 5 contacten met de huisarts

Patiënten die in een jaar contact hebben met een huisartsenpraktijk, hebben jaarlijks ongeveer 5 contacten. Er is zijn grote verschillen in het aantal contacten tussen de leeftijdscategorieën. Het aantal varieert van gemiddeld 2,3 contacten bij kinderen van 5 tot 18 jaar tot ruim 15 contacten per jaar in de groep van 85 jaar en ouder.

Meer informatie

 

Datum publicatie

13-04-2021

Gebruik tandartsenzorg naar geslacht

Contact met de tandarts 2020

Minimaal één contact in de afgelopen 12 maanden
LeeftijdPercentage
Totaal78,8
Mannen77
Vrouwen80,5
0-335,2
4-1195,2
12-1593,8
16-1989,7
20-2978,2
30-2976,8
40-4984,5
50-5484,9
55-6481,4
65-7473
75 jaar en ouder60,4
  • De dataverzameling van de Gezondheidsenquête was in 2020 verstoord door de Covid-19-pandemie. Ook hebben de pandemie en de bijbehorende maatregelen mogelijk het zorggebruik van de respondenten beïnvloed. Zie de verantwoording voor meer informatie.

Ongeveer 79% van de bevolking bezoekt jaarlijks de tandarts

Ongeveer 79% van alle inwoners van Nederland heeft naar eigen zeggen in 2020 minstens één keer contact met een tandarts. Redenen voor het tandartsenbezoek zijn de periodieke controle, behandeling, bijvoorbeeld naar aanleiding van de controle, of acute klachten. Een patiënt die de tandarts bezocht, deed dat gemiddeld 3 keer per jaar. Het percentage dat minimaal 1 keer per jaar de tandarts bezoekt is groter onder vrouwen dan onder mannen. Ongeveer 39% van de inwoners gaat minimaal 1 keer per jaar naar de mondhygiënist. Het aantal contacten met deze zorgverleners is onbekend. 

Meer informatie

Datum publicatie

13-04-2021

Gebruik tandartsenzorg naar opleiding

Contact met de tandarts 2020

Minimaal één contact in de afgelopen 12 maanden
2020
basisonderwijs64,1
vmbo, mbo1, avo onderbouw70,6
havo, vwo, mbo80,0
hbo, wo bachelor80,9
wo, master, doctor85,7
  • De dataverzameling van de Gezondheidsenquête was in 2020 verstoord door de Covid-19-pandemie. Ook hebben de pandemie en de bijbehorende maatregelen mogelijk het zorggebruik van de respondenten beïnvloed. Zie de verantwoording voor meer informatie.

Bezoek aan de tandarts neemt toe met opleidingsniveau

Bijna 86% van de hoog opgeleide mensen heeft in 2020 naar eigen zeggen ten minste één contact met een tandarts. Dit percentage is bijna anderhalf maal zo groot als het percentage (64%) laagst opgeleide mensen dat minimaal één maal de tandarts bezocht. Met het stijgen van het opleidingsniveau neemt het percentage personen dat de tandarts bezoekt toe, maar daalt het aantal contacten met de tandarts. Zo gaande hoogstopgeleiden gemiddeld 2,5 keer naar de tandarts en de laagstopgeleiden 2,3 keer.

Meer informatie

Experts en redactie

Datum publicatie

13-04-2021

Gebruik fysio- en oefentherapie naar geslacht

Gebruik van fysio- of oefentherapie 2020

Door thuiswonende mensen (volgens eigen opgave)
Fysio- en oefentherapeut

Mannen

Vrouwen

Totaal

% met contact

21,8

29,6

25,7

Aantal contacten per inwoner

2,5

3,7

3,1

Aantal contacten per patiënt

11,5

12,6

12,1

  • De dataverzameling van de Gezondheidsenquête was in 2020 verstoord door de Covid-19-pandemie. Ook hebben de pandemie en de bijbehorende maatregelen mogelijk het zorggebruik van de respondenten beïnvloed. Zie de verantwoording voor meer informatie.

Bijna 26% van bevolking heeft jaarlijks contact met fysio- of oefentherapeut

Bijna 26% van de thuiswonende bevolking had naar eigen zeggen in 2020 contact met een fysio- of oefentherapeut. Patiënten die in 2020 werden behandeld door een fysio- of oefentherapeut hadden gemiddeld 12 behandelingen. Vrouwen gingen vaker naar de fysio- of oefentherapeut dan mannen.  Volgens de NIVEL Zorgregistratie Eerste lijn zijn de meest voorkomende aandoeningen waarvoor zorg gevraagd wordt, aandoeningen van spier, pees en bindweefsel van de lumbale en cervico-thoracale wervelkolom. Hieronder vallen respectievelijk lage rugpijn en pijn aan de nek/schouder (van den Dool & Meijer, 2021).

Meer informatie

 

Datum publicatie

13-04-2021

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. van den Dool J, Meijer W. Zorg door de Fysiotherapeut: Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn, Jaarcijfers 2019 en trendcijfers 2016-2019. Utrecht: NIVEL; 2021. Bron

Verantwoording

Definities
  • Eerstelijnszorg is de eerste zorg die mensen met hulpvraag ontvangen

    Eerstelijnszorg is de eerste zorg die mensen met een hulpvraag ontvangen. Deze zorg is direct toegankelijk. Zorgverleners in de eerstelijnszorg kunnen mensen die meer specialistische zorg nodig hebben doorverwijzen naar de tweedelijnszorg. Beroepsbeoefenaren in de eerstelijn zijn onder meer huisartsen, tandartsen, ergotherapeuten, fysiotherapeuten, eerstelijnsverloskundigen, praktijkondersteuners van de huisarts, apothekers, huidtherapeuten, mondhygiënisten en podotherapeuten.

  • Eerstelijnszorg kent verschillende aspecten

    Om eerstelijnszorg in kaart te brengen zijn verschillende aspecten te belichten:

    • Het aanbod aan eerstelijnsvoorzieningen en werkzame beroepsbeoefenaren in de eerstelijn
    • De vraag naar eerstelijnsvoorzieningen
    • Het gebruik van de eerstelijn door patiënten (het gaat dan om gebruik van eerstelijnsvoorzieningen en contacten met beroepsbeoefenaren werkzaam in de eerstelijn)
    • De kosten van de eerstelijn (de door de eerstelijn verstrekte zorg)
    • De prestaties van de eerstelijn uitgedrukt in kwaliteit en toegankelijkheid van de eerstelijn

    De vraag naar eerstelijnsvoorzieningen hebben we in het onderwerp Eerstelijnszorg niet meegenomen.

    Per bron zijn andere operationalisaties voor het beschrijven van eerstelijnszorg gebruikt, zie Bronverantwoording. Dit betekent dat de invulling van eerstelijnszorg per onderdeel (Cijfers & Context, Regionaal& Internationaal, Kosten en Zorgprestaties) kan verschillen.

  • Contact tandarts

    Minimaal  één tandartsbezoek in de afgelopen 12 maanden. Contacten met de mondhygiënist, orthodontist en kaakchirurg zijn niet meegenomen.

Bronverantwoording
  • Cijfers over aanbod en gebruik gebaseerd op verschillende soorten bronnen

    Cijfers over het aanbod en gebruik van de eerstelijn zijn gebaseerd op enquêtes of op een combinatie van informatie uit zorgregistraties en enquêtes.

    Beperkingen bij cijfers over aanbod van eerstelijnszorg

    Een nadeel van cijfers gebaseerd op alleen enquêtes is dat niet alle beroepsbeoefenaren bereikt worden. Dit komt doordat er meestal een steekproef wordt getrokken en er altijd sprake is van non-respons. Een nadeel van cijfers op basis van registraties is dat niet altijd alle beroepsbeoefenaren die ingeschreven staan in een beroepsregistratie (zoals het BIG-register) ook werkzaam zijn als zorgverlener. Cijfers op basis van louter registratie kan dus een overschatting geven van het aanbod van beroepsbeoefenaren.

    Specifiek aandachtspunt bij cijfers over gebruik huisartsenzorg

    Voor het beschrijven van het gebruik van de eerstelijnszorg gebruiken we de Gezondheidsenquête van het CBS en NIVEL Zorgregistraties eerste lijn. De belangrijkste methodologische verschillen tussen beide bronnen zijn dat:

    • de Gezondheidsenquête contacten met de huisartsenpost in principe ook meetelt (in NIVEL Zorgregistraties eerste lijn niet),
    • de Gezondheidsenquête huisartscontacten met bewoners van verzorgingshuizen niet meetelt (NIVEL Zorgregistraties eerste lijn wel),
    • en dat de Gezondheidsenquête contacten met de praktijkondersteuner of –assistente niet meetelt (NIVEL Zorgregistraties eerste lijn wel).
  • Tabel: Bronnen bij de cijfers over eerstelijnszorg

    Bron

    Indicator in VZinfo

    Gepresenteerde populatie VZinfo

    Meer informatie

    Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg (BIG-register)

    Aantal werkzame tandartsen, mondhygiënisten en fysiotherapeuten

    N.v.t.

    BIG-register

    CBS Bedrijvenregister

    Aantal tandartsenpraktijken

    N.v.t.

    CBS Bedrijvenregister

    CBS-Gezondheidsenquête

    Gebruik mondzorg, Gebruik fysio- en oefentherapie

    Nederlandse bevolking

    CBS-Gezondheidsenquête; CBS

    De Verloskundige

    Locaties pre-conceptiespreekuur

    N.v.t

    De Verloskundige

    KNMT-tandartsenadministratie

    Tandartsendichtheid

    N.v.t.

    KNMT-tandartsenadministratie; Staat van de mondzorg, KNMT

    Kosten van ziekten studie

    Kosten van ziekenhuiszorg naar leeftijd

    Nederlandse bevolking

    Kosten van ziekten database

    Nabijheidsstatistiek CBS Aantal huisartsenpraktijken binnen 3 kilometer, Afstand in kilometers naar dichtstbijzijnde huisartsenpraktijk N.v.t. Nabijheidsstatistiek CBS
    Nivel Beroepenregistratie Aantal werkzame huisartsen en verloskundigen N.v.t. Nivel Beroepenregistratie huisartsen; Nivel Beroepenregistratie verloskundigen
    Nivel Zorgregistraties eerstelijn Gebruik huisartsenzorg Nederlandse bevolking Nivel Zorgregistraties eerste lijn

    Register gevestigde apothekers

    Openbare apotheken

    N.v.t.

    Register gevestigde apothekers

    Stichting Farmaceutische Kengetallen (SFK)

    Aantal openbare apotheken

    N.v.t.

    SFK, Data en Feiten (SFK)

    Vergunningen apotheekhoudende huisartsen Farmatec

    Aantal apotheekhoudende huisartsen

    N.v.t.

    Farmatec.nl

     

  • Dataverzameling Gezondheidsenquête 2020

    In 2020 is de dataverzameling voor de Gezondheidsenquête verstoord door de COVID-19-pandemie. Ongeveer een half jaar was het niet mogelijk om aan huis interviews af te nemen. Daardoor kwam er tijdens die periode alleen via internet respons binnen. Om te corrigeren voor het wegvallen van de interviews aan huis is gebruik gemaakt van een aangepast weegmodel met tijdreeksmodellen. Hierdoor zijn de cijfers te vergelijken met de eerdere jaren. Meer informatie over het aangepaste weegmodel kunt u vinden in deze nota.
    De COVID-19-pandemie en de bijbehorende maatregelen hebben mogelijk invloed gehad op het zorggebruik en de gezondheid van de geïnterviewden. Het is belangrijk hier rekening mee te houden bij het interpreteren van de cijfers van 2020.

  • Locaties huisartsenposten

    Voor de huisartsenposten is gebruik gemaakt van de Benchmark huisartsenposten 2019 (Ineen, 2020) met peildatum 31 december 2019. Na deze datum zijn de volgende wijzigingen opgetreden. De wijzigingen zijn ook doorgevoerd in de kaart:

    • Op 6 januari 2020 is de Spoedpost in Oldenzaal gesloten.
    • Per januari 2020 zijn de huisartsenposten in Deurne, Bladel, Eersel en Valkenswaard gesloten (Stichting Huisarts Organisatie Kempen en Omstreken (SHoKo))
    • Per september 2020 is de huisartsenpost in Hardenberg verhuisd.

    Voor de SEH is gebruik gemaakt van de Bereikbaarheidsanalyse SEHs en acute verloskunde 2020 (RIVM, 2020) met als peildatum juni 2020. 

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. RIVM. Bereikbaarheidsanalyse SEH’s en acute verloskunde 2020 (Analyse gevoelige ziekenhuizen). Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu; 2020. Bron
  • Register van gevestigde apotheken

    Degene die de leiding heeft over de apotheek, laat zich op eigen verzoek inschrijven in dit register. Artikel 61 van de Geneesmiddelenwet regelt dat er per apotheek altijd één apotheker moet zijn ingeschreven in het register van gevestigd apothekers. Ziekenhuisapotheken en grootbereiders zijn niet in de kaart opgenomen. De poliklinische apotheken waar patiënten die ontslagen zijn uit het ziekenhuis of omwonenden terecht kunnen zijn wel in de kaart opgenomen.

  • Register van apotheekhoudende huisartsen

    Farmatec verleend apotheekvergunningen aan huisartsen in gebieden waar geen openbare apotheek gevestigd is. Huisartsen die dubbel voorkomen in het register zijn maar één keer meegeteld. Associé(e)s van een huisarts die al een apotheekvergunning (APH/H-vergunning) hebben, kunnen een associatievergunning aanvragen. Deze APG/A-vergunningen zijn niet opgenomen in de kaart, omdat deze hetzelfde adres betreffen als de APH/H-vergunning.

Methoden
  • Verschillende maten voor beschrijving onderdelen eerstelijnszorg

    Om Eerstelijnszorg te beschrijven, zijn voor verschillende onderdelen verschillende maten gebruikt. Hieronder wordt dit per onderdeel toegelicht.

  • Regionale verschillen in reistijd naar dichtstbijzijnde zorgvoorziening

    Voor het bepalen van de reistijden per vierpositiepostcode gebied is gebruik gemaakt van de Drive Time Matrix (DTM) van Geodan. Deze matrix tabel bevat de reistijden en -afstanden over de weg tussen postcodes in Nederland op vierpositiepostcodeniveau. Hierbij is uitgegaan van de snelste route met de personenauto.