Volksgezondheidenzorg.info

Zoekveld

Ziektelastberekeningen

Ziektelast in DALY's

DALY combineert sterfte en ziekte 

De ziektelast ('Burden of Disease') is de hoeveelheid gezondheidsverlies in een populatie die veroorzaakt wordt door ziekten. De ziektelast wordt uitgedrukt in DALY's ('Disability-Adjusted Life-Years'). De DALY kwantificeert gezondheidsverlies en is opgebouwd uit twee componenten: de jaren geleefd met ziekte en de jaren verloren door vroegtijdige sterfte. Het concept is afkomstig van de 'Global Burden of Disease' studie (GBD) van de Wereldbank en de WHO (Murray & Lopez, 1996). 

Jaren geleefd met ziekte uitgedrukt in ziektejaarequivalenten 

De jaren geleefd met de ziekte worden uitgedrukt in ziektejaarequivalenten ('Years Lived with Disability'). Ziektejaarequivalenten worden berekend door de puntprevalentie van de ziekte (aantal mensen dat de ziekte heeft op een bepaald moment) te vermenigvuldigen met een wegingsfactor voor de ernst van de ziekte. Door de jaren geleefd met ziekte uit te drukken in ziektejaarequivalenten, zijn ze te combineren met de door sterfte verloren levensjaren. Als bijvoorbeeld een ziekte een wegingsfactor van 0,5 heeft, betekent dit dat een jaar leven met deze ziekte equivalent wordt beschouwd aan een half jaar verloren door vroegtijdige sterfte. Op deze manier kunnen de verloren levensjaren en de ziektejaarequivalenten opgeteld worden tot DALY's. De methode waarmee de DALY's worden berekend, leent zich niet goed voor het toekennen van absolute DALY's aan ziekten naar leeftijd. 

Vroegtijdige sterfte uitgedrukt in verloren levensjaren

De jaren verloren door vroegtijdige sterfte wordt uitgedrukt in verloren levensjaren ('Years of Life Lost', YLL). De verloren levensjaren worden berekend door het aantal ziektespecifieke sterfgevallen per jaar te vermenigvuldigen met de resterende levensverwachting op de betreffende leeftijd.

Ziektelastberekening in formules

Meer informatie

Berekening verloren levensjaren

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Murray CJL, Lopez AD. The global burden of disease: a comparative assessment of mortality and disability from disease, injuries, and risk factors in 1990 and projected to 2020. Massachusetts: Harvard University Press on behalf of the WHO and the World Bank; 1996. Bron

Gebruikte indicator voor ziektelastberekening

Berekening ziektelast meestal op basis van puntprevalentie

Voor de meeste ziekten is de puntprevalentie gebruikt voor het berekenen van de ziektejaarequivalenten. Voor kanker (/nieuwvormingen) is de tienjaarsprevalentie gebruikt. Dit wil zeggen het aantal mensen dat in de loop van de tien jaar voorafgaand aan de peildatum kanker heeft gekregen en op de peildatum nog in leven was. Voor enkele ziekten die gekarakteriseerd zijn door een relatief korte duur met daarna volledig herstel, is niet de prevalentie maar de het aantal nieuwe gevallen gebruikt voor het berekenen van de ziektejaarequivalenten. Hierbij is het aantal nieuwe gevallen vermenigvuldigd met de duur van de ziekte.

Gebruikte bronnen voor schatting aantal ziektegevallen

Puntprevalentie van meeste ziekten geschat op basis van zorgregistraties

Voor de meeste ziekten is de puntprevalentie geschat op basis van gegevens afkomstig van zorgregistraties, zoals de NIVEL Zorgregistraties eerste lijn. Cijfers over kanker (/nieuwvormingen) en ongevallen zijn afkomstig van specifieke zorgregistraties, respectievelijk, de Nederlandse Kankerregistratie en het Letsel Informatie Systeem. De prevalentie van enkele psychische aandoeningen is geschat op basis van gegevens afkomstig van bevolkingsonderzoek, zoals NEMESIS-2.

Bronnen en literatuur

Bronnen

  1. NIVEL Zorgregistraties eerste lijn, NIVEL Zorgregistraties. zorggegevens.nl
  2. Nederlandse Kankerregistratie, NKR. zorggegevens.nl
  3. Letsel Informatie Systeem, LIS. zorggegevens.nl
  4. NEMESIS-2, Netherlands Mental Health Survey and Incidence Study-2. zorggegevens.nl

Correctie voor multimorbiditeit

Correctie voor multimorbiditeit

Het komt steeds vaker voor dat mensen meer dan één aandoening tegelijk hebben. Dit wordt ook wel multimorbiditeit genoemd. Multimorbiditeit doet zich vooral voor op oudere leeftijd. Voor mensen die meer dan één ziekte tegelijk hebben, is de ernst/wegingsfactor van de combinatie van aandoeningen meestal kleiner dan de som van afzonderlijke wegingsfactoren. Voorheen werd niet gecorrigeerd voor multimorbiditeit bij het berekenen van de ziektelast. Dit leidde tot overschatting van de ziektelast (Hilderink et al., 2016). Bij de huidige ziektelastberekeningen is wel gecorrigeerd voor multimorbiditeit.

Meer informatie

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Hilderink HBM, Plasmans MHD, Snijders BEP, Boshuizen HC, Poos M.JJC, van Gool CH. Accounting for multimorbidity can affect the estimation of the Burden of Disease: a comparison of approaches. Archives of Public Health. 2016;74(37). Bron | DOI

Geen weging voor leeftijd of discontering toekomstig gezondheidsverlies

Geen weging voor leeftijd in Nederlandse ziektelastberekeningen

In GBD-studies is oorspronkelijk ook gekozen voor weging voor leeftijd ('age weighting'). Hierbij wordt uitgegaan van het principe dat een levensjaar van een jongvolwassene zwaarder weegt dan een levensjaar van een kind of een oudere volwassene (Murray & Lopez, 1996). Bij het berekenen van de ziektelast wordt een relatief groter gewicht toegekend aan de ernst van een ziekte op jongvolwassen leeftijd. In de Nederlandse berekeningen is een dergelijke weging voor leeftijd niet toegepast.

Geen discontering van toekomstig gezondheidsverlies in Nederlandse ziektelastberekeningen 

In de wereldwijde GBD-studies is oorspronkelijk het principe gehanteerd dat een levensjaar nu zwaarder telt dan een levensjaar in de toekomst (Murray & Lopez, 1996). Dit is in economische berekeningen een standaard uitgangspunt en wordt disconteren genoemd. In de Nederlandse berekeningen is niet gedisconteerd. Voor sommige doeleinden (bijvoorbeeld kosten-effectiviteitsanalyses) kan het nuttig zijn om wel gebruik te maken van een disconteren. Deze kan dan achteraf nog toegevoegd worden.

Bronnen en literatuur

Literatuur

  1. Murray CJL, Lopez AD. The global burden of disease: a comparative assessment of mortality and disability from disease, injuries, and risk factors in 1990 and projected to 2020. Massachusetts: Harvard University Press on behalf of the WHO and the World Bank; 1996. Bron

Selectie van ziekten

Selectie van ziekten

Bij de berekeningen van de ziektelast is uitgegaan van de ziekten die geselecteerd zijn voor de Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018 (VTV-2018). Dat zijn dezelfde ziekten als die geselecteerd zijn voor de VTV-2014 (VTV-2014). Deze ziekten zijn onder meer geselecteerd op basis van hun bijdrage aan sterfte, prevalentie, incidentie en kosten. Ook ziekten die vermijdbaar zijn door primaire of secundaire preventie zijn geselecteerd. Voor een aantal ziekten zijn geen DALY 's berekend, omdat er geen betrouwbare epidemiologische gegevens beschikbaar waren. Voor een aantal andere ziekten is uitsluitend het aantal verloren levensjaren berekend, omdat er onvoldoende gegevens waren over de prevalentie of omdat een (geschikte) wegingsfactor ontbrak. 

ICD-hoofdstukken

In de VTV-2018 zijn ook schattingen gemaakt van de ziektelast van de ICD-10-hoofdstukken (hoofdgroepen van ziekten). Daarbij is per ICD-10-hoofdstuk, naast de ziektelast van de voor de VTV-2018 geselecteerde ziekten, ook een schatting gemaakt van de ziektelast van de overige ziekten binnen een ICD-10-hoofdstuk.  In de CBS-Doodsoorzakenstatistiek is de totale sterfte voor ieder ICD-10-hoofdstuk naar leeftijd opgenomen. Hiermee is het aantal verloren levensjaren per ICD-10-hoofdstuk berekend. Het aantal ziektejaarequivalenten per ICD-10-hoofdstuk is niet zo eenvoudig te berekenen. Voor de ziekten die niet zijn geselecteerd voor de VTV-2018 ontbreken meestal prevalentiecijfers en is meestal ook geen wegingsfactor beschikbaar. Om toch een schatting te maken van het aantal ziektejaarequivalenten per ICD-10-hoofdstuk, zijn voor de niet voor de VTV-2018 geselecteerde ziekten bijschattingen gemaakt op basis van de ziektejaarequivalenten (YLD’s) en de verloren levensjaren (YLL’s) die berekend zijn voor de VTV-selectie. Hierbij zijn de volgende aannamen gemaakt:

  • Er zijn twee ziekten in de VTV-selectie (dementie en beroerte) die in twee verschillende ICD-10-hoofdstukken vallen. Hier is de aanname gemaakt dat de verdeling van de YLD’s over de twee ICD-10-hoofdstukken overeenkomt met verdeling van de YLL’s. 
  • In ICD-10-hoofdstukken waarin ziekten uit de VTV-selectie zijn vertegenwoordigd, is de aanname gemaakt dat de verhouding van de YLD’s en YLL’s van deze ziekten gelijk is aan de verhouding van de YLD’s en YLL’s van de overige ziekten binnen hetzelfde ICD-10-hoofdstuk.
  • Sommige ICD-10-hoofdstukken omvatten geen enkele VTV-aandoening. Hiervoor kan de verhouding van de YLD’s en YLL’s dan ook niet worden berekend. Voor ICD-Hoofdstukken waarin geen ziekten uit de VTV-selectie zijn vertegenwoordigd is de aanname gemaakt dat de verhouding van de YLD’s en YLL’s van alle VTV-ziekten samen gelijk is aan de verhouding van de YLD’s en YLL’s in het betreffende ICD-10-hoofdstuk.

Meer informatie