Volksgezondheidenzorg.info

Zoekveld

AlcoholverslavingRegionaal & InternationaalRegionaal

Cijfers & Context

Mannen vaker verslaafd aan alcohol dan vrouwen

Regionaal & Internationaal

Alcoholverslaving relatief laag in Nederland

Kosten

Kosten van drugs- en alcoholverslaving 794 miljoen

Preventie & Zorg

Bijna 30.000 cliënten in verslavingszorg

Alcohol, verslavingszorg ingeschreven cliënten per mo/vb-regio

Verslavingszorg alcohol 2015

Aantal episoden, per mo/vb-regio
Alcohol, verslavingszorg aantal behandelperioden per mo/vb-regio 2015
Verslavingszorg alcohol 2015
MOVB RegioAbsoluut aantalAantal per 10000
Nederland28.05320
Groningen1.26826
Leeuwarden1.24123
Emmen32523
Assen61123
Zwolle87420
Almelo44224
Enschede88627
Deventer61932
Apeldoorn59028
Arnhem71621
Ede25713
Doetinchem41817
Nijmegen69316
Utrecht1.23417
Amersfoort55318
Almere63420
Hilversum39219
Den Helder29622
Alkmaar47121
Hoorn28817
Haarlem93621
Amsterdam2.49229
Zaanstad29220
Purmerend23318
Leiden90320
Den Haag1.36321
Delft33014
Gouda27315
Rotterdam1.96026
Vlaardingen38525
Nissewaard40917
Dordrecht69221
Vlissingen52316
Bergen op zoom25012
Breda50913
Tilburg57716
Den Bosch51816
Oss34215
Eindhoven59513
Helmond23013
Venlo74218
Heerlen33916
Maastricht35311

Centrumgemeenten maatschappelijke opvang en verslavingsbeleid (mo/vb-regio's) zijn sinds 1994 verantwoordelijk voor de uitvoering van de maatschappelijke opvang en het verslavingsbeleid.

View all detail data

In Noord-Nederland meer behandelperioden voor alcoholverslaving

Het aantal behandelperioden (episoden) van cliënten die een beroep doen op de verslavingszorg voor een alcoholverslaving (als hoofdreden) is hoger in het noorden van Nederland. Respectievelijk Deventer, Amsterdam en Apeldoorn zijn de regio's met de meeste episoden. In Maastricht en Bergen op Zoom zijn regio's met de laagste aantallen episoden. Het betreft in totaal ruim 28.000 episoden, oftewel meer dan 20 episoden per 10.000 inwoners van 15 jaar en ouder. Alleen behandelperiodes van cliënten waarvan de woonplaats bekend is, zijn meegenomen in de berekeningen. Het aantal mensen dat bij de verslavingszorg vanwege een alcoholprobleem in behandeling is, is slechts een indicatie van het aantal mensen met een alcoholverslaving. Veel mensen blijven buiten het zicht van de hulpverlening.

Vergelijk met andere kaart

Meer informatie

 

Verantwoording

Definities
  • Definitie alcoholverslaving

    In Nederland vindt de classificatie van psychische stoornissen plaats met behulp van de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders-5 (American Psychiatric Association. DSM-5 Task Force., 2014). Deze stelt dat er sprake is van een alcoholverslaving (‘stoornis in alcoholgebruik’) wanneer aan de onderstaande criteria is voldaan. Naast de criteria dient te worden aangegeven of er sprake is van specificaties, zoals of er sprake is van herstel en hoe ernstig de stoornis is.


    Criteria ter classificatie van alcoholverslaving

    A Een problematisch patroon van alcoholgebruik dat leidt tot hevige beperkingen of lijden, zoals blijkt uit twee of meer van de volgende symptomen, die binnen een periode van een jaar optreden:
     
    1 Alcohol wordt gebruikt in grotere hoeveelheden of langduriger dan de bedoeling was
    2 Een sterke wens of vergeefse pogingen om het alcoholgebruik te verminderen en in de hand te houden
    3 Er wordt veel tijd besteed aan activiteiten die nodig zijn om aan alcohol te komen, alcohol te gebruiken, of te herstellen van de effecten ervan
    4 Hunkering, of een sterke wens of drang tot alcoholgebruik
    5 Terugkerend alcoholgebruik, met als gevolg dat belangrijke verplichtingen niet worden nagekomen
    6 Aanhoudend alcoholgebruik ondanks problemen die veroorzaakt of verergerd worden door de effecten van alcohol
    7 Belangrijke activiteiten zijn opgegeven of verminderd vanwege het alcoholgebruik
    8 Terugkerend alcoholgebruik in situaties waarin dit fysiek gevaar oplevert
    9 Het alcoholgebruik wordt voortgezet ondanks weet te hebben dat een lichamelijk of psychisch probleem wordt veroorzaakt of verergerd door alcohol
    10 Grotere hoeveelheden nodig hebben om hetzelfde effect te bereiken (tolerantie)
    11 Het optreden van onthoudingsverschijnselen

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. American Psychiatric Association. DSM-5 Task Force. Diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM-5. Washington, D.C.: American Psychiatric Publishing; 2014. Bron
  • Verandering in classificatiesysteem voor psychische stoornissen

    In 2013 is het vernieuwde handboek voor de classificatie van psychische stoornissen (DSM-5) uitgegeven en is een overgang in gang gezet naar het werken met dit classificatiesysteem. Vanaf januari 2017 is de DSM-5 in gebruik genomen en is deze versie het nieuwe uitgangspunt bij de beoordeling of er sprake is van een psychische stoornis. Vóór de uitgave van de DSM-5 werd gebruik gemaakt van de oudere versie, de DSM-IV. Om deze reden is veel onderzoek naar psychische stoornissen nog gebaseerd op DSM-IV. In VZinfo zijn de diagnoses van alcoholverslaving in de meeste gevallen nog gesteld op basis van de criteria van de DSM-IV.

    Er zijn een aantal verschillen tussen de criteria van alcoholverslaving in de DSM-5 en die in de DSM-IV. Het belangrijkste verschil is dat er in de DSM-5 geen onderscheid meer gemaakt wordt tussen alcoholmisbruik en alcoholafhankelijkheid. Dit waren in de DSM-IV afzonderlijke diagnoses, maar zijn in de DSM-5 samengenomen als ‘stoornis in het alcoholgebruik’. In VZinfo duiden we dit aan als 'alcoholverslaving'. 

    Andere veranderingen zijn het toevoegen van het nieuwe criterium ‘hunkering’ en het vaststellen van het minimum aantal benodigde criteria op twee.

    Het stellen van diagnoses volgens de DSM-5 heeft mogelijk gevolgen voor nieuwe cijfers over het vóórkomen van alcoholverslaving in Nederland.
     

Bronverantwoording
  • Tabel: Bronnen bij de cijfers over alcoholverslaving

    Bron Indicator in VZinfo Gepresenteerde populatie VZinfo Meer informatie
    Netherlands Mental Health Survey and Incidence Study-2
    (NEMESIS-2)
    Jaarprevalentie alcoholafhankelijkheid op basis van DSM-IV Nederlandse bevolking van 18-65 jaar NEMESIS-2,  de Graaf et al., 2010
    CBS Doodsoorzakenstatistiek Aantal overledenen door alcoholgerelateerde aandoening Nederlandse bevolking CBS Doodsoorzakenstatistiek, Nationale Drug Monitor (van Laar & van Ooyen-Houben, 2014; van Laar & van Ooyen-Houben, 2015)
    Landelijk Alcohol en Drugs Informatie Systeem (LADIS) Aantal ingeschreven cliënten in de verslavingszorg met alcohol als primair probleem Nederlandse bevolking LADIS, Nationale Drug Monitor (van Laar & van Ooyen-Houben, 2016)
    Kosten van Ziektenstudie Kosten van zorg voor afhankelijkheid van drugs en alcohol Nederlandse bevolking Kosten van Ziekten
    WHO Global Health Observatory (GHO) Data Repository: Global Information System on Alcohol and Health (GISAH) Jaarprevalentie alcoholafhankelijkheid Europese bevolking vanaf 15 jaar  WHO GHO, GISAH

     

    Bronnen en literatuur

    Literatuur

    1. van Laar MW, van Ooyen-Houben MMJ. Nationale Drug Monitor, Jaarbericht 2013/2014. Utrecht / Den Haag: Trimbos-instituut / WODC; 2014. Bron
    2. van Laar MW, van Ooyen-Houben MMJ. Nationale Drug Monitor. Jaarbericht 2015. Utrecht: Trimbos-instituut; 2015. Bron
    3. van Laar MW, van Ooyen-Houben MMJ. Nationale Drug Monitor Jaarbericht 2016. Utrecht: Trimbos-instituut; 2016. Bron
Methoden
  • Methode gebruikt door GISAH

    GISAH (Global Information System on Alcohol and Health) is onderdeel van  de WHO Global Health Observatory Data Repository. De gegevens uit GISAH over de prevalentie van alcoholverslaving zijn gemodelleerd met behulp van regressiemodellen. Indien beschikbaar werden de oorspronkelijke vragenlijstresultaten gebruikt in plaats van schattingen. De regressiemodellen zijn gebaseerd op survey data die systematisch verzameld zijn sinds het jaar 2000 en waarbij gecorrigeerd is voor bevolkingssamenstelling, moslimpopulatie in het land, de regio en het jaar waarin de gegevens werden verzameld.

    Bij voorkeur is gebruik gemaakt van vragenlijsten die zijn uitgezet bij een representatieve steekproef van de nationale bevolking waarbij een gevalideerd instrument is gebruikt zoals de CIDI (Composite International Diagnostic Interview), AUDADIS (Alcohol Use Disorder and Associated Disabilities Interview Schedule), of SCAN (Schedules for Clinical Assessment in Neuropsychiatry).