Volksgezondheidenzorg.info

Zoekveld

Afkortingen

  1. 1

    15-minutennorm

    De norm waarbinnen een ambulance ter plaatse moet zijn in het geval van een spoedeisende inzetopdracht (A1-inzet)

  2. 2

    24-uurs urine

    Urine die gedurende 24 uur is verzameld

  3. 9

    95% BI

    Het 95% betrouwbaarheidsinterval. Het interval waarvan we met 95% zekerheid mogen aannemen dat de werkelijke waarde van de bestudeerde parameter erin ligt. Hoe smaller het betrouwbaarheidsinterval, des te preciezer de schatting van de waarde van de bestudeerde parameter.

  4. A

    A-segment

    De prijzen van DBC's in het A-segment worden landelijk vastgesteld en zijn dus in ieder ziekenhuis gelijk. De prijzen van DBC's in het B-segment mogen ziekenhuizen zelf vaststellen. Hierover onderhandelen zij met verzekeraars.

    A1-inzetten

    Spoedeisende rit in opdracht van de centralist van de MKA in geval van acute bedreiging van de vitale functies van de patiënt en in het geval dat dit gevaar pas na beoordeling door de ambulancebemanning ter plaatse kan worden uitgesloten.

    Synoniemen: A1-inzet A1

    A2-inzetten

    Rit in opdracht van de centralist van de MKA naar aanleiding van een zorgvraag waaruit blijkt dat geen sprake is van direct levensgevaar, maar waarbij de ambulance wel zo snel mogelijk ter plaatse dient te zijn. Deze hulp wordt geacht binnen 30 minuten ter plaatse te zijn.

    Synoniemen: A2-inzet A2-ritten

    AA

    Arachidonzuur: een vetzuur dat in principe door het menselijk lichaam kan worden gevormd uit linolzuur of gamma-linoleenzuur, maar toch tot de essentiële vetzuren wordt gerekend.

    AAA

    Aneurysma van de abdominale aorta (buikaorta)

    AABR

    Auditory Brainstem Response Audiometrie (geautomatiseerde hersenstam audiometrie)

    AAW

    Algemene arbeidsongeschiktheidswet

    ABS

    Affect balance scale. Meet de algemene psychische gezondheidstoestand in een bevolking. Dit wordt bepaald door de balans tussen de mate van positieve en negatieve gevoelens.

    ACE

    Angiotensine converting enzyme. ACE is een enzym dat vooral betrokken is bij de regulatie van de bloeddruk.

    Acrylamide

    Een stof die ontstaat bij het verhitten van producten zoals het bakken van friet, brood en vlees. De stof is bij proefdieren kankerverwekkend gebleken en is mogelijk bij zeer hoge concentratie ook kankerverwekkend bij mensen.

    Actieve coping

    Het actief aanpakken van stress of de gevolgen daarvan. Actieve coping kan zowel op de oorzaak van stress als op emoties als gevolg van stress gericht zijn.

    Actieve probleemgerichte coping

    Het actief aanpakken van de oorzaak van stress. Bijvoorbeeld een plan van aanpak maken en volgen, informatie zoeken om het probleem op te lossen of hulp vragen.

    Actueel alcoholgebruik

    Alcoholgebruik in de laatste maand

    Additief effect

    Gelijktijdige werking van twee of meer factoren, waarbij het totale effect gelijk is aan de som van de afzonderlijke effecten van deze factoren.

    ADH

    Alcoholdehydrogenase: een groep enzymen die voorkomen in verschillende organismen en deel uitmaken van de afbraakketen van alcohol.

    ADHD

    Attention Deficit Hyperactivity Disorder (Aandachtstekort-stoornis met hyperactiviteit)

    ADL

    Activiteiten van het dagelijks leven

    advanced adenoom

    Een geavanceerd adenoom is een poliep > 1cm en/of met villeuze kenmerken en/of met hooggradige dysplasie; het is een mogelijk voorstadium van darmkanker.

    Synoniemen: voortgeschreden adenoom

    AGS

    Adrenogenitaal syndroom

    aids

    Acquired Immune Deficiency Syndrome

    AIOS

    Assistent in opleiding tot specialist

    aK

    acellulair kinkhoestvaccin

    Albuminurie

    De aanwezigheid van eiwit in de urine.

    ALDH

    Aldehydedehyrogenase: het enzym in het mitochondrium dat de afbraak van ethanal (aceetaldehyde) tot azijnzuur mogelijk maakt. Hierna wordt acetyl-CoA gevormd uit het azijnzuur en Coënzym A. Dit gaat de citroenzuurcyclus in waarna het afgebroken wordt tot koolstofdioxide en water.

    Allel

    Eén van de twee afzonderlijke kopieën van een gen op een chromosomenpaar.

    Allochtonen

    Personen van wie ten minste één van de ouders in het buitenland is geboren.

    ALM

    Acrolentigineus melanoom. Dit type melanoom is zeldzaam. Het bevindt zich aan de acra (=uiteinden) van het lichaam, namelijk de handen (vingers/nagels) of de voeten (tenen/nagels).

    AMI

    Acuut myocard infarct

    AMW

    Algemeen Maatschappelijk Werk

    Anamnese

    Wat een patiënt de arts over de klachten en medische voorgeschiedenis kan vertellen.

    ANIOS

    Assistent niet in opleiding tot specialist

    Antagonist

    1) Chemische stof die de werking van een andere stof opheft;
    2) Stof die aan een receptor bindt, maar geen intrinsieke werking heeft. Het effect van deze sof wordt veroorzaakt door het blokkeren van de receptor, waardoor de endogene(lichaamseigen) stof minder kan binden en daardoor minder effect kan hebben.

    anti-HBc

    Antistoffen (IgM én IgG) tegen HBcAg. Wijzen op oude of recente infectie; niet aanwezig na vaccinatie; goede screeningsmarker voor 'ooit Hepatitis B Virus (HBV)-infectie doorgemaakt'.

    antibiotic stewardship

    Is een internationaal omarmd concept van intramurale, multidisciplinaire samenwerking om goed gebruik van antibiotica te bevorderen en onjuist gebruik af te laten nemen, met als doelen verbetering van de patient outcome, verbetering van de kosteneffectiviteit van de behandeling en terugdringen van de nadelen van antibioticagebruik, waaronder resistentie. Het berust op de volgende drie pijlers:

    • richtlijnen voor stringent gebruik van antibiotica;
    • het instellen van antibioticateams in ziekenhuizen;
    • het voorkómen van resistentie door middel van infectiepreventie.
    antibiotica formularium

    Boekje, waarin adviezen worden gegeven voor therapie en profylaxe van de gangbare infectieuze ziektebeelden, en waarin ook de belangrijkste eigenschappen van alle antimicrobiële middelen te vinden zijn.

    ANW

    Avond-, nacht-, en weekenddienst

    AOW

    Algemene ouderdomswet

    Apgar-score

    De Apgarscore geeft inzicht in de algemene toestand van een pasgeboren baby. Hierbij wordt de baby enkele minuten na de geboorte getest op vijf vitale criteria: ademhaling, pols- en hartslag, spiertonus, kleur van de huid en reactie op prikkels.

    Apotheekhoudende huisartsen

    Huisartsen kunnen een apotheekvergunning aanvragen wanneer de dichtstbijzijnde apotheker verder dan 4,5 km van de eerste potentiële patiënt van de arts is gevestigd. Wanneer de afstand tussen de potentiële patiënt en de apotheker meer dan 3,5 en minder dan 4,5 km is spelen bijzondere omstandigheden een rol (met name de bereikbaarheid met het openbaar vervoer).

     

    Synoniemen: apotheekhoudende huisarts apotheekhoudende huisartsen

    Apotheekhoudenden

    Openbare apotheken of apotheekhoudende huisartsen.

    APZ

    Algemeen psychiatrisch ziekenhuis. Regionale voorziening voor crisisopvang, behandeling, verpleging en resocialisatie van alle categorieën psychiatrische patiënten. De behandelduur kan variëren van enkele maanden tot vele jaren. Naast intramurale zorg biedt een APZ vaak deeltijdbehandeling en ambulante (poliklinische) geestelijke gezondheidszorg.

    ARBO

    Arbeidsomstandigheden

    ARI

    Acute respiratoire infectie

    ATHENA

    AIDS Therapy Evaluation in the Netherlands

    Atherosclerose

    Een vernauwing van de slagaders als gevolg van plaquevorming en trombusvorming.

    Atriumfibrilleren

    Ongecoördineerd samentrekken van de afzonderlijke spiervezels van de boezem (voorkamer) van het hart doordat de elektrische activatie onregelmatig is.

    Autosoom

    Een autosoom is elk chromosoom in de celkern van een organisme, behalve de geslachtschromosomen; bij de mens dus niet het X of Y-chromosoom.

    Avo onderbouw

    Omvat de eerste drie jaren van havo/vwo, mulo, ulo en de theoretische en gemengde leerwegen in het vmbo

    Synoniemen: avo onderbouw

    AWBZ

    Algemene wet bijzondere ziektekosten

  5. B

    B-inzet

    Niet-spoedeisende rit in opdracht van de centralist van de MKA naar aanleiding van een zorgvraag zonder A1- of A2-urgentie, waarbij een tijdstip is afgesproken voor het halen of brengen.. Het betreft vooral vervoer van patiënten tussen ziekenhuizen, andere zorginstellingen en het eigen woonadres.

    B-inzetten

    Rit in opdracht van de centralist van de MKA naar aanleiding van een zorgvraag zonder A1- of A2-urgentie, waarbij een tijdstip is afgesproken voor het halen of brengen.

    BBMRI-NL

    Biobanking and Biomolecular Resources Research Infrastructure

    BCG

    Bacille bilié de Calmette et Guérin. BCG is een vaccin tegen tuberculose dat gemaakt wordt van de levende, verzwakte, bij runderen voorkomende tuberculosebacterie, Mycobacterium bovis.

    Beroepsbevolking

    Tot de beroepsbevolking worden alle personen tussen de 15 en 67 jaar gerekend die ten minste 12 uur per week werken, willen werken of gaan werken.

    Beroepsniveau 1

    Beroepsniveau 1 omvat beroepen met eenvoudige routinematige taken die een elementair of lager onderwijsniveau vereisen.

    Synoniemen: beroepsniveau 1

    Beroepsniveau 4

    Onder beroepsniveau 4 vallen beroepen met zeer complexe gespecialiseerde taken die hoger of wetenschappelijk onderwijsniveau vereisen.

    Synoniemen: beroepsniveau 4

    Beroerte

    Cerebrovasculaire aandoeningen (CVA), ook wel aangeduid met beroerte, zijn een verzameling van ziektebeelden waarbij sprake is van een stoornis in de bloedvoorziening van de hersenen. Een herseninfarct (ischemische beroerte), ontstaat door een afsluiting van een bloedvat (vaak op basis van een stolsel wat elders is ontstaan). Een hersenbloeding (bloedige beroerte) is het gevolg van een gescheurd bloedvat.

    Besteedbaar inkomen

    Het bruto-inkomen verminderd met sociale zekerheidspremies en andere betaalde overdrachten (o.a. alimentatie voor ex-partner) en de loon-, inkomsten- en vermogensbelasting.

    Bestuurlijke fusie

    Bij een bestuurlijke fusie blijven de fusiepartners afzonderlijke rechtspersonen, maar krijgen zij een gezamenlijk bestuur.

    Synoniemen: bestuurlijke fusie Bestuurlijke fusies bestuurlijke fusies

    Betrouwbaarheid

    Reproduceerbaarheid/herhaalbaarheid: de mate waarin bepalingen stabiel zijn in de tijd en tussen waarnemers/beoordelaars.

    BEVI

    Besluit externe veiligheid inrichtingen

    Bevolkingsdichtheid

    Aantal inwoners per vierkante kilometer.

    Bevolkingsgroei

    De bevolkingsgroei bestaat uit vier componenten: geboorte, sterfte, immigratie en emigratie. Op het niveau van provincies en gemeenten spelen ook binnenlandse verhuizingen een rol.

    Synoniemen: bevolkingsgroei

    BI

    Betrouwbaarheidsinterval

    BIG

    Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg

    Binge drinken

    Het drinken van 5 glazen alcohol of meer bij één gelegenheid.

    Synoniemen: binge drinken

    BKZ

    Budgettair Kader Zorg

    Bloeddruk

    Bloeddruk of tensie is de kracht waarmee het hart het bloed de vaten inpompt.

    bloedisolaten

    Een gekweekte bacterie-isolaat uit het bloed van patiënten met een binnendringende (invasieve) infectie.

    BMI

    Body Mass Index. De BMI is een index die de verhouding tussen lengte en gewicht bij een persoon weergeeft. De BMI wordt veel gebruikt om een indicatie te krijgen of er sprake is van overgewicht of ondergewicht.

    BMR

    Bof, mazelen, rodehond

    BOPZ

    Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen

    Bovendruk

    De bovendruk of systolische druk is de maximale druk die wordt opgebouwd in de aorta of hoofdlichaamsslagader bij het samentrekken van de linker hartkamer.

    BRCA

    BReast Cancer. Gen dat betrokken is bij het ontstaan van erfelijke borst- en eierstokkanker.

    Bruto arbeidsparticipatie

    Het aandeel van de potentiële beroepsbevolking (alle personen tussen de 15 en 65 jaar) dat tot de beroepsbevolking behoort, en dus een betaalde baan van ten minste 12 uur per week heeft of deze zoekt. Hierin worden werklozen meegeteld.

    BRZO

    Besluit risico's zware ongevallen

    BSE

    bovine spongiforme encephalopathie

     

    BSE

    Boviene spongiforme encephalopathie, beter bekend als 'gekkenkoeienziekte'. Een runderziekte die ook overdraagbaar is op mensen. Het hersenweefsel wordt door prionen aangetast en ziet er onder een micrioscoop 'sponsachtig' uit.

    BSN

    Burger Service Nummer

    BTW

    Belasting op de toegevoegde waarde

  6. C

    C&SCO

    Conflicthantering en Sociale Competentie in het Onderwijs

    CAARMS

    Comprehensive Assessment of At Risk Mental State

    CABG

    Coronary artery bypass grafting. Bypass operatie.

    CAD

    Consultatiebureau voor alcohol en drugs

    CAGE-AID

    CAGE Questionnaire Adapted to Include Drugs. De CAGE vragenlijst is een korte vragenlijst voor alcoholgebruik. De CAGE-AID is een aangepaste CAGE om druggebruik te screenen.

    CAK

    Centraal Administratie Kantoor

    CAMDEX

    Cambridge mental disorders of the elderly examination

    CAP

    Community-acquired pneumonia. Longontsteking die buiten het ziekenhuis is opgelopen.

    Cariës-ervaring

    Het totale aantal al dan niet behandelde cariëslaesies. Meestal worden cariëslaesies die niet verder gaan dan het glazuur daarbij buiten beschouwing gelaten.

    Cariëslaesies

    Witte of bruine vlekken op, of gaatjes in tanden en kiezen. Cariëslaesies kan men tellen per tandvlak (‘surface’) of per aangedaan gebitselement (‘tooth’). Vlakken/elementen met een caviteit (‘decayed’) worden afzonderlijk geteld, evenals gevulde vlakken/elementen (‘filled’) en vlakken/elementen die verloren gingen door cariës (‘missing’).

    CASH

    Comprehensive Assessment of Symptoms and History

    CBCL

    Child Behavior Check List

    CE

    Conformité Européene. Dit wil zoveel zeggen als: 'in overeenstemming met Europese regelgeving'.

    CES-D

    Center for Epidemiologic Studies depression scale

    Cholesterol

    Een vetachtige stof die het menselijk lichaam nodig heeft als bouwsteen voor lichaamscellen en hormonen. Het meeste cholesterol wordt aangemaakt in de lever. Een klein gedeelte cholesterol uit de voeding komt in het bloed. Cholesterol wordt samen met triglyceriden (bloedvetten) door het lichaam getransporteerd door de lipoproteïnen HDL, LDL en VLDL.

    Chronische aandoeningen

    Hiermee wordt over het algemeen gedoeld op irreversibele (niet omkeerbare) aandoeningen zonder uitzicht op volledig herstel en met een relatief lange ziekteduur.

    CHT

    Congenitale hypothyreoïdie. Aangeboren aandoening aan de schildklier. De schildklier is niet of maar gedeeltelijk gevormd of werkt te langzaam.

    CHZ

    Coronaire hartziekten. Aandoeningen die worden veroorzaakt door afwijkingen in de kransslagaders (coronairarteriën).

    CIDI

    Composite international diagnostic interview

    Circuit

    Aanduiding voor een categorie binnen de geestelijke gezondheidszorg, zoals gehanteerd door GGZ Nederland. Men onderscheidt het circuit 'kinderen en jeugdigen', 'volwassenen', 'ouderen', 'verslavingszorg' en 'beschermd wonen'.

    CJD

    Creutzfeldt Jakob Disease

    CJD

    Creutzfeldt Jakob Disease

    CMF

    Comparative Mortality Figure. De verhouding tussen de sterfte in een bepaalde subpopulatie en de sterfte in de totale populatie gecorrigeerd voor leeftijds- en geslachtsverschillen (directe standaardisatie).

    CNI

    Chronische nierinsufficiëntie

    Coeliakie

    Overgevoeligheid van de darmen voor het eiwit gluten. Dit eiwit komt voor in graansoorten als tarwe, haver, rogge, gerst en spelt. Naast darmklachten zijn de meest voorkomende klachten: bloedarmoede, weinig eetlust, overgeven, huilerigheid, depressiviteit, humeurigheid, botontkalking, groeistoornissen, ondergewicht, dunne armen en benen.

    colonoscopie

    Een colonoscopie is een kijkonderzoek van de dikke darm.

    Synoniemen: Colonoscopie coloscopieën Coloscopieën

    Coloscopie

    Het bekijken van de hele dikke darm met een kleine camera bevestigd op een buisvormig toestel.

    Combinatietest en meervoud combinatietesten

    De combinatietest is een prenatale screening op downsyndroom, edwardssyndroom en patausyndroom tussen 9 en 14 weken zwangerschap en bestaat uit een bloedonderzoek bij de zwangere vrouw en een nekplooimeting met een echo bij het kind.

    Combinorm

    De optelsom van de NNGB en de fitnorm. Iemand voldoet aan de combinorm wanneer hij/zij aan tenminste aan één van de beide normen voldoet.
     

    Synoniemen: combinorm

    Comorbiditeit

    Een combinatie van twee of meer aandoeningen bij één persoon. In tegenstelling tot bij multimorbiditeit is sprake van aandoeningen die zijn gerelateerd aan een hoofdaandoening, bijvoorbeeld een (chronische) ziekte.

    consumentensurplus

    De waarde die een consument bereid is méér te betalen voor een bepaald product dan de marktprijs.

    COOP/WONCA

    Darthmouth COOP Functional Health Assessment Charts. Een door de World Organization of General Practioners/Family Physicians (WONCA) Classification and Research Committee herziene versie van de COOP-kaarten. Dit is een kort instrument om te meten hoe patiënten zich voelen, hoe zij functioneren en hoe zij hun gezondheid ervaren.

    COPD

    Chronic obstructive pulmonary disease (Chronische obstructieve longziekten)

    CPA

    Centrale post ambulancevervoer. Meldingspost op basis van de Wet Ambulancevervoer belast met de regeling en coördinatie van het ambulancevervoer in een bepaalde regio.

    CPE

    Carbapenemaseproducerende Enterobacteriaceae. Sommige Enterobacteriaceae-stammen produceren carbapenemase, wat resistentie voor carbapenem-antibiotica zoals imipenem en meropenem tot gevolg heeft. Deze stammen vormen een belangrijke bedreiging voor de klinische patiëntenzorg en openbare gezondheidszorg.

    CRP

    C-reactieve proteïne

    CSG

    Centra Seksuele Gezondheid, in Nederland bestaan acht regio's voor de uitvoering van de regeling Aanvullende Seksuele Gezondheidszorg.

    CT

    Computer tomography. Röntgentechniek waarbij een computerprogramma meerdere afbeeldingen van het lichaam combineert tot dwarsdoorsneden of driedimensionale beelden van organen/weefsels.

    CTA

    Computertomografie Angiografie. Het afbeelden van bloedvaten met een Computer Tomography (CT)-scan.

    CTE

    Chronische Toxische Encefalopathie. Syndroom dat diverse gedrags- en persoonlijkheidsveranderingen laat zien die samenhangen met de langdurige blootstelling aan bepaalde chemische stoffen.

    CVA

    Een cerebrovasculair accident (CVA), in de volksmond 'beroerte', is een acute medische aandoening die gekenmerkt wordt door een plotselinge verstoring van de doorbloeding van de hersenen. De term betekent letterlijk ongeluk (accident) van de bloedvaten (vasculair) van de hersenen (cerebrum).

    CVID

    Common (gewone) variabele immuundeficiëntie: een verzamelnaam voor een groep aandoeningen van de afweer

    CVK

    centraal veneuze katheter

    CVRM

    Cardiovasculair Risicomanagement

    CZM

    Chronische ziekten model

  7. D

    Dagbehandeling

    Dagbehandelingen of dagopnamen zijn opnamen voor geplande ingrepen, behandelingen of onderzoeken die binnen één dag kunnen worden afgerond.

    Dagopname

    Opname voor een operatie, onderzoek of behandeling waarvoor maar een paar uur verpleegkundige zorg en observatie nodig is.

    DALY

    Disability Adjusted Life Years. Maat voor ziektelast ('burden of disease') in een populatie; opgebouwd uit het aantal verloren levensjaren (door vroegtijdige sterfte), en het aantal jaren geleefd met gezondheidsproblemen (bijvoorbeeld een ziekte), gewogen voor de ernst hiervan (ziektejaarequivalenten).

    Synoniemen: DALY's DALYs

    DAST

    Drug Abuse Screening Test

    dB

    Decibel. Logaritmische eenheid die vooral gebruikt wordt voor de aanduiding van geluidssterkte.

    dB(A)

    Het menselijk oor is niet voor alle frequenties (toonhoogtes) in gelijke mate gevoelig. Om de sterkte van geluid te meten, zoals een mens deze ervaart, wordt gecorrigeerd voor het verschil in gevoeligheid. Door optelling van alle gecorrigeerde frequenties ontstaat een ééngetalswaarde voor het geluidniveau, uitgedrukt in decibel(A) ofwel dB(A).

    DBC

    Diagnose Behandeling Combinatie. Een DBC geeft het geheel van activiteiten van de behandelaar weer (bijvoorbeeld vormen van diagnostiek, behandeling, begeleiding, et cetera) voortvloeiend uit de zorgvraag van de patiënt.

    DDD

    Defined Daily Dose. Standaard dag dosering.

    DDW

    Dutch Disability Weights. Samenwerkingsproject van AMC, Erasmus Universiteit, RIVM en TNO-PG.

    Decubitus

    ook wel doorligplekken genoemd

    Synoniemen: Nosocomiale decubitus

    delier

    Verwardheid

    Synoniemen: Delier

    DEXA

    Dual energy X-ray Absorptiometry

    DGSG

    De Gezonde School en Genotmiddelen. Een door het Trimbos Instituut ontwikkeld schoolpreventieprogramma (basis- en voortgezet onderwijs en MBO) over alcohol, roken en drugs.

    DGZ

    Informatiesysteem DBC's GGZ

    DHA

    Docosahexaeenzuur. DHA) of 22:6(?-3) is een polyonverzadigd vetzuur dat behoort tot de klasse van de omega 3-vetzuren.

    Diabetes Mellitus Type 1

    Diabetes Mellitus Type 1: Als gevolg van de afbraak van insulineproducerende cellen (beta-cellen) van de alvleesklier (pancreas), waardoor een absoluut insulinetekort ontstaat. Zonder toediening van insuline treedt een levensbedreigende situatie op.

    Diabetes Mellitus Type 2

    Diabetes Mellitus Type 2 (vaak 'ouderdomssuiker' genoemd) is een gevolg van stoornissen in de insulinesecretie en/of het niet optimaal benutten van de aanwezige insuline door weefsels (insulineresistentie).

    Diabetische retinopathie

    Is schade aan het netvlies die is ontstaan als gevolg van diabetes mellitus. De schade aan het netvlies ontstaat door afwijkingen aan zeer kleine bloedvaten (haarvaten). 

    Synoniemen: diabetische retinopathie

    Diabetische retinopathie

    Netvliesaandoening die als complicatie kan voorkomen bij diabetespatiënten ten gevolge van schade aan de kleine bloedvaatjes van de ogen.

    DIS

    Diagnostic Interview Schedule

    dktp

    Difterie, kinkhoest, tetanus, polio

    DM

    Diabetes Mellitus (Suikerziekte)

    DMFS

    Decayed, Missing, Filled, Surface, blijvend gebit. De optelsom van de door cariëslaesies aangedane tandvlakken in het blijvend gebit wordt uitgedrukt in de DMFS-index. Hierbij worden het aantal tandvlakken ('surface', S) met een caviteit (‘decayed’, D), met een vulling (‘filled’, F), en tandvlakken die door cariës verloren gingen (‘missing’, M) opgeteld.

    dmfs

    Decayed, Missing, Filled, Surface, melkgebit.

    De optelsom van de door cariëslaesies aangedane tandvlakken in het melkgebit wordt uitgedrukt in de dmfs-index. Hierbij worden het aantal melkgebitselementen ('surface' s) met een caviteit (‘decayed’, d), met een vullingen (‘filled’, f), en melkgebitselementen die door cariës verloren gingen (‘missing’, m) opgeteld.

    dmft

    Decayed, Missing, Filled, Tooth, melkgebit.

    De optelsom van de door cariëslaesies aangedane elementen in het melkgebit wordt uitgedrukt in de dmft-index. Hierbij worden het aantal melkgebitselementen ('tooth', t) met een caviteit (‘decayed’, d), met een of meerdere vullingen (‘filled’, f), en melkgebitselementen die door cariës verloren gingen (‘missing’, m) opgeteld.

    DMFT

    Decayed, Missing, Filled, Tooth, blijvend gebit. De optelsom van de door cariëslaesies aangedane elementen in het blijvend gebit wordt uitgedrukt in de DMFT-index. Hierbij worden het aantal gebitselementen ('tooth', T) met een caviteit (‘decayed’, D), met een of meerdere vullingen (‘filled’, F), en gebitselementen die door cariës verloren gingen (‘missing’, M) opgeteld.

    DNA

    Desoxyribo nucleic acid (Desoxyribonucleïnezuur). De drager van erfelijke informatie in alle bekende organismen.

    Downsyndroom

    Downsyndroom (trisomie 21) is een aangeboren aandoening. Iemand met downsyndroom heeft van een bepaald chromosoom (chromosoom 21) geen twee maar drie exemplaren in elke cel.

    Synoniemen: downsyndroom

    DSM

    Diagnostic and statistical manual of mental disorders. Classificatie voor psychische stoornissen. De DSM is ontwikkeld onder verantwoordelijkheid van de American Psychiatric Association.

    DTP

    Difterie, tetanus, polio

    Duplex

    Het met ultrageluid zichtbaar maken van de bloedvaten.

  8. E

    EAPC

    Estimated Annual Percentage Change

    EBUS

    Endo-Bronchiale echografie UltraSound

    ECG

    Elektrocardiogram. Een elektrocardiogram of ecg (in Nederland in de volksmond vaak hartfilmpje genoemd) is een registratie van de elektrische activiteit van de hartspier.

    ECHI

    European Core Health Indicators (voorheen European Community Health Indicators) zijn ontwikkeld voor het maken van internationale vergelijkingen over de volksgezondheid in Europa. De ECHI-indicatoren omvatten de belangrijkste beleidsonderwerpen in de volksgezondheid, zowel op nationaal als op Europees niveau.

    ECHIM

    European Core Health Indicators & Monitoring

    EEA

    Europese Economische Ruimte (European Economic Area)

    EEG

    Electroencefalogram. Elektro-encefalografie is een methode om elektrische potentiaalverschillen die in de hersenen zijn ontstaan, via de hoofdhuid te registreren. Het EEG kan bij ziekteprocessen informatie geven over zowel de aard als de plaats van de afwijking.

    Eenpersoonshuishouden

    Personen die alleen in een woonruimte zijn gehuisvest, of personen die met anderen eenzelfde adres bewonen maar een eigen huishouding voeren. Personen in inrichtingen, instellingen en tehuizen beschouwen we niet als eenpersoonshuishouden.

    Eerstelijnszorg

    O.a. huisartsenzorg, tandheelkundige zorg, paramedische zorg, verloskundigenpraktijken, algemeen maatschappelijk werk, eerstelijnspsychologen.

    EGFR

    epidermal growth factor receptor. De epidermale groeifactorreceptor EGFR (Epidermal Growth Factor Receptor), de vasculaire endotheliale groeifactorreceptor (VEGFR of Vascular Endothelial Growth Factor Receptor), Platelet Derived Growth factor (PDGF) en de insulinereceptor behoren allemaal tot de familie van de tyrosinekinasereceptoren.

    EHBO

    Eerste hulp bij ongelukken

    EHEC

    Enterohemorragische E. coli. Variant van de darmbacterie E. coli die darmbloedingen en ernstige nierklachten veroorzaakt.

    EHIS

    European Health Interview Survey (Europese gezondheidsenquête)

    EIA

    Enzyme Immuno Assay. Een andere term voor EIA is ELISA: Enzyme-Linked Immuno Sorbent Assay.

    EKD

    Elektronisch kinddossier

    ELF-velden

    Extreem-laagfrequente velden. Kunnen afkomstig zijn van bijvoorbeeld hoogspanningsmasten en elektrische apparatuur.

    ELON

    Europees Luchtweg Onderzoek Nederland

    Emotiegerichte coping

    Emotionele reacties om stress te verminderen. Voorbeelden hiervan zijn zichzelf verwijten maken, zich zorgen maken, wensen dat de situatie anders was en zich richten op de eigen tekortkomingen.

    Emotionele eenzaamheid

    Emotionele eenzaamheid is als iemand een sterk gemis ervaart van een intieme relatie, een emotioneel hechte band met een partner of vriend(in)

    Emotionele ondersteuning

    Voorbeelden van emotionele ondersteuning zijn: als anderen genegenheid tonen, een luisterend oor bieden, je opvrolijken, een duwtje in de goede richting geven, aansporen tot volhouden, je geruststellen of goede raad geven.

    en%

    energieprocent

    Enterobacteriaceae

    Een familie van bacteriën die veelal tot de normale darmflora van mens en dier behoren, zoals Escherichia coli, Shigella, Klebsiella en Enterobacter.

    Enterobacteriaceae

    Een familie van bacteriën die veelal tot de normale darmflora van mens en dier behoren, zoals Escherichia coli, Shigella, Klebsiella en Enterobacter.

    Enterobacteriën

    Een familie van bacteriën die veelal tot de normale darmflora van mens en dier behoren, zoals Escherichia coli, Shigella, Klebsiella en Enterobacter.

    EPODE

    Ensemble, Prévenons l’Obesité Des Enfants. EPODE is een geïntegreerde lokale aanpak om overgewicht bij kinderen en volwassenen terug te dringen.

    EQ-5D

    EuroQol (5 Dimensies). Vragenlijst voor het meten van kwaliteit van leven. Het instrument meet 5 dimensies (mobiliteit, zelfzorg, dagelijkse activiteiten, pijn/andere klachten, angst/depressie). Elke dimensie bestaat uit één item waarbij drie niveaus worden onderscheiden (geen problemen, enige problemen, veel problemen).

    EQ-6D

    EuroQol (6 Dimensies). Vragenlijst voor het meten van kwaliteit van leven. Het instrument meet 6 dimensies: mobiliteit, zelfzorg, dagelijkse activiteiten, pijn/andere klachten, angst/depressie, cognitie. Elke dimensie bestaat uit één item waarbij drie niveaus worden onderscheiden: geen problemen, enige problemen, veel problemen. De EQ-6D is een uitbreiding van de EQ-5D met de dimensie 'cognitie'.

    Ernstig overgewicht

    Men spreekt van ernstig overgewicht of obesitas bij een Body Mass Index (BMI) ?30 kg/m2.

    ERSPC

    European Study of Screening for Prostate Cancer. http://www.erspc-media.org/

    Erythema migrans

    Rode ringvormige uitslag rond plaats tekenbeet.

    Synoniemen: erythema migrans

    ESAW

    European statistics on accidents at work

    ESBL

    ESBL staat voor Extended Spectrum Beta-Lactamase. Dit is een enzym dat bepaalde soorten antibiotica (penicillines en cefalosporines) kan afbreken. Hoewel de term ESBL strikt genomen staat voor de enzymen die de antibiotica afbreken, wordt zij in de praktijk gebruikt om de bacteriën zelf aan te duiden.

    ESCAPE

    European Study of Cohorts for Air Pollution Effects - ESCAPE study

    ESEMeD

    European Study of Epidemiology in Mental Disorders

    EU-SILC

    European Statistics of Income and Living Conditions; Europese statistieken over inkomen en leefomstandigheden

    EU15

    De 15 landen die vóór 1 april 2004 de Europese Unie vormden: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje, Verenigd Koninkrijk, Zweden.

    EU25

    De 25 landen die tussen 1 april 2004 en 1 januari 2007 de Europese Unie vormden: België, Cyprus, Denemarken, Duitsland, Estland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Hongarije, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Oostenrijk, Polen, Portugal, Slovenië, Slowakije, Spanje, Tsjechië, Verenigd Koninkrijk, Zweden.

    EU27

    De 27 landen die van 1 januari 2007 tot en met 1 juli 2013 de Europese Unie vormden: België, Bulgarije, Cyprus, Denemarken, Duitsland, Estland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Hongarije, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Oostenrijk, Polen, Portugal, Roemenië, Slovenië, Slowakije, Spanje, Tsjechië, Verenigd Koninkrijk en Zweden.

    EU28

    De 28 Europese landen die de Europese Unie vormen: België, Bulgarije, Cyprus, Denemarken, Duitsland, Estland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Hongarije, Ierland, Italië, Kroatië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Oostenrijk, Polen, Portugal, Roemenië, Slovenië, Slowakije, Spanje, Tsjechië, Verenigd Koninkrijk en Zweden.

    EUROCAT

    European surveillance of congenital anomalies

    EUS

    Endo-oesofageale echografie UltraSound

    EVI

    Energy and Vitality Index (Energie en Vitaliteit Index)

    Evidence-based medicine

    Het consciëntieus en oordeelkundig gebruik van de huidige beste kennis van (klinisch) wetenschappelijk onderzoek voor de zorgverlening aan individuele patiënten.

    Extraversie

    Een persoonlijkheidskenmerk dat zich kenmerkt door gerichtheid op de omgeving. De extraverte persoon houdt zijn zintuigen gespitst om zoveel mogelijk input uit zijn omgeving te verzamelen om denkbeelden te vormen.

  9. F

    FAP

    Familiaire Adenomateuze Polyposis. Erfelijke aandoening waarbij talrijke goedaardige gezwellen (poliepen) in de darmen ontstaan.

    FCC

    Familiair Colorectaal Carcinoom

    FEV-1

    Forced expiratory volume in één seconde. Bij deze test zit de patiënt rechtop, ademt hij volledig in en blaast hij alle lucht zonder hapering of onderbreking zo snel en krachtig mogelijk uit in de spirometer.

    FH

    Familiaire hypercholesterolemie. Een erfelijke aandoening die gekenmerkt wordt door een verstoring van de vetstofwisseling, waardoor overtollig cholesterol niet in voldoende mate door de lever kan worden opgenomen en gerecycled. Hierdoor ontstaat er een sterk verhoogde cholesterolconcentratie in het bloed.

    Fitnorm

    Tenminste drie keer per week gedurende minimaal 20 minuten zwaar intensieve lichamelijke activiteit (voor jong en oud gelijk).
     

    Synoniemen: fitnorm

    FOBT

    Fecal Occult Blood Test. Test bij dikkedarmkankerscreening.

    FTA-ABS

    Fluorescent treponemal antibody absorption (FTA-ABS) test. De FTA-ABS test is een indirecte immunofluorescentietest waarbij op glaasjes gefixeerde T. pallidum organismen als antigeen worden gebruikt.

    FTE

    Full time equivalent. Aantal arbeidsuren als percentage van een volledige werkweek.

    FTO

    Farmaco-therapeutisch overleg

    fysiotherapeutendichtheid

    Aantal inwoners per fte fysiotherapeut. Wanneer het gemiddeld aantal inwoners per FTE laag is betekent dit dat er relatief veel fysiotherapeuten werkzaam zijn, dus is er sprake van een hoge dichtheid

  10. G

    g

    gram

    G27

    De G27 omvat Alkmaar, Almelo, Amersfoort, Arnhem, Breda, Deventer, Dordrecht, Eindhoven, Emmen, Enschede, Groningen, Haarlem, Heerlen, Helmond, Hengelo, ’s-Hertogenbosch, Leeuwarden, Leiden, Lelystad, Maastricht, Nijmegen, Schiedam, Sittard-Geleen, Tilburg, Venlo, Zaanstad en Zwolle.

    G4

    De vier grootste steden van Nederland: Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Utrecht.

    GBA

    Gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens

    GBA

    Gemeentelijke Basis Administratie

    GBD

    Global burden of disease studie

    GBI

    Gezondheidsbevorderend instituut

    Geboorteoverschot

    Het verschijnsel dat in een gebied in een bepaalde periode het aantal geboorten structureel hoger ligt dan het aantal sterfgevallen. Ook wel de natuurlijke bevolkingsgroei genoemd.

    Gedragsspecifieke determinanten

    Determinanten van gedrag die mensen beter leren als ze gekoppeld worden aan specifiek gedrag (bijvoorbeeld roken). Voorbeelden van gedragsspecifieke determinanten zijn kennis, attitudes en vaardigheden (het gaat bij roken dan bijvoorbeeld om kennis over de gevolgen van roken of vaardigheid in ‘nee’ zeggen tegen het aanbod van een sigaret).

    geluidproductieplafonds

    Geluidproductieplafonds geven de maximaal toegestane geluidproductie op referentiepunten langs de (spoor) weg aan.

    genotoxische stoffen

    Stoffen die het DNA kunnen beschadigen en daarbij mutaties kunnen veroorzaken die tot kanker kunnen leiden.

    Gepercipieerde steun

    Bij gepercipieerde steun gaat het om de mate waarin iemand verwacht steun te krijgen als dat nodig is.

    Gerandomiseerde trial

    Een gerandomiseerd onderzoek met controlegroep (Engels: RCT, voor Randomized Controlled Trial) is een type wetenschappelijk onderzoek in de biowetenschappen, vooral in de geneeskunde, waarbij getracht wordt de vraag te beantwoorden of een bepaalde behandeling ('interventie') werkzaam of zinvol is.

    Gestandaardiseerd inkomen

    Het gestandaardiseerd inkomen is het besteedbaar inkomen na correctie voor verschillen in grootte en samenstelling van het huishouden; zo komen de schaalvoordelen tot uitdrukking die het gevolg zijn van het voeren van een gemeenschappelijke huishouding.

    Synoniemen: gestandaardiseerd inkomen

    Gestandaardiseerde sterfte

    Bij het gestandaardiseerde sterftecijfer zijn de effecten van de verschillen in samenstelling van de bevolking naar omvang en leeftijd tussen de diverse jaren uitgeschakeld. De gemiddelde bevolking naar omvang en leeftijd van Nederland over 1990 heeft als standaardbevolking gediend.

    Gezelschap

    Sociale steun in de vorm van gezelschap is bijvoorbeeld als iemand je vraagt ergens aan mee te doen, zomaar opbelt of je aanspreekt voor een praatje, op bezoek komt, met je op stap gaat of je uitnodigt voor een feestje of etentje.

    Gezinsherenigers

    Bij gezinsherenigende migratie gaat het om gezinnen die al voor de immigratie bestonden. Een of meerdere gezinsleden voegen zich bij het andere deel van het gezin dat al eerder naar Nederland is gekomen. Gezinsleden – van bijvoorbeeld een arbeidsmigrant – die in hetzelfde jaar immigreren, worden ook onder de gezinsherenigers gerekend.

    Gezinshereniging

    De komst van gezinsleden van personen (immigranten) die legaal in Nederland verblijven. Deze term wordt gebruikt in het kader van gezinsmigratie.

    Gezinsvormers

    Van gezinsvormende migratie is sprake als men zich in Nederland vestigt met het oog op een huwelijk of niet-gehuwd samenwonen. Gezinsvorming is alleen toegestaan als de immigranten beschikken over voldoende inkomen en passende huisvesting.

    Gezinsvorming

    Huwelijkssluiting van een immigrant die legaal in Nederland verblijft met een partner uit het land van herkomst. Deze term wordt gebruikt in het kader van gezinsmigratie.

    Geïndiceerde preventie

    Preventie die zich richt zich op mensen met beginnende klachten.

    GGD

    Gemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst

    GGO

    Genetisch gemodificeerd organisme

    GGZ

    Geestelijke gezondheidszorg

    GHB

    Gammahydroxybutyraat. GHB is middel met een verdovende werking. Het werd vroeger gebruikt als narcosemiddel bij operaties, maar nu als partydrug.

    GHOR

    Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio

    GHQ

    General health questionnaire. Meetinstrument voor de opsporing van potentiële psychische stoornissen bij mensen in de eerste lijn.

    Gingivitis

    Ontstoken tandvlees.

    GLAS

    Groningen Longitudinal Aging Study

    Glaucoom

    Kenmerkt zich door een verlies van zenuwvezels van het netvlies. In ongeveer 70% van de gevallen is er sprake van een verhoogde oogboldruk. 

    Synoniemen: glaucoom

    GLV

    Gezonde levensverwachting. Het gemiddeld aantal te verwachten 'in goede gezondheid' doorgebrachte levensjaren. Deze gezondheidsmaat combineert lengte en kwaliteit van het leven in één getal.

    GMS

    Geriatric mental state schedule

    GRADE

    Grading of Recommendations Assessment, Development and Evaluation. Een methode om de kwaliteit van het bewijs en de sterkte van de aanbevelingen in richtlijnen transparanter weer te geven.

    grijze druk

    De verhouding tussen het aantal personen van 65 jaar en ouder en het aantal personen in de zogenaamde 'productieve leeftijdsgroep' van 20-64 jaar

    grijze druk

    De grijze druk geeft de verhouding aan tussen het aantal 65-plussers en 20-64-jarigen. Het geeft inzicht in de verhouding van het aantal ouderen tot het werkende deel van de bevolking, die de lasten van de vergrijzing moet opvangen. 

    groene druk

    De verhouding tussen het aantal personen van 0-19 jaar en het aantal personen in de zogenaam'de productieve leeftijdsgroep' van 20-64 jaar.

    GVS

    Geneesmiddelen vergoedingssysteem

    GWAS

    Genome Wide Association Studie. Een type studie waarin 500.000 of meer genetische variaties verspreid over het gehele genoom tegelijkertijd worden geanalyseerd in het DNA van grote aantallen (meer dan 1.000) monsters afkomstig van gezonde personen en mensen met een bepaalde ziekte.

    GWWD

    Gezondheids- en welzijnswet voor dieren

  11. H

    HAART

    Highly Active Antiretroviral Therapy

    HACCP

    Hazard Analysis Critical Control Points. Standaardmethode in de levensmiddelenindustrie voor de bewaking van de voedselveiligheid in het productieproces.

    HADS-A

    Hospital Anxiety and Depression Scale - Anxiety subscale

    HALE

    Health-adjusted life expectancy

    HAP

    Huisartsenpost

    Hartfalen

    Hartfalen (decompensatio cordis) is het best te omschrijven als een klinisch syndroom dat bestaat uit een combinatie van klachten en verschijnselen die direct of indirect het gevolg zijn van een tekortschietende pompfunctie van het hart.

    Synoniemen: hartfalen

    havo

    Hoger algemeen voortgezet onderwijs

    hbo

    Hoger beroepsonderwijs

    HBsAg

    Hepatitis B-surface antigeen

    HBSC

    Health Behaviour in School-aged Children

    HBV

    Hepatitis B virus

    HCHWA-D

    Hereditary Cerebral Hemorrhage With Amyloidosis - Dutch type. Amyloïde angiopathie, ook wel bekend als de 'Katwijkse ziekte'.

    HDL-cholesterol

    Hoge Dichtheid Lipoproteïnen. HDL wordt het 'goede cholesterol' genoemd. HDL transporteert het teveel aan cholesterol in LDL naar de lever. Via de lever komt het cholesterol in de darmen en verlaat het het lichaam via de ontlasting.

    HDS

    Huisartsendienstenstructuur. Een HDS heeft één of meer huisartsenposten waarin de diensten in de avond, nacht en weekend worden uitgevoerd. Tijdens kantooruren kunnen patiënten terecht bij de eigen of plaatsvervangende huisarts

    Synoniemen: Huisartsendienstenstructuur huisartsendienstenstructuur

    HDS

    Huisartsendienstenstructuur

    Helmint

    Worm die leeft als een parasiet (op of in en zich voedend ten koste van andere wezens).

    Hemostase

    Bloedstelping, waarbij stollingsfactoren in het bloed, zoals fibrinogeen en fibrinolytische factoren, een belangrijke rol spelen.

    Hersenbloeding

    Beroerte ten gevolge van een gescheurd bloedvat in of rond de hersenen.

    Herseninfarct

    Beroerte ten gevolge van een afsluiting van een slagader die een deel van de hersenen van bloed voorziet.

    heterozygoot

    Een organisme dat voor bepaalde erfelijke eigenschap twee verschillende vormen (alellen) van een gen heeft

    HFA

    Health-for-all by the year 2000. WHO-programma.

    Hib

    Haemophilus influenza type b

    HIDHA

    Huisarts in dienst van een andere huisarts

    HIDHA

    Huisarts in dienst van huisarts. Een huisarts (niet in opleiding) die voor langere tijd (minimaal een half jaar) als assistent in de praktijk van een zelfstandig gevestigde huisarts werkt

    hiv

    Human immunodeficiency virus (Humane Immunodeficiëntievirus)

    HKZ

    Harmonisatiemodel van de Stichting Harmonisatie Kwaliteitsbeoordeling Zorgsector

    HLS-EU

    Europese Health Literacy project

    HLY

    Healthy Life Years

    HNP

    Hernia nuclei pulposi (hernia)

    HNPCC

    Hereditair Non Polyposis Colorectaal Carcinoom, erfelijke dikke darmkanker die niet uit uitgebreide poliepvorming (Polyposis) voortkomt.

    homozygoot

    Een organisme dat voor bepaalde erfelijke eigenschap twee indentieke vormen (alellen) van een gen heeft

    HPV

    Humaan papilloma virus

    HRAPIE

    Health risks of air pollution in Europe - HRAPIE Project

    hrHPV

    Hoogrisico-typen Humaan Papillomavirus

    HST

    Hormoonsuppletietherapie

    HSV

    Herpes simplex virus

    huisartsendichtheid

    Aantal inwoners per fte huisarts. Wanneer het gemiddeld aantal inwoners per FTE laag is betekent dit dat er relatief veel huisartsen werkzaam zijn, dus is er sprake van een hoge dichtheid.

    Huisartsendienstenstructuur

    Een overkoepelende organisatie die de administratieve zaken voor één of meer huisartsenposten regelt. 

    Synoniemen: huisartsendienstenstructuur

    Huisartsenpost

    Huisartsenposten zijn er voor acute vragen van patiënten buiten kantooruren en bieden medische zorg die niet kan wachten tot de volgende werkdag. Voor de huisartsenzorg buiten kantooruren zijn de meeste huisartsen georganiseerd in een huisartsendienstenstructuur (HDS).

    Synoniemen: Huisartsenposten

    Huwelijksontbinding

    Beëindiging van het huwelijk door overlijden of echtscheiding.

    Hypercholesterolemie

    Ongunstig cholesterolgehalte, bloedwaarde voor totaalcholesterol ≥6,5 mmol/l en/of gebruik van cholesterolverlagende medicijnen.

  12. I

    I-database

    Interventiedatabase - De interventiedatabase Gezond en Actief Leven geeft een overzicht van actuele leefstijlinterventies die in Nederland beschikbaar zijn.

    IAZ

    Influenza-achtig ziektebeeld

    IBD

    Inflammatory Bowel Disease

    IBIS

    Integrated Burden of Injury study

    IC

    Intensive care

    ICD

    International Classification of Diseases

    ICD-10

    International Classification of Diseases, tenth revision

    ICD-9

    International Classification of Diseases, ninth revision

    ICF

    International Classification of Functioning, Disability and Health

    ICIDH

    International Classification of Impairments, Disabilities and Handicaps

    ICPC

    International Classification of Primary Care

    ICSI

    Intra Cytoplasmatische Sperma Injectie. IVF-behandeling waarbij één enkele zaadcel wordt geselecteerd en rechtstreeks in de eicel wordt geïnjecteerd.

    ICT

    Informatie- en communicatietechnologie

    IFG

    Impaired Fasting Glucose (Verhoogd nuchter glucose)

    iFOBT

    Immunochemische fecaal occult bloedtest. Bloedtest dikkedarmkankerscreening.

    IgG

    Immunoglobuline G

    IGT

    Impaired Glucose Tolerance (Verminderde glucosetolerantie)

    In vitro

    In vitro (Latijn: in glas) is een term die wordt gebruikt voor biologische technieken die buiten het lichaam van het organisme worden toegepast.

    incidentie

    Het aantal nieuwe gevallen van of nieuwe personen met een bepaalde ziekte in een bepaalde periode, absoluut of relatief.

    Incubatie(tijd)

    De ontwikkeling (tijd) van het ziekteproces in de symptoomloze periode die ligt tussen het binnendringen van de ziekteverwekkers (besmetting) en ontstaan van ziektesymptomen.

    Interdentale reiniging

    Het reinigen van de ruimte tussen de tanden en kiezen met behulp van een rager (spiraalborsteltje), floss of tandenstoker.

    Intramurale zorg

    Zorg waarbij iemand de gehele dag (24 uur) wordt opgenomen in een instelling.

    Intraveneus

    In een ader.

    Inventarisatiekweken

    kweken die worden afgenomen bij verdenking op of ter uitsluiting van besmetting met MRSA (Methicilline-resistente Staphylococcus aureus).

    IQ

    Intelligentie quotiënt

    ISAAC

    International Study of Asthma and Allergies in Childhood. 

    URL: http://isaac.auckland.ac.nz/

    ISIS-AR

    Infectieziekten Surveillance Informatie Systeem- Antibiotica Resistentie

    Isoflavonen

    Isoflavonen behoren bij de bioactieve stoffen en horen tot de polyfenolen. Isoflavonen komen voor in peulvruchten (vooral in soja) en lijnzaad. Isoflavonen zijn ook bekend als genisteïne en daidzeïne.

    ITSEA

    Infant-Toddler Social and Emotional Assessment

    IVA

    Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten

    IVF

    In Vitro Fertilisatie. Methode waarbij eicellen door middel van een punctie uit de eierstokken van de vrouw worden gehaald en buiten het lichaam worden bevrucht (reageerbuisbevruchting). Daarna worden de bevruchte eicellen in de baarmoeder geplaatst met als doel een zwangerschap tot stand te brengen.

    IVN

    Instituut voor natuureducatie en duurzaamheid

  13. J

    JGZ

    Jeugdgezondheidszorg

    JJI

    Justitiële jeugdinrichting

    JOGG

    Jongeren Op Gezond Gewicht, een lokaal uitgevoerd programma om de stijging van overgewicht bij jongeren om te zetten in een daling.

    Juridische fusie

    Bij een juridische fusie gaan de fusiepartners op in een nieuw op te richten rechtspersoon.

    Synoniemen: juridische fusie juridische fusies Juridische fusies

  14. K

    KAB

    Klachten en Aandoeningen aan het Bewegingsapparaat

    Kandidaatgen

    Een gen dat op een plek in het DNA (erfelijk materiaal) ligt, waarvan het vermoeden bestaat dat het een rol speelt bij een bepaalde erfelijke eigenschap of ziekte doordat de plek op het chromosoom, de expressie, het eiwitproduct, of de link met een bepaald fenotype hierop wijst.

    KANS

    Klachten aan arm, nek en schouder. Dit wordt ook wel Repetitive Strain Injury (RSI) of klachten aan de bovenste extremiteiten genoemd.

    KEA

    Kosteneffectiviteitsanalyse. Analyse waarbij zowel de kosten samenhangend met een (zorg)interventie als de effecten op de gezondheidstoestand worden onderzocht.

    Klinische opname

    Bij opname in een ziekenhuis wordt onderscheid gemaakt tussen dagopnamen (of dagverpleging) en klinische opnamen. Klinische opnamen betreffen de ziekenhuisopnamen die meestal langer dan één dag duren.

    KNO

    Keel-, neus- en oorheelkunde

    kokerzien

    Dit is een sterke gezichtsveldbeperking waarbij alleen het centrale zien nog goed is, en feitelijk al sprake is van maatschappelijke blindheid.

    Kokerzien

    Dit is een sterke gezichtsveldbeperking waarbij alleen het centrale zien nog goed is, en feitelijk al sprake is van maatschappelijke blindheid.

    Synoniemen: kokerzien

    KOPP

    Kinderen van Ouders met Psychische Problemen

    KWR

    Kwalitatieve Woningregistratie

  15. L

    Lactose-intolerantie

    Ook wel melkintolerantie genoemd. Het enzym lactase is verantwoordelijk voor de afbraak en opname van lactose (melksuiker) in de darm. Bij het ontbreken van dit enzym kan de lactose die van nature in melk voorkomt niet afgebroken worden en kunnen er darmklachten ontstaan.

    LAR

    Landelijke abortusregistratie

    LASA

    Longitudinal Aging Study Amsterdam

    lbo

    Lager beroepsonderwijs

    LBZ

    Landelijke Basisregistratie Ziekenhuiszorg. Voorheen Landelijke Medische Registratie (LMR)

    LCI

    Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding

    LDL-cholesterol

    Low density lipoprotein cholesterol. Lage Dichtheid Lipoproteïne, ook het 'slechte cholesterol' genoemd. LDL vervoert cholesterol naar de cellen en spieren. Onderweg nestelt LDL zich gemakkelijk in de wanden van slagaders waardoor de slagaders kunnen vernauwen en dichtslibben (slagaderverkalking).

    LESA

    Landelijke Eerstelijns Samenwerkings Afspraken

    Levendgeborene

    Kinderen die na geboorte enig teken van leven hebben vertoond, ongeacht de zwangerschapsduur.

    Levensverwachting

    Het gemiddeld aantal nog te verwachten levensjaren op een bepaalde leeftijd.

    Synoniemen: levensverwachting Levensverwachting

    LGEG

    Levensverwachting in goede ervaren gezondheid

    LGGG

    Levensverwachting in goede geestelijke gezondheid

    LGV

    Lymphogranuloma venereum

    LHRH

    Luteinising hormone releasing hormone

    LINH

    Landelijk Informatie Netwerk Huisartsenzorg

    lipidenspectrum

    TC-, LDL-, HDL- en triglyceridenconcentratie

    Synoniemen: Lipidenspectrum

    LLM

    Letsellastmodel. Rekenmodel van Consument en Veiligheid.

    LMM

    Lentigo maligna melanoom

    Lobulaire

    Ontstaan in de melkkliertjes en meestal verspreid door de borst groeiend.

    Locus

    Positie op een chromosoom waarop zich één gen, maar soms ook meerdere genen bevinden.

    lpg

    Liquified petroleum gas. Vloeibaar gemaakte, gasvormige koolwaterstoffen zoals propaan en butaan.

    LSD

    D-lysergic acid diethylamide. Harddrug met sterke invloed op het gevoel, het bewustzijn en de waarneming (Hallucinogeen).

    LVEF

    Linkerventrikelejectiefractie

    LVG

    Landelijke Vereniging Georganiseerde eerste lijn

    LZB

    Levensverwachting zonder beperkingen

    LZCZ

    Levensverwachting zonder chronische ziekten

  16. M

    Maculadegeneratie

     Is een afbraakproces van het centrale deel van het netvlies (gele vlek of macula), dat meestal op hogere leeftijd ontstaat. 

    Synoniemen: maculadegeneratie

    MAIS

    Maximum Abbreviated Injury Scale

    Malaise klachten

    Malaise klachten zijn klachten over moeheid, hoofdpijn, slapeloosheid, spier- en gewrichtspijn en rugpijn.

    Synoniemen: malaise klachten

    Mammogram

    Röntgenfoto van borst.

    MARAN

    Monitoring of Antimicrobial Resistance and Antibiotic Usages in Animals in the Netherlands

    mavo

    Middelbaar algemeen voortgezet onderwijs

    MBI

    Maslach Burnout Inventory

    mbo

    Middelbaar beroepsonderwijs

    Mbo 1

    Het laagste niveau van het beroepsonderwijs, vergelijkbaar met de huidige assistentenopleiding (mbo kwalificatieniveau 1)

    Synoniemen: mbo 1

    MDL

    Maag-, darm- en leverziekten

    Meerpersoonshuishouden

    Een particulier huishouden bestaande uit twee of meer personen.

    MET

    Metabolic Equivalent. Een meeteenheid om uit te drukken hoeveel energie een bepaalde fysieke inspanning kost ten opzichte van de benodigde energie in rust.

    Meta-analyse

    Een (kwantitatieve) methode waarbij de resultaten van meerdere afzonderlijk uitgevoerde studies worden samengebracht om tot secuurdere uitkomsten te komen, bijvoorbeeld een nauwkeuriger schatting van de grootte van het effect van een behandeling of interventie.

    Metabool syndroom

    Een mengeling van overgewicht, insulineresistentie (voorstadium diabetes) en hyperlipidemie (hypercholesterolemie).

    Synoniemen: metabool syndroom

    Synoniemen: metabool syndroom

    mg

    milligram

    MHI

    RAND Mental health inventory. Een instrument dat de algemene psychische gezondheidstoestand in een bevolking meet.

    MIS

    Minimale interventiestrategie. Strategie (die minimale tijdsinvestering kost) voor hulpverlener om patiënt risico's van leefstijl te wijzen.

    MJ

    megajoule

    MKA

    Meldkamer Ambulancezorg

    MKB

    Midden- en kleinbedrijf

    MKBA

    Maatschappelijke Kosten en Baten Analyse

    mmHG

    Afkorting van (aantal) millimeters kwik, graadmeter voor de bloeddruk.

    MMSE

    Mini mental state examination. Screeningsinstrument waarmee een globale indruk van het cognitief functioneren van ouderen kan worden verkregen aan de hand van een aantal vragen. De MMSE bevat twintig items en de te behalen scores variëren van nul tot dertig punten, waarbij een hogere score staat voor een beter cognitief functioneren.

    MMT

    Mobiel medisch team

    MMT

    Mobiel medisch team

    MNP

    Milieu- en Natuurplanbureau

    moedersterfte

    Aantal vrouwen overleden ten gevolge van complicaties van zwangerschap, bevalling en kraambed (binnen 42 dagen na beëindiging van een zwangerschap). Deze sterftemaat wordt uitgedrukt per 100.000 levendgeborenen.

    MONICA

    MONItoring of trends and determinants in CArdiovasculair diseases. Het MONICA project stamt uit de jaren tachtig van de vorige eeuw en bracht via diverse centra in Europa de ontwikkelingen in kaart op het gebied van hart- en vaatziekten. http://www.thl.fi/monica/

    Mortaliteit

    Sterfecijfer

    MPU

    Medisch Psychiatrische Unit. Gespecialiseerde eenheid in het ziekenhuis met een beperkt aantal bedden, die is uitgerust om patienten met een combinatie van lichamelijke en psychische aandoeningen op te nemen.

    MRA

    MRA. Magnetic Resonance Angiografie: het afbeelden van bloedvaten met de MRI-scanner.

    MRI

    Magnetic resonance imaging. Magnetische Resonantie Computer Tomografie. Een onschadelijke beeldvormende techniek waarmee dwarsdoorsneden van het lichaam kunnen worden gemaakt. Het maakt gebruik van de eigenschap van atoomkernen om onder invloed van radiogolven zelf energie uit te gaan stralen.

    MRSA

    Meticilline-resistente Staphylococcus aureus (MRSA) staat bekend als de 'ziekenhuisbacterie' omdat hij, vooral in ziekenhuizen, epidemieën veroorzaakt. De bacterie is ongevoelig (resistent) voor behandeling met meticilline en veel andere antibiotica.

    MRSA

    Meticilline-resistente Staphylococcus aureus (MRSA) staat bekend als de 'ziekenhuisbacterie' omdat hij, vooral in ziekenhuizen, epidemieën veroorzaakt. De bacterie is ongevoelig (resistent) voor behandeling met meticilline en veel andere antibiotica.

    MSM

    Mannen die seks hebben met mannen

    MSM

    Mannen die seks hebben met mannen

    mSv

    MilliSievert. Maat voor de 'effectieve dosis' ioniserende straling, ofwel de hoeveelheid straling waarmee het lichaam gemiddeld genomen belast wordt.

    MTR

    Maximaal Toelaatbaar Risiconiveau

     

    Multimorbiditeit

    Iedere combinatie van twee of meer aandoeningen bij één persoon.

    Multiplicatief effect

    Gelijktijdige werking van twee of meer factoren, waarbij het totale effect gelijk is aan het product van de afzonderlijke effecten van deze factoren.

    Mycotoxinen

    Giftige stoffen die worden gevormd door schimmels.

    myoclonieën

    Onvrijwillige samentrekking van spieren

    Synoniemen: Myoclonieën

  17. N

    NAAT

    Nucleic Acid Amplification Test. (moleculaire lab-techniek zoals PCR (Polymerase chain reaction)).

    NACL

    Nationaal Actieprogramma Chronische Longziekten

    NAD

    Nationaal Actieprogramma Diabetes

    Natuurlijke groei

    Het aantal levendgeborenen minus het aantal overledenen. Als de groei positief is, is er sprake van natuurlijke aanwas; bij negatieve groei van natuurlijke krimp.

    Synoniemen: natuurlijke groei

    NEA

    Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden

    Neonatale Intensive Care Unit

    Neonatale Intensive Care Units (NICU) bieden gespecialiseerde medische en verpleegkundige zorg aan pasgeborenen die intensieve zorg en behandeling nodig hebben.

    Neonatale sterfte

    Aantal overledenen in de eerste vier levensweken. Deze sterftemaat wordt uitgedrukt per 1.000 levendgeborenen.

    neonatale sterfte

    Aantal overledenen in de eerste vier levensweken. Deze sterftemaat wordt uitgedrukt per 1.000 levendgeborenen.

    netto arbeidsparticipatie

    Het aandeel van de potentiële beroepsbevolking (bevolking van 15-65 jaar) dat een betaalde baan heeft. Werklozen worden hierin dus niet meegeteld.

    Neuroticisme

    Kenmerkt zich door irreële gedachten, het ervaren van negatieve emoties (negatieve affectiviteit) en gevoelens die wijzen op een onvermogen tot aanpassing en aanwezigheid van psychologische stress.

    NFU

    Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra

    NGS

    Next Generation Sequencing: een term die wordt gebruikt om de technologieën om het snel en relatief goedkoop in kaart brengen van de volledige genetische code van een mens aan te duiden.

    NHL

    Non-Hodgkin lymfomen

    NHP

    Nottingham Health Profile

    NICU

    Neonatale Intensive Care Units (NICU) bieden gespecialiseerde medische en verpleegkundige zorg aan pasgeborenen die intensieve zorg en behandeling nodig hebben.

     

    NICU

    Neonatale intensive care unit

    Niet-westerse allochtonen

    Personen met een vader en/of moeder geboren in Afrika, Latijns-Amerika of Azië (exclusief Indonesië en Japan) of Turkije.

    NIPT

    Bij de NIPT (niet-invasieve prenatale test) wordt er in een laboratorium bloed afgenomen van de zwangere

    NIS

    Niet-Ioniserende Straling. De verzamelnaam voor elektromagnetische straling waarvan de fotonenergie onvoldoende is om initialisatiereacties in atomen of moleculen te bewerkstelligen en zo bijvoorbeeld erfelijk materiaal (DNA) aan te tasten.

    NM

    Nodulair melanoom

    NNGB

    Nederlandse Norm Gezond Bewegen

    NOCTP

    Non-Operative Caries Treatment and Prevention

    NPC

    Nasopharynxcarcinoom. Kanker van de neuskeelholte.

    NPG

    Nationaal Programma Grieppreventie

    NPO

    Nationaal Prevalentie Onderzoek Middelengebruik

    NPO

    Nationaal Prevalentie Onderzoek Middelengebruik

    NPO

    Nationaal Prevalentie Onderzoek Middelengebruik

    NRBM

    Nederlands Referentielaboratorium voor Bacteriële Meningitis (RIVM/AMC)

    NSAID

    Non-steroidal anti-inflammatory drug (niet op steriode gebaseerde ontstekingsremmers)

    NSCLC

    Non-small cell lung carcinoma (niet-kleincellig longcarcinoom)

    NTproBNP

    N-terminal proB-type Natriuretic Peptide

    NTS

    Nederlandse Transplantatie Stichting

    NTSV-groep

    De NTSV-groep betreft een laagrisicogroep van vrouwen met een voldragen eerste kind in hoofdligging.

    nudging

    Beïnvloeden van (keuze)gedrag door een zetje in de goede richting te geven

    NVMM

    Nederlandse Vereniging voor Medische Microbiologie

  18. O

    OAE

    Oto-Akoestische Emissie. Geluid dat door het oor zelf geproduceerd wordt onder invloed van geluiden die van buiten komen.

    obesitas

    Ernstig overgewicht. Er is sprake van een Body Mass Index (BMI) ≥ 30 kg/m

    OBiN

    Ongevallen en Bewegen in Nederland. Een continu uitgevoerde enquête naar ongevalsletsels en sportblessures, sportparticipatie en bewegen in Nederland.

    ODD

    Oppositional Defiant Disorder

    Oefentherapeutendichtheid

    Het gemiddeld aantal inwoners per FTE oefentherapeut. Wanneer het gemiddeld aantal inwoners per FTE laag is, betekent dat er relatief veel oefentherapeuten werkzaam zijn, dus is er sprake van een hoge dichtheid.

    OGGz

    Openbare Geestelijke Gezondheidszorg

    OGTT

    Orale glucosetolerantietest. Test waarmee artsen bepalen of iemand problemen heeft met de glucosehuishouding en dus (bijna) diabetes heeft. Na het drinken van suikerwater wordt gemeten hoe snel dat door het lichaam wordt verwerkt.

    ogz

    Openbare gezondheidszorg

    OMC

    Open methode van coördinatie

    Onderdruk

    De onderdruk of diastolische druk is het minimum van de druk die optreedt tussen twee samentrekkingen van het hart in, als de linker hartkamer zich weer met bloed vult.

    Openbare apotheken

    verstrekken op grond van de Geneesmiddelenwet niet-receptplichtige en/of receptplichtige geneesmiddelen. Sinds 2007 kan een aantal niet-receptplichtige geneesmiddelen (zelfzorggeneesmiddelen) buiten de apotheek en drogisterij verkocht worden.

    Synoniemen: openbare apotheken

    OPS

    Organisch Psycho Syndroom. Syndroom dat diverse gedrags-en persoonlijkheidsveranderingen laat zien die samenhangen met de langdurige blootstelling aan bepaalde chemische stoffen.

    Opt-out

    De mogelijkheid om niet mee te doen aan, of gebruik te maken van voorzieningen, tests en/of onderzoeken die standaard worden aangeboden of uitgevoerd.

    Opt-out

    Opt-out betekent dat een hiv test 'standaard' wordt afgenomen. De patiënt wordt van tevoren expliciet (mondeling) geïnformeerd dat een hiv-test wordt uitgevoerd en dient hiertegen actief bezwaar te maken als hij dat niet wenst.

    Synoniemen: opt-out

    OR

    Odds ratio. De verhouding (quotiënt) tussen twee kansverhoudingen.

    overgewicht

    Er is sprake van overgewicht bij een Body Mass Index (BMI) ≥ 25 kg/m2

  19. P

    PAAZ

    Psychiatrische afdeling van een algemeen ziekenhuis

    PAK

    Polycyclische aromatische koolwaterstoffen

    PAR

    Populatie attributief risico. Maat voor de hoeveelheid gezondheidsverlies in een populatie die is toe te schrijven aan een risicofactor: het percentage van het gezondheidsprobleem in de totale populatie dat kan worden voorkomen door volledige uitschakeling van de risicofactor. Het is hiermee een schatting van de theoretisch te behalen gezondheidswinst in een populatie.

    Parodontitis

    Ontsteking van het wortelvlies en het kaakbot rond de wortel.

    Passieve coping

    Vermijding ofwel het niet aanpakken van stress.

    Passieve emotiegerichte coping

    Vermijding van het aanpakken van emoties die het gevolg zijn van stress. Bijvoorbeeld door alcohol drinken of veel eten, ontkenning, piekeren.

    PC-CMR

    PreventieConsult Cardiometabool Risico

    PCH2

    Pontocerebellaire hypoplasie type 2. PCH2 is een erfelijke aandoening van de kleine hersenen en de hersenstam. De oorzaak is een verandering in het erfelijk materiaal.

    PCI

    Percutane coronaire interventie. Ook wel dotteren of ballondilatatie genoemd. Techniek waarbij een opblaasbare ballon op (bijna) dichtgeslibde plaatsen in de hartslagaders (kransslagaders) het bloedvat wat kan oprekken. Het doel van deze techniek is de doorbloeding van de hartspier weer beter op gang te brengen.

    PCR

    Polymerase Chain Reaction. Een techniek die het mogelijk maakt om uit zeer kleine hoeveelheden DNA (enkele moleculen) specifiek een of meer gedeeltes te vermenigvuldigen (amplificeren) tot er genoeg van is om het te analyseren.

    PDD-NOS

    Pervasive Developmental Disorderd, Not Otherwise Specified (Pervasieve ontwikkelingsstoornis)

    perinatale sterfte

    Perinatale sterfte: De som van doodgeboorte en vroegneonatale sterfte (sterfte in de eerste 7 dagen) of neonatale sterfte (sterfte in de eerste 28 dagen). De perinatale sterfte wordt uitgedrukt per 1.000 levend- en doodgeborenen.

    Periodontitis

    Ontsteking van het beenvlies van de tandkas.

    Persoonlijk inkomen

    Het persoonlijk inkomen omvat inkomen uit arbeid, eigen onderneming, uitkering inkomensverzekeringen en uitkering sociale voorzieningen (met uitzondering van kinderbijslag).

    Synoniemen: persoonlijk inkomen

    PET

    Positron emission tomography

    Pgb

    Persoonsgebonden budget

    PID

    Pelvic inflammatory disease. Pelvic inflammatory disease. Verzamelnaam voor infecties van het kleine bekken (baarmoederslijmvlies, eileiders en buikholte) en abcessen in de eierstokken of eileider. De infecties zijn het gevolg van gonorroe of van infectie met Chlamydia trachomatis. PID kan gepaard gaan met chronische pijn in de onderbuik, maar kan ook zonder klachten verlopen.

    PIM

    Peilstation Intensief Melden

    PKU

    Phenylketonurie is een ongeneeslijke, erfelijke stofwisselingsziekte. Het wordt veroorzaakt doordat de lever één bestanddeel van eiwitten, het aminozuur Phenylalanine niet of niet voldoende verwerkt. Het aminozuur hoopt zich op in het bloed en belemmert daardoor de groei en ontwikkeling van de hersens.

    Plaatsgebonden risico

    De kans die een denkbeeldig persoon loopt om op een bepaalde plek dodelijk getroffen te worden door een ongeluk in een bedrijf.

    PLCO

    Prostate, lung, colorectal & overian cancer screening trial

    PM10

    Stofdeeltjes met een diameter kleiner dan 10 µm (fijnstof).

    PM2,5

    Stofdeeltjes met een diameter kleiner dan 2,5 µm (fijnere fractie van fijn stof).

    PNSP

    Penicillin non-susceptible Streptococcus pneumoniae

    POH

    Praktijkondersteuner Huisartsen

    Poortader

    Ader waar het bloed uit spijsverteringsorganen samenkomt en waar vandaan het naar de lever wordt gevoerd.

    Post-neonatale sterfte

    Aantal overledenen tussen 4 levensweken en 1 jaar na geboorte. Deze sterftemaat wordt uitgedrukt per 1.000 levendgeborenen.

    Potentiële beroepsbevolking

    Het deel van de bevolking dat gelet op zijn leeftijd in aanmerking komt voor deelname aan het arbeidsproces. Meestal hiertoe de bevolking van 15 tot 65 jaar gerekend.

    Synoniemen: potentiële beroepsbevolking

    POWI

    Postoperatieve wondinfecties

    prevalentie

    Het aantal gevallen of personen met een bepaalde ziekte op een bepaald moment (punt-prevalentie) of in een bepaalde periode, bijvoorbeeld per jaar (periode-prevalentie), absoluut of relatief.

    PREZIES

    Preventie van Ziekenhuisinfecties door Surveillance

    Primaire doodsoorzaak

    De ziekte of de gebeurtenis waarmee de aaneenschakeling van gebeurtenissen die tot de dood leidde, startte. Men spreekt hierbij wel van de onderliggende ziekte of het grondlijden (Bron: CBS).

    Primaire preventie

    Het voorkómen dat nieuwe gevallen van een ziekte (en sterfte) optreden door het wegnemen van de oorzaken.

    Prion

    Infectieus eiwit dat ziekten kan veroorzaken zoals BSE bij runderen en de variant Creutzfeld-Jacobziekte bij mensen.

    Privéklinieken

    Behandelcentra zonder WTZi-toelating (Wet toelating zorginstellingen) die zorg verlenen waarop geen aanspraak bestaat ingevolge artikel 6 Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten of een zorgverzekering als bedoeld in artikel 1 van de Zorgverzekeringswet. Bovendien betreft het alleen behandelcentra waarin BIG-geregistreerde beroepsbeoefenaren werkzaam zijn die handelingen verrichten als bedoeld in artikel 36 van de Wet BIG. De behandelcentra die wel in het bezit zijn van een WTZi toelating hoeven zich niet te registreren in het zorgregister

    Synoniemen: privéklinieken

    Prospectief

    ‘Vooruitkijkend’, op de toekomst gericht.

    Protozoön

    Microscopisch ééncellig dierlijk organisme.

    PSA

    Prostaat specifiek antigeen

    PSE

    Present state examination

    PSIE

    PSIE (Prenatale Screening Infectieziekten en Erytrocytenimmunisatie) is een landelijk bevolkingsonderzoek waarbij een zwangere vrouw in het eerste verloskundig consult bloedonderzoek aangeboden krijgt (bij voorkeur vóór week 13 van de zwangerschap).  Het bloed wordt gescreend op hepatitis B (hepB), syfilis (lues), hiv en de volgende bloedgroepantistoffen: Rhesus (D)-antigeen (RhD), Rhesus (c)-antigeen (Rhc) en irregulaire erytrocyten antistoffen (IEA). 

    Psychotisch

    Een persoon met een psychose is het normale en dagelijkse contact met de werkelijkheid kwijtgeraakt. Dat wijst op een ernstige verstoring van de verwerking van informatie.

    PTO

    Person trade-off

    PTSS

    Posttraumatische stressstoornis

    PUC

    Psychiatrische klinieken van Academische centra

    puntprevalentie

    Het aantal gevallen of personen met een bepaalde ziekte op een bepaald moment, absoluut of relatief.

  20. Q

    QALY

    Quality-adjusted life-year. Maat voor kwaliteit van een levensjaar (uitgedrukt in tijd); opgebouwd uit de resterende levensduur en de kwaliteit van leven van een persoon na interventie. QALY's worden berekend als een schatting van de gewonnen levensjaren, waarbij elk jaar vermenigvuldigd wordt met een gewicht (ook wel utiliteit genoemd) dat de kwaliteit van leven weergeeft van de persoon in dat jaar.

  21. R

    RA

    Reumatoïde artritis

    Rachitis

    Rachitis. Ziekte waarbij te weinig kalkzouten in de beenderen worden afgezet, waardoor het bot te weinig hard wordt en gemakkelijk kromgroeit. Synoniem: Engelse ziekte.

    RAND-36

    Research and development-36. Meetinstrument met als doel het vaststellen van de algemene gezondheidstoestand. De RAND-36 is identiek aan de SF-36 vragenlijst, maar de wijze van score verschilt iets.

     

    RAS

    Renine-Angiotensine-Systeem

    RAV

    Regionale ambulancevoorziening. Samenwerkingsverband tussen ambulancediensten en de Meldkamer Ambulancezorg (MKA).

    RCT

    Randomized controlled trial

    Receptgeneesmiddel

    Een receptgeneesmiddel is een geneesmiddel dat uitsluitend op recept van een voorschrijver verkrijgbaar is. De receptgeneesmiddelen zijn verkrijgbaar bij openbare apotheken, apotheekhoudende huisartsen en ziekenhuisapotheken.

    Recidief

    Het opnieuw optreden van de (verschijnselen van de) ziekte.

    Regionaal soa-centrum

    Een centrum dat op meerdere testlocaties in de regio aan specifieke risicogroepen laagdrempelige soa-zorg aanbiedt, waaronder kostenloze hiv- en soa-testen en behandeling. Het betreft meestal GGD-locaties, waaronder soa-poliklinieken of andere spreekuurlocaties, en in een enkel geval biedt de GGD deze zorg aan via een ziekenhuis in de buurt. Nederland is verdeeld in acht regio’s met ieder een eigen regionaal soa-centrum, bestaande uit één coördinerende GGD en diverse satelliet GGD'en.

    regulier gevestigde huisarts

    Een huisarts die werkzaam is als zelfstandig gevestigde, hidha of vaste waarnemer

    Synoniemen: regulier gevestigde huisartsen Regulier gevestigde huisarts Regulier gevestigde huisartsen

    Relatieve n-jaarsoverleving

    De kans dat iemand een vastgesteld aantal jaren (n) na diagnose van een bepaalde ziekte niet aan die ziekte overleden is. Deze kans wordt als volgt geschat: de geobserveerde overleving (onafhankelijk van doodsoorzaak) van de patiëntengroep gedeeld door de verwachte overleving van een groep met een zelfde leeftijds- en geslachtsopbouw uit de algemene populatie (op basis van sterftetafels van de algemene bevolking).

    Relatieve tienjaarsoverleving

    De kans dat iemand tien jaar na diagnose van een bepaalde ziekte niet aan die ziekte overleden is. Deze kans wordt geschat door deling van de geobserveerde overleving (onafhankelijk van doodsoorzaak) van de patiëntengroep gedeeld door de verwachte overleving van een groep met een zelfde leeftijds- en geslachtsopbouw uit de algemene populatie (op basis van sterftetafels van de algemene bevolking).

    Synoniemen: relatieve 10-jaarsoverleving relatieve tienjaarsoverleving 10-jaarsoverleving tienjaarsoverleving Tienjaarsoverleving Relatieve 10-jaarsoverleving

    Relatieve vijfjaarsoverleving

    De kans dat iemand vijf jaar na diagnose van een bepaalde ziekte niet aan die ziekte overleden is. Deze kans wordt geschat door deling van de geobserveerde overleving (onafhankelijk van doodsoorzaak) van de patiëntengroep gedeeld door de verwachte overleving van een groep met een zelfde leeftijds- en geslachtsopbouw uit de algemene populatie (op basis van sterftetafels van de algemene bevolking).

    Synoniemen: relatieve 5-jaarsoverleving vijfjaarsoverleving 5-jaarsoverleving Relatieve 5-jaarsoverleving Vijfjaarsoverleving relatieve vijfjaarsoverleving

    REM-slaap

    Rapid Eye Movement-slaap. Periode in de slaap waarin de 'rapid eye movements', oftewel snelle oogbewegingen, plaatsvinden.

    Responstijd

    De responstijd is de tijdsduur vanaf het begin van de aanname (= het opnemen van de telefoon) door de centralist van de Meldkamer Ambulancezorg (MKA) tot het moment waarop de ambulance arriveert op de door de centralist van de MKA aangegeven plaats zo dicht mogelijk bij de patiënt en waar de ambulance nog kan komen. De responstijd is opgebouwd uit: tijdsduur aanname en uitgifte, uitruktijd en aanrijdtijd.

    Revi

    Regeling externe veiligheid inrichtingen

    REVIHAAP

    Review of evidence on health aspects of air pollution - REVIHAAP Project

    RF-velden

    Radiofrequente velden. Kan afkomstig zijn van bijvoorbeeld radio- en tv-zenders, gsm-antennes en mobiele telefoons.

    RI&E

    Risico-inventaristie en evaluatie

    RIAGG

    Regionale Instelling voor Ambulante Geestelijke Gezondheidszorg

    RIBW

    Regionale Instelling voor Beschermd Wonen. Voorziening voor de huisvesting en ondersteuning aan psychosociaal kwetsbare personen (zoals ex-delinquenten, thuislozen en ex-verslaafden) met veelal een langdurige psychiatrische voorgeschiedenis. De beschermende woonvorm richt zich naast begeleiding ook op de verschillende levensgebieden, zoals algemene redzaamheid, wonen, sociale contacten en dagbesteding en/of werk en streeft naar resocialisatie.

    RIO

    Regionaal indicatie-orgaan. Verzorgt de indicatiestelling voor AWBZ-gefinancierde verpleging en (huishoudelijke, persoonlijke en gespecialiseerde) verzorging. De organisatie van de RIO's valt onder de verantwoordelijkheid van gemeenten.

    Risicoprofiel

    De mate waarin iemand ongunstig scoort op een combinatie van een aantal factoren bepaalt de hoogte van het risico op coronaire hartziekten. Het gaat om de volgende factoren: totaal cholesterol, HDL-cholesterol, bloeddruk, leeftijd, geslacht, rookgedrag en het hebben van bepaalde ziekten (hart- en vaatziekte of diabetes).

    RM

    Rechterlijke Machtiging. Een Rechterlijke Machtiging (RM) is een gedwongen opname en behandeling van mensen van 12 jaar en ouder die lijden aan een psychiatrische ziekte. Bij een RM is geen sprake van een acute crisissituatie en duurt vaak een half jaar of langer.

    RNA

    Ribo nucleic acid (Ribonucleïnezuur)

    RNH

    Registratienet Huisartsenpraktijken

    ROS

    Regionale Ondersteuningsstructuur

    RPR

    Rapid Plasma Reagin

    RR

    Relatief risico. De verhouding (quotiënt) van het risico op een aandoening bij aanwezigheid van een risicofactor ten opzichte van personen zonder deze factor.

    RSI

    Repetitive strain injury. Dit wordt ook wel KANS (klachten aan arm, nek en schouder) genoemd.

    RSO

    Richtlijn Sportdeelname Onderzoek. Dit is een gestandaardiseerde vragenlijst om de frequentie, sporttak, sportvorm, organisatievorm en accommodatiebenutting van grote bevolkingsgroepen in kaart te brengen.

    RSV

    Respiratoir syncytieel virus

    RVP

    Rijksvaccinatieprogramma

  22. S

    Saldo administratieve correcties

    Administratieve opnemingen minus de administratieve afvoeringen uit de Gemeentelijke Basisadministratie persoonsgegevens. Administratieve opneming betreft veelal hervestiging van mensen die eerder administratief zijn afgevoerd en die de gemeente melden dat zij nooit uit Nederland zijn weggeweest. Het saldo kan worden opgevat als niet-gemelde emigratie.

    SCAN

    Schedules for clinical assessment in neuropsychiatry

    Schimmel

    Draadvormige plant die geen bladgroen bevat maar bestaat uit een zwamvlok en zwamdraden.

    SCID

    Structured Clinical Interview for DSM (Diagnostic and statistical manual of mental disorders) disorders

    SCLC

    Small cell lung carcinoma (Kleincellig longcarcinoom)

    SD

    Standaarddeviatie

    SDQ

    Strengths and Difficulties Questionnaire

    SDS

    Severity of Dependence Scale

    Sealen

    Het afdichten of verzegelen van groefjes en putjes in tanden en kiezen. De tandarts of mondhygiënist gebruikt hiervoor meestal een kunststoflak, welke transparant of geelwit kan zijn.

    Secundaire infectie

    Ontsteking door een ziektekiem die optreedt na een ontsteking van een andere ziektekiem (bacterie of virus).

    Secundaire preventie

    Opsporen van een ziekte of een risicofactor van een ziekte voordat de 'patiënt' zich van de ziekte bewust is, gevolgd door adequate behandeling.

    Sedatie

    het opzettelijk verlagen van het bewustzijn van een patiënt in de laatste levensfase

    Synoniemen: sedatie

    segv

    Sociaaleconomische gezondheidsverschillen. Verschillen in gezondheidstoestand tussen sociaaldemografische bevolkingsgroepen.

    SEH

    Spoedeisende hulp

    Seksueel risicogedrag

    Het hebben van onbeschermde geslachtsgemeenschap (zonder condoom) met seksueel ervaren personen en/of met personen die intraveneus drugs gebruik(t)en.

    Selectieve preventie

    Selectieve preventie richt zich op bevolkingsgroepen met een verhoogd risico.

    Selectieve screening

    Screenen van doelgroepen op basis van risicoprofielen.

    Sensibilisatie

    Het aanmaken van allergeen specifieke antistoffen (Immunoglobuline E, IgE).

    Sensitiviteit

    Het vermogen van de test bij aanwezigheid van een bepaalde ziekte deze ook daadwerkelijk te kunnen aantonen. Dit is het percentage zieke patiënten met een positieve (en dus juiste) testuitslag.

    SEO

    structureel echoscopisch onderzoek (20 wekenecho)

    SEO

    structureel echoscopisch onderzoek (20 wekenecho)

    serum

    Waterige organische vloeistof, de vloeistof die zich afscheidt bij het stollen van lichaamsvochten (bloed, lymfe).

    SES

    Sociaal-economische Status. Positie die iemand inneemt in de sociale hiërarchie, gemeten aan de hand van opleiding, inkomen of beroepsstatus.

    SF-12

    Medical Outcomes Study 12-Item Short Form Health Survey.Variant van de SF-36, een vragenlijst voor het meten van kwaliteit van leven. De SF-12 bestaat uit 12 vragen waarmee twee totaalscores berekend kunnen worden: één voor de lichamelijke kwaliteit van leven (physcial component score) en één voor de psychische kwaliteit van leven (mental component score).

    SF-20

    Medical Outcomes Study 20-Item Short Form Health Survey. Variant van de SF-36 en SF24, een vragenlijst voor het meten van kwaliteit van leven. De SF-20 bestaat uit 6 dimensies: fysiek functioneren, rolbeperkingen, pijn, algemene gezondheidsbeleving, sociaal functioneren, en geestelijke gezondheid.

    SF-24

    Medical Outcomes Study 24-Item Short Form Health Survey. Variant van de SF 20 en SF-36, een vragenlijst voor het meten van kwaliteit van leven. De SF-24 bestaat uit 7 dimensies: fysiek functioneren, rolbeperkingen, pijn, algemene gezondheidsbeleving, vitaliteit, sociaal functioneren, en geestelijke gezondheid.

    SF-36

    Medical Outcomes Study 36-Item Short Form Health Survey. Vragenlijst voor het meten van kwaliteit van leven.

    SHA

    System of Health Accounts

    SHARE-project

    Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe

    Sikkelcelanemie

    Een erfelijke vorm van bloedarmoede waarbij de rode bloedlichaampjes een sikkelvorm hebben.

    SIP

    Sickness Impact Profile

    SLE

    Systemische Lupus Erythematosus. Een auto-immuunziekte waarbij het lichaam antistoffen tegen bloedvaten en het eigen bindweefsel maakt. Dit leidt tot ontsteking van het bindweefsel, die schade aan de huid, gewrichten en inwendige organen veroorzaakt.

    SLE

    Systemische lupus erythematodes 

    sma

    Sociaal-medische advisering

    SNIV

    Surveillance Netwerk Infectieziekten Verpleeghuizen

    SNP

    Single nucleotide polymorphism

    SO-ZI/AMR

    Signaleringsoverleg ziekenhuisinfecties en antimicrobiële resistentie.
    Dit is een overlegstructuur om uitbraken van resistente micro-organismen in ziekenhuizen snel op te merken en een inschatting te geven van de dreiging voor andere zorginstellingen. 

    soa

    Seksueel overdraagbare aandoeningen

    Sociale eenzaamheid

    Van sociale eenzaamheid is sprake als iemand betekenisvolle relaties met een bredere groep mensen zoals kennissen, collega’s, buurtgenoten of mensen met dezelfde belangstelling mist; een intieme partnerrelatie kan sociale eenzaamheid niet opheffen.

    sociale regelingen

    Er wordt uitgegaan van 25 verschillende regelingen. Het gaat dan om werkloosheids- en arbeidsongeschiktheidsregelingen, bijzondere bijstand, sociale werkvoorziening, de AWBZ, speciaal onderwijs, het 'rugzakje' en zaken als tegemoetkomingen voor chronisch zieken. De huur- en zorgtoeslag zitten er niet bij.

    Synoniemen: Sociale regelingen

    Specificiteit

    Het vermogen van de test bij afwezigheid van een bepaalde ziekte deze ook daadwerkelijk te kunnen uitsluiten. Dit is het percentage van de niet-zieke patiënten met een negatieve (en dus juiste) uitslag.

    sporters / wedstrijdbezoekers

    In ieder geval 12 keer per jaar sporten en / of maandelijks een wedstrijd bezoeken.

    Spuitabces

    Opeenhoping van etter in een holte als gevolg van niet steriel spuiten.

    SQUASH

    Short QUestionnaire to ASsess Health enhancing physical activity

    SSM

    Superficial spreading melanoom

    ST-elevatie

    Toestand na een acuut coronair incident waarbij een bepaald segment (ST-segment) van de grafische weergave van de electrische activiteit van het hart (het electrocardiogram) hoger ligt dan bij gezonde personen

    Staar

    Staar (of cataract) is een vertroebeling van de ooglens die ontstaat door verandering van de eiwitsamenstelling en het watergehalte van de ooglens. 

    Synoniemen: staar

    Standaardisatie

    Het vergelijkbaar maken van cijfers die betrekking hebben op verschillende jaren of populaties, door rekening te houden met verschillen, bijvoorbeeld leeftijdsverdeling.

    Synoniemen: Gestandaardiseerd gestandaardiseerd gestandaardiseerde

    Standaardiseren

    Standaardiseren vindt plaats om aantallen die over een groep onderzochte personen gaan, representatief te maken voor de gehele bevolking.

    STEC

    Shigatoxine producerende E. coli

    Stenose

    Vernauwing van een kanaal (darm, bloedvat) of opening.

    Sterftekans

    De kans dat iemand uit een bepaalde leeftijdsgroep in een bepaalde periode komt te overlijden.

    Stroke-unit

    Afdeling voor geïntegreerde diagnostiek, behandeling, verpleging en revalidatie na een beroerte.

    Structurele indicator

    Politiek belangrijke indicatoren op het gebied van werk, innovatie, economische hervormingen, sociale cohesie en milieu. Ze worden in elk EU-land jaarlijks bepaald. Structurele indicatoren zijn politiek belangrijk omdat ze gebruikt worden om de voortgang van de doelstellingen uit de Lissabon-strategie (vastgesteld op de Europese Raad van Lissabon in maart 2000) te meten.

    Subarachnoïdale bloeding

    Bloeding in de ruimte tussen hersenvliezen, net onder de schedel.

    Surveillance

    Een systeem dat (actueel) inzicht geeft in de ontwikkeling van het vóórkomen van zowel infectieziekten als ziekteverwekkers. Dit houdt in de systematische verzameling, analyse en interpretatie van gegevens en vervolgens de rapportage.

    SWUNG

    Samen Werken aan de Uitvoering van Nieuw Geluidbeleid

  23. T

    Taakgerichte coping

    Omgaan met stress door het actief oplossen van een probleem dat stress veroorzaakt. Mensen die taakgericht met problemen omgaan, bekijken bijvoorbeeld hoe zij het kunnen oplossen, denken na over hoe zij vergelijkbare problemen hebben opgelost of bepalen een koers en volgen deze.

    TAG

    Revision Topic Advisory Groups

    tandartsendichtheid

    Gemiddeld tandartsen per 10.000 inwoners 

    Tanderosie

    Het oplossen van tandglazuur door zuurinwerking. Deze zuren zijn afkomstig uit voedingsmiddelen. Daarnaast kan maagzuur ook een veroorzaker zijn van tanderosie.

    tbc

    Tuberculose

    Teratogene stoffen

    Teratogeen is de naam van de eigenschap van een stof of een ziekte om bij de foetus afwijkingen te veroorzaken als de moeder tijdens de zwangerschap met de stof in aanraking komt, deze inademt of inneemt, dan wel de ziekte doormaakt.

    Synoniemen: teratogene stoffen

    TIA

    Transient Ischemic Attack (Transiënte Ischemische Aanval). Een tijdelijke vermindering van de doorbloeding van een meestal klein gebied in de hersenen. De klinische verschijnselen zijn binnen 24 uur volledig verdwenen.

    Tienjaarsprevalentie

    Het aantal mensen dat op 1 januari van een bepaald jaar nog in leven is en bij wie in de 10 jaar daaraan voorafgaand, de ziekte is gediagnosticeerd. Gebruikelijke maat in kankerregistratie.

    Synoniemen: tienjaarsprevalentie 10-jaarsprevalentie

    TNF

    Tumor necrose factor

    TNM

    Tumor, Node, Metastase. Anatomische classificatie van tumoren, gebaseerd op de grootte van de primaire tumor, de aanwezigheid van aangedane lymfknopen en de aanwezigheid van eventuele metastasen. De classificatie is ontwikkeld door de International Union Against Cancer (UICC).

    TPPA

    Treponema Pallidum Particle Agglutination Assay

    Transvetzuren

    Onverzadigde vetzuren, die hetzelfde effect hebben als verzadigde vetzuren. Transvetzuren komen vooral voor in koek, gebak, voorgebakken friet en hartige snacks.

    Triglyceriden

    Vetachtige stoffen in het bloed, waarvan een te hoge bloedwaarde in combinatie met ongunstige cholesterolwaarden het risico op hart- en vaatziekten verhoogt.

    Trombolyse

    Behandeling met een enzym-achtige stof waarmee een afsluitende trombus (bloedprop) in een slagader geheel of gedeeltelijk tot oplossing wordt gebracht.

    Trombose

    Vorming of aanwezigheid van bloedstolsel in bloedvat. Wanneer een bloedstolsel erg groot wordt, kan de bloedtoevoer naar een orgaan of weefsel geblokkeerd worden.

    TSE

    Transmissible Spongiform Encephalopathy

    TZ

    Wet Terugdringing Ziekteverzuim

  24. U

    UBOS

    Utrechtse Burnout Schaal

    UMC

    Universitair Medisch Centrum

    UV

    Ultraviolet

    UWI

    Urineweginfectie

  25. V

    Validiteit

    Geldigheid: de mate waarin werkelijk gemeten wordt wat bedoeld werd te meten.

    VAS

    Visual analogue scale

    VDRL

    Veneral Diseases Research Laboratory

    Vector

    Drager van besmetting. Veroorzaakt zelf geen ziekte, maar zorgt dat ziekteverwekkende organismen worden overgedragen.

    verloskundigendichtheid

    Het gemiddeld aantal vrouwen in de vruchtbare leeftijd (15 t/m 39 jaar) per eerstelijns verloskundige. Wanneer het gemiddeld aantal inwoners per laag is, betekent dit dat er relatief veel eerstelijns verloskundigen werkzaam zijn, dus is er sprake van een hoge dichtheid.

    Vermijdingsgerichte coping

    Vermijding van stressvolle situaties of gevoelens daarover. Mensen die op een vermijdingsgerichte manier omgaan met stress gaan er bijvoorbeeld een tijdje tussenuit om afstand te nemen van de situatie, zoeken of bellen een vriend of vriendin of trakteren zichzelf op iets.

    Vestigingscijfer

    Het gemiddeld aantal mensen  dat jaarlijks naar de betreffende gemeente is verhuisd (per 1.000 inwoners).

    Synoniemen: vestigingscijfer

    Vetc

    Voorlichting in eigen taal en cultuur

    VHIG

    Vereniging voor Hygiëne & Infectiepreventie in de Gezondheidszorg

     

    VHN

    Vereniging Huisartsenposten Nederland

    Virus

    Infectieus organisme; veel kleiner dan de kleinste bekende bacteriën.

    VL

    Verloren levensjaren. Aantal jaren dat personen die zijn overleden ten gevolge van een aandoening nog geleefd zouden hebben bij afwezigheid van de aandoening ten opzichte van een gekozen bovengrens (bijvoorbeeld de resterende levensverwachting).

    Vlokkentest

    Bij de vlokkentest wordt een stukje weefsel van de moederkoek weggenomen en onderzocht.

    Synoniemen: vlokkentest

    Vluchteling

    De term wordt in Nederland vooral gebruikt voor mensen die (na verblijf in een asielzoekerscentrum) een verblijfstatus hebben gekregen. Ook valt er een kleine groep mensen onder die door de Nederlandse regering is uitgenodigd als vluchteling (de zogenoemde ‘uitgenodigde vluchteling’).

    vmbo

    Voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs

    vmbo-bk

    Voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs: basis- en kaderberoepsgerichte leerweg 

    vmbo-gt

    voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs: gemengde en theoretische leerweg

    VMS

    Veiligheidsmanagementsysteem

    VO

    Voortgezet onderwijs

    Voedingsstatusonderzoek

    Met voedingsstatusonderzoek wordt door middel van de bepaling van parameters in bijvoorbeeld bloed of urine de vitaminen- en mineralenvoorziening van de bevolking vastgesteld.

    Voormalige Sovjet-Unie

    Landen behorend tot de voormalige Sovjet-Unie: Armenië, Azerbeidzjan, Estland, Georgië, Kazachstan, Kirgizië, Letland, Litouwen, Moldavië, Oekraïne, Oezbekistan, Rusland, Rusland (oud), Sovjet-Unie, Tadjikistan en Turkmenistan

    Voorspellende waarde

    Het percentage van de mensen met een positieve testuitslag dat daadwerkelijk de ziekte of aandoening heeft.

    VRE

    De Vancomycine-resistente enterokok is een darmbacterie die niet behandeld kan worden met de gangbare antibiotica. Enterokokken zijn bij gezonde mensen ongevaarlijk, maar kunnen bij zieke mensen infecties veroorzaken.

    Vroeg-neonatale sterfte

    Aantal overledenen in eerste levensweek. Deze sterftemaat wordt uitgedrukt per 1.000 levendgeborenen.

    Vruchtbaarheid

    In de demografie gebruikt begrip om de werkelijk gerealiseerde voortbrenging van kinderen door individuen, (echt)paren, bepaalde groepen of de gehele bevolking aan te duiden.

    vruchtbaarheidscijfer

    Gemiddeld aantal levendgeboren kinderen per vrouw. Schatting voor het gemiddeld aantal kinderen dat een vrouw krijgt indien de in een bepaald jaar of voor een bepaald geboortecohort waargenomen leeftijdsspecifieke vruchtbaarheidscijfers gedurende haar leven zouden gelden. Het cijfer wordt berekend door het aantal in een jaar geboren kinderen per leeftijdsjaar van de moeder te delen op het totaal aantal vrouwen van die leeftijd, en vervolgens de uitkomsten hiervan te sommeren over de vruchtbare levensjaren.

    Vruchtwaterpunctie

    Bij een vruchtwaterpunctie wordt vruchtwater afgenomen en onderzocht.

    Synoniemen: vruchtwaterpunctie

    VTV

    In de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) rapporteert het RIVM elke vier jaar over de ontwikkeling van de volksgezondheid in Nederland.

    VVT

    verpleging, verzorging en thuiszorg

    vwo

    Voorbereidend wetenschappelijk onderwijs

    VWS-rit

    Voorwaardescheppende rit. Rit waarbij de ambulance preventief naar een zodanige plaats in de verzorgingsregio wordt gedirigeerd dat de 15-minuten bereikbaarheidsgrens binnen de CPA-regio alsnog of wederom wordt gegarandeerd.

  26. W

    Waardering

    Van sociale steun in de vorm van waardering is sprake als anderen je om raad vragen, complimenten geven, in vertrouwen nemen, om hulp vragen, je advies opvolgen of je sterke punten naar voren halen.

    wachttijd diagnostiek

    De wachttijd diagnostiek is het aantal dagen tussen het moment dat de patiënt van buiten de instelling een afspraak maakt voor gebruik van een diagnostische techniek tot het moment van toepassing van de diagnostiek.

    Synoniemen: Wachttijd diagnostiek

    Wachttijd polikliniek

    De wachttijd polikliniek is het aantal dagen tussen het moment dat een patiënt een afspraak maakt voor de polikliniek tot het moment dat de patiënt terecht kan.

    Synoniemen: wachttijd polikliniek

    wachttijd specifieke behandeling

    De wachttijd behandeling is het aantal dagen tussen het moment dat de patiënt de indicatie voor een operatie krijgt van de behandelend arts, tot het moment van opname of operatie.

    Synoniemen: wachttijd behandeling Wachttijd behandeling

    Wafz

    Wet Afbreking Zwangerschap

    Synoniemen: WAZ

    Wajong

    Wet Arbeidsongeschiktheidsvoorziening Jonggehandicapten

    Synoniemen: Wajonguitkeringen

    WAO

    Wet arbeidsongeschiktheid. De WAO geldt alleen nog voor mensen die op 1 januari 2006 al een WAO-uitkering ontvingen. Sinds 2006 vallen arbeidsongeschikten meestal onder de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA).

    WAV

    Wet Ambulancevervoer. Regelt de voorwaarden waaronder en de wijze waarop ambulancevervoer moet plaatsvinden. In de WAV staat onder meer dat ambulancevervoer alleen mag plaatsvinden in opdracht van de CPA en dat voor het verrichten van ambulancevervoer een vergunning van de provincie nodig is (IGZ, 1997, p. 125).

    WAZ

    Wet Arbeidsongeschiktheid Zelfstandigen

    WAZO

    Wet Arbeid en Zorg

    WBMV

    Wet op bijzondere medische verrichtingen. Deze wet biedt de overheid de mogelijkheid om nieuwe en bestaande ontwikkelingen in de medische beschikbaarheid van bepaalde medische technologieën te stimuleren, te concentreren in bepaalde instellingen, af te remmen of zelfs te verbieden. Het oude wettelijke stelsel van vergunningen en verboden (o.a. art. 18) uit de WZV is daarmee komen te vervallen.

    WBO

    Wet bevolkingsonderzoek

    WCPV

    Wet collectieve preventie volksgezondheid. Met ingang van 1 december 2008 is de WCPV met enkele aanpassingen overgegaan in de Wet publieke gezondheid (PG).

    WEA

    Werkgevers Enquête Arbeid

    WES

    Whole exome sequencing. Hierbij wordt de complete DNA volgorde van het voor eiwitten coderend deel van het genoom (ongeveer 1%) van een organisme in één keer in kaart gebracht.

    Westerse allochtonen

    Personen met een vader en/of moeder geboren in Europa (excl. Turkije), Noord-Amerika en Oceanië of Indonesië of Japan.

    WGA

    Werkhervatting Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten

    WGBO

    Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst

    WGS

    Whole genome sequencing. Hierbij wordt de complete DNA volgorde van het genoom van een organisme in één keer in kaart gebracht.

    WIA

    Wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen

    wiegendood

    Plotseling, onverwacht tijdens een slaapperiode overlijden van een kind jonger dan 1 jaar bij wie geen lichamelijke aandoening wordt vastgesteld die het overlijden verklaart.

    Wjz

    Wet op de jeugdzorg

    Wlz

    Wet langdurige zorg

    Wm

    Wet milieubeheer

    WMD

    Weighted Mean Difference (Gewogen gemiddeld verschil)

    Wmo

    Wet maatschappelijke ondersteuning

    wo

    Wetenschappelijk Onderwijs

    WOG

    Wet op de geneesmiddelenvoorziening

    WoON

    Woon Onderzoek Nederland, een onderzoek van het ministerie van VROM dat de woonwensen en woonomstandigheden in kaart brengt.

    Wpg

    Wet publieke gezondheid

    WRZO

    Wet rampen en zware ongevallen

    WSW

    Wet sociale werkvoorziening

    WTZi

    Wet Toelating Zorginstellingen

    Wulbz

    Wet uitbreiding loondoorbetalingsplicht bij ziekte

    WVGS

    Wet vervoer gevaarlijke stoffen

    WW

    Werkloosheidswet

    WZV

    Wet ziekenhuisvoorzieningen

  27. X

    XTC

    Ecstasy. Drug; wordt verkocht in de vorm van pillen en capsules. De werkzame stof die in XTC zit heet MDMA.

  28. Y

    YLD

    Year(s) lived with disability

    YLL

    Year(s) of life lost

    YSR

    Youth Self-Report

  29. Z

    zbc

    Zelfstandig behandelcentrum

    Zelfstandig gevestigde huisarts

    Een huisarts die een algemene praktijk uitoefent (praktijkhouder) en patiënten op eigen naam of naam van de maatschap heeft.

    Synoniemen: zelfstandig gevestigde huisarts Zelfstandig gevestigde huisartsen zelfstandig gevestigde huisartsen

    Zelfzorggeneesmiddel

    Een geneesmiddel dat zonder recept van een voorschrijver verkrijgbaar is. Sinds 1 Juli 2007 zijn de zelfzorggeneesmiddelen in drie categorieën ingedeeld: UA - geneesmiddelen die uitsluitend bij de apotheek verkocht mogen worden; UAD - geneesmiddelen die verkocht mogen worden bij apotheken en drogisten; AV - geneesmiddelen die buiten apotheek en drogist verkocht mogen worden.

    Ziekte van Pfeiffer

    Een infectieziekte die wordt veroorzaakt door een virus dat in het speeksel voorkomt. Dit virus veroorzaakt meestal een keelontsteking, koorts en vermoeidheid.

    ziekte-episode

    De periode tussen het moment dat de diagnose wordt gesteld en het moment dat de ziekte is genezen of de patiënt is overleden.

    ziektelast

    De ziektelast wordt uitgedrukt in Disability Adjusted Life Years (DALY) en is opgebouwd uit het aantal verloren levensjaren (door vroegtijdige sterfte), en het aantal jaren geleefd met gezondheidsproblemen (bijvoorbeeld een ziekte), gewogen voor de ernst hiervan (ziektejaarequivalenten).

    ziekteverzuimpercentage

    De belangrijkste maat om ziekteverzuim te meten is het verzuimpercentage. Om dit te berekenen wordt het aantal verzuimdagen per jaar gemeten en vervolgens gedeeld ofwel door het aantal werkdagen per jaar ofwel door het aantal kalenderdagen per jaar (Zie: verantwoording > definities > maten om ziekteverzuim te meten).

    ZJE

    Ziektejaar-Equivalenten. Maat voor het verlies aan kwaliteit van leven: (‘years lived with disability’) het aantal jaren dat doorgebracht wordt met ziekte, gewogen naar de ernst (-gerelateerde kwaliteit van leven) hiervan. Een van de componenten van de Disability Adjusted Life Year (DALY).

    zorgepisode

    De periode tussen het moment dat de patiënt voor het eerst geneeskundige hulp vraagt voor een bepaald gezondheidsprobleem en het laatste contact ervoor in het registratiesysteem.

    Zorggerichte preventie

    Zorggerichte preventie is gericht op mensen met gezondheidsproblemen en heeft als doel het ondersteunen van de zelfredzaamheid, het verminderen van de ziektelast en het voorkomen van complicaties en/of comorbiditeit.

    zoönose

    Een infectieziekte die kan worden overgedragen van dieren op mensen.

    zuigelingensterfte

    Aantal overledenen in het eerste levensjaar (som van neonatale en post-neonatale sterfte). Deze wordt uitgedrukt per 1.000 levendgeborenen.

    Zvw

    Zorgverzekeringswet

    ZW

    Ziektewet

    Zwaar alcoholgebruik

    Minstens 1 dag per week 6 glazen of meer voor mannen en 4 glazen of meer voor vrouwen.

    Synoniemen: zwaar alcoholgebruik